Cáin Bhreisluacha

Réamhrá

Is cáin í Cáin Bhreisluacha (CBL) a ghearrtar ar dhíolachán earraí nó seirbhísí agus tá sí san áireamh sa phraghas i gcás formhór na dtáirgí agus na seirbhísí a úsáidimid gach lá.

Is modh amháin é CBL a úsáideann an Rialtas chun ioncam a chruthú le caitheamh ar sheirbhísí eile, cosúil le seirbhísí oideachais agus sláinte.

Rialacha

Cé a íocann CBL?

Is cáin ar chaiteachas tomhaltóirí í CBL mar sin íocann gach duine a íocann as earraí agus seirbhísí CBL. Is féidir leis a bheith cuimsithe sa chostas atá ar go leor rudaí a úsáidtear go minic, cosúil le bia, éadaí agus peitreal, mar sin ní fheiceann tú an céatadán CBL atá á íoc agat. Nuair atá tú ag ceannach rudaí cosúil le ríomhairí, leictreachas agus seirbhísí gairmiúla, áfach, feicfidh tú an méid CBL agus an ráta atá á ghearradh ort ar do bhille.

Conas a ghearrtar CBL?

Gearrtar CBL ag gach céim den díolachán nuair a thagann ardú ar chostas an ruda. 'Sé an gnáthráta CBL 23%

Mar shampla:

Díolann déantúsóir teilifís le mórdhíoltóir ar €100 agus gearrtar CBL air ar an méid sin ag 23%. Mar sin, íocann an mórdhíoltóir €123 as an teilifís. Íocann an déantúsóir €23 CBL leis an rialtas ansin.

Ina dhiaidh sin díolann an mórdhíoltóir an teilifís le miondíoltóir ar €200. Cuirtear CBL leis ag 23%, mar sin íocann an miondíoltóir €246 san iomlán. Caithfidh an mórdhíoltóir €46 CBL a íoc leis an rialtas, ach is féidir leis an €23 CBL atá íoctha leis an déantúsóir cheana féin a athéileamh, rud a fhágann €23, agus íoctar é seo leis an rialtas.

Nuair a dhíolfaidh an miondíoltóir an teilifís le tomhaltóir, beidh air an CBL a chur leis an bpraghas díolacháin freisin. Díolann sé an teilifís ar €300, móide CBL ag 23%, rud a chiallaíonn go bhfuil praghas díolacháin de €369 le híoc ag an tomhaltóir. Caithfidh an miondíoltóir an CBL a íoc leis an rialtas ach is féidir leis an €46 CBL atá íoctha aige leis an mórdhíoltóir a athéileamh, rud a fhágann €23 don rialtas.

Tá 23% faighte ag an rialtas anois ar an bpraghas a d’íoc an tomhaltóir as an teilifís (€69). Níor íoc an miondíoltóir, an mórdhíoltóir agus an déantúsóir ach an méid CBL a ghearr siad ar an gcéad ghrúpa eile ina ndiaidh.

CBL ar iompórtálacha

Ní bhaineann an chuid seo ach le CBL do dhaoine aonair príobháideacha a cheannaíonn earraí dá n-úsáid phearsanta.

Go ginearálta, caithfidh tú CBL agus dleacht iompórtála a íoc ar earraí ar bith atá á thabhairt isteach go hÉirinn agat ó taobh amuigh den AE. Cuimsíonn sé seo earraí a cheannaítear ar líne agus trí phostdíol. Beidh ort CBL a íoc ag an ráta céanna agus atá infheidhmithe in Éirinn d’earraí cosúla.

Laistigh den AE, íoctar CBL go hiondúil sa Bhallstát ina gceannaítear na hearraí, tá roinnt eisceachtaí leis seo áfach (féach thíos).

Má cheannaíonn tú ar líne nó trí phostdíol srl.

Ó taobh amuigh den AE

Is féidir earraí a cheannach ó taobh amuigh den AE suas le luach €22 gan aon mhuirear CBL a bheith ort. Is féidir earraí a allmhairiú suas le luach €150 gan aon dleacht Custaim a bheith ort. Ionas nach stopfaidh lucht Custaim na pacáistí seo, ba chóir an luach a bheith le feiceáil go soiléir ar an lipéad. Gearrtar CBL agus dleacht iompórtála ar thobac, táirgí tobac, táirgí alcólacha agus cumhráin áfach, fiú má tá costas níos lú ná €22 orthu. Cuireann na Coimisinéirí Ioncaim Treoir maidir leis na faoisimh atá ar fáil d'iompórtáil ó thíortha lasmuigh den CE ar fáil.

Má tá costas os cionn €22 ar a gceannaítear ar líne, beidh ort CBL a íoc. Má tá costas os cionn €150 ar a gceannaítear ar líne, beidh ort CBL a íoc chomh maith le dleacht Custaim. Baileoidh an chuideachta a dhéanfaidh do bheart a sheachadadh é seo. Go hiondúil gearrfaidh an chuideachta muirear riaracháin. Bíonn modhanna seachadta agus bailiúcháin difriúla ag gach cuideachta, mar sin ba chóir duit dul i dteagmháil leo go díreach chun tuilleadh faisnéise a fháil.

Ó bhallstát eile an AE

Má sheoltar earraí chugat ó bhallstát eile beidh sé ag brath ar an méid trádála a dhéanann an soláthraí le hÉirinn cibé an íocfaidh tú CBL anseo nó sa bhallstát sin. Má tá leibhéal ard trádála ag an soláthraí le hÉirinn is féidir go n-íocfaidh tú CBL anseo.

Tá táirgí inmháil (mar shampla, alcól, tobac agus ola) a cheannaítear laistigh den AE ar an idirlíon nó tríd an bpost faoi réir ag dleacht mháil agus CBL.

Ag taisteal lena cheannaigh tú

Ó taobh amuigh den AE

Is féidir leat d’earraí a cheannach agus a thabhairt ó Stát laistigh den AE go hÉirinn gan cháin a bheith gearrtha ort, más rud é nach sáraíonn luach d’earraí:

  • €430 i gcás duine aonair 15 bliana d’aois nó níos sine
  • €215 i gcás duine aonair faoi bhun 15 bliana d’aois.

Beidh dliteanas CBL agus dleacht chustaim ar aon rud níos mó ná an méid a thaispeántar thuas.

Má thugtar isteach rud a bhfuil luach níos mó aige ná an teorainn ábhartha de €430 nó €215, beidh ort muirir iompórtála a íoc ar an luach iomlán. D’fhoilsigh na Coimisinéirí Ioncaim faisnéis do thaistealaithe atá ag teacht go hÉirinn ó thíortha lasmuigh den Aontas Eorpach.

Ó bhallstát eile an AE

Níl teorainn ar bith lenar féidir le daoine príobháideacha a cheannach agus a thabhairt leo agus iad ag taisteal idir tíortha an AE, chomh fada agus go gceannaítear na táirgí le húsáid go pearsanta agus ní le hathdhíol, ach amháin i gcás modh iompair nua (carr, mar shampla). Tá CBL san áireamh i bpraghas an táirge sa bhallstát agus ní féidir íocaíocht bhreise cánacha, CBL san áireamh, a ghearradh anseo in Éirinn.

Tá rialacha speisialta i bhfeidhm maidir le hearraí atá faoi réir ag dleacht mháil áfach, cosúil le deochanna meisciúla agus táirgí tobac. D’fhoilsigh na Coimisinéirí Ioncaim faisnéis do thaistealaithe atá ag teacht go hÉirinn ó bhallstáit an Aontais Eorpaigh.

Bronntanais ó taobh amuigh den AE

Is féidir leat bronntanas a fháil ó taobh amuigh den AE suas go luach €45 gan muirir iompórtála a bheith ort. Caithfear an bronntanas a fhógairt i gceart áfach. Tá tuilleadh faisnéise ar fáil sa Treoir maidir le Faoiseamh atá ar fáil d’iompórtáil ó thíortha lasmuigh den CE ó na Coimisinéirí Ioncaim.

CBL ar réadmhaoin chónaithe

Athraíodh na rialacha a bhaineann le CBL ar réadmhaoin sa bhuiséad deireanach. Ón 1 Iúil 2008 i leith, beidh na rialacha seo i bhfeidhm:

  • Más ag ceannach teach nua ó thógálaí/fhorbróir atá tú, gearrfar CBL ort ag 13.5%.
  • Más ag ceannach nó ag díol ‘sean’ réadmhaoin nó ceann reatha atá tú, ní bheidh ort CBL a íoc
  • Má tá tú i do thiarna talún, ní féidir leat CBL a ghearradh ar chíos ó réadmhaoin chónaithe
  • Má cheannaíonn tú suíomh tí ó úinéir talún, ní bheidh ort CBL a íoc ach amháin má tá comhaontú agat leis an úinéir talún agus le tógálaí araon forbairt a dhéanamh ar an suíomh

Rataí

Gearrtar CBL ag rátaí difriúla d’earraí agus seirbhísí éagsúla. Is féidir leat liosta cuimsitheach de na rátaí CBL a fháil ó na Coimisinéirí Ioncaim.

23%: Seo an ráta caighdeánach CBL agus gearrtar CBL ag an ráta seo ar gach earra agus seirbhís nach dtagann faoi chatagóirí na rátaí laghdaithe. Áirítear leo alcól, trealamh físamhairc, páirteanna agus oiriúintí carranna, CDanna, ríomhairí, seirbhísí comhairliúcháin, cosmaidí, glantóirí, díosal, cuisneoirí, trealamh agus feistis, crua-earraí, seodra, lomairí faiche, meaisínre, leigheasanna (neamh-bhéil), trealamh oifige, bia do pheataí, peitreal, páipéar, tobac, bréagáin, uirlisí, meaisíní níocháin, uisce i mbuidéil.

13.5%: Seo ráta laghdaithe CBL do nithe lena n-áirítear breosla (gual, ola téimh, gás), leictreachas, táillí tréidliachta, tógáil agus seirbhísí tógála, seirbhísí conraitheoireachta talmhaíochta, fruiliú gearrthéarmach carranna, seirbhísí glantóireachta agus cothabhála.

9%: Is é an ráta laghdaithe speisialta CBL le haghaidh gníomhaíochtaí atá bainteach le turasóireacht, bialanna, pictiúrlanna, gruagaireacht agus nuachtáin san áireamh.

4.8%: Is ráta laghdaithe CBL é seo a bhaineann go sonrach le talmhaíocht. Tá sé i bhfeidhm maidir le beostoc (seachas sicíní), cúnna, agus fruiliú capall.

0%: Cuimsíonn ráta nialasach CBL na heaspórtálacha ar fad, tae, caife, bainne, arán, leabhair, éadaí agus bróga do pháistí, leigheas béil do dhaoine agus d’ainmhithe, síolta glasraí agus crainn torthaí, leasúcháin, beathú d’ainmhithe móra, áiseanna míchumais cosúil le cathaoireacha rothaí, maidí croise agus áiseanna éisteachta.

Díolmhaithe ó CBL

Ní gá duit CBL a íoc ar sheirbhísí airgeadais, leighis nó oideachasúla. Is féidir leat freisin gan CBL a íoc ar thaibhléirithe drámatúla nó ceoil beo ach amháin iad siúd ina gcuirtear bia nó deochanna ar fáil feadh an taibhléirithe ar fad nó feadh cuid dó.

An difríocht idir ráta nialasach agus a bheith díolmhaithe

Má dhéanann fear nó bean gnó earraí nó seirbhísí inchánach a sholáthar, lena n-áirítear iad siúd ar ráta nialasach, is féidir leo CBL a éileamh ar ais ón rialtas ar a gcuid ceannacháin inchánach gnó. Más rud é nach ndéanann duine ach seirbhísí nó earraí díolmhaithe a sholáthar, áfach, ní féidir leo CBL a athéileamh.

Conas iarratas a dhéanamh

Cé atá in ann CBL a éileamh ar ais?

Daoine nach bhfuil cláraithe do CBL

Faoi imthosca áirithe, is féidir le daoine neamhchláraithe CBL a éileamh ar ais ón rialtas. Is féidir le daoine atá faoi mhíchumas aisíocaíocht CBL a éileamh ar áiseanna agus fearais áirithe atá ag teastáil uathu chun a míchumas a shárú.

Daoine atá cláraithe do CBL

Caithfidh fear nó bean ghnó a bheith cláraithe do CBL lena gcuid dualgais cánach leis an rialtas a chomhlíonadh. Má chláraítear do CBL, cuirtear ar chumas gnó CBL a athéileamh ar cheannacháin freisin sa chaoi nach n-íoctar níos mó cánach ná mar is cóir riamh. Dá bharr sin, ní forchostas don ghnó í CBL ag am ar bith. Tá tuilleadh faisnéise do ghnóthaí ar fáil ar láithreán gréasáin BASIS.

Page edited: 18 July 2017