Anseo atá tú: Baile > Airgead agus Cáin > Airgeadas pearsanta > Iasachtaí agus creidmheas > Iasachtú airgid in Éirinn

Iasachtú airgid in Éirinn

Eolas

Is í an iasachtú airgid an nós iasachtaí airgid a thabhairt nó earraí nó seirbhísí a chur ar fáil a aisíoctar ar leibhéal ard úis laistigh de tamall gearr. Ní mheastar bainc, cumainn fhoirgníochta, comhlachtaí árachais ná comhar chreidmheasa a bheith iasachtóírí airgid. Is iasachtú airgid iad daoine nó comhlachtaí gurb é a bpríomhghnó é airgead a thabhairt ar iasacht. Banc Ceannais na hÉireann imeachtaí úsairí agus is é atá freagrach as ceadúnais úsaireachta a eisiúnt in Éirinn.

Ceadúnais iasachtaithe airgid

Sula gcuireann Banc Ceannais ceadúnas iasachtóra airgid ar fáil, cuirfidh sé réimse leathan rudaí san áireamh, a chuimseoidh cúlra trádála agus cáil an iasachtoir airgid agus an costas atá molta don chreidmheas. Déantar athnuachán ar cheadúnais gach bliain. Coinníonn Banc Ceannais clár iasachtóirí airgid ceadúnaithe, agus má tá ceist agat an bhfuil iasachtóír ceadúnaithe nó nach bhfuil d’fhéadfá a fháil amach ach dul i dteagmháil le Banc Ceannais, sonraí thíos.

Trádáil neamhdhlíthiúil nó gan cheadúnas

Tá sé neamhdhleathach seirbhísí iasachtaithe airgid a sholáthar d'éinne gan cheadúnas iasachtaithe airgid . Mhéadaigh Acht an Bhainc Cheannais agus Údaráis Rialacháin Seirbhísí Airgeadais na hÉireann 2003 na píonóis ar chiontú i dtrádáil neamhdhlíthiúil san úsaireacht go fíneáil suas le €63,486.90 agus/nó suas le cúig bliana príosúnachta.

Má chreideann duine éigin go bhfuil sé/sí tar éis déileáil le hiasachtóír airgid neamhdhlíthiúil nó má tá aithne aige/aici ar dhuine éigin go gcreideann siad gur iasachtóír airgid neamhdhlíthiúil é/í, ba chóir dó/di teagmháil a dhéanamh le Coimisiún um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí nó an stáisiún Garda áitiúil. Níl cead ach ag na Gardaí an dlí a chur ar úsairí neamhdhlíthiúla, ach is féidir le Coimisiún um Iomaíocht agus Cosaint Tomhaltóirí comhairle a thabhairt don chustaiméir an bhfuil an t-iasachtóir ag trádáil go neamhdhlíthiúil agus conas is féidir leanúint ar aghaidh lena g(h)earán.

Eolas cónartha iasachtaithe

De réir an Achta um Chreidmheasa do Thomhaltóirí, ní mór d’iasachtóirí conarthaí iasachta mionchruinne a léiríonn an costas iomlán creidmheasa agus an ráta úis, mar aon le haon táillí bailiúcháin a bheadh i gceist, a sholáthar dá gcustaiméirí. Ní ligtear don iasachtóir costais eile, mar chostais riaracháin nó gnó, a chur i bhfeidhm. Ní mór don chonradh iasachtaithe a bheith sínithe ag an iasachtóir airgid agus ag an gcustaiméir araon freisin.

Ní foláir don chonradh freisin a chur in iúl don chustaiméir go bhfuil an ceart aige nó aici a chur i scríbhinn don iasachtóír airgid go bhfuil sé beartaithe aige/aici gan dul ar aghaidh leis an iasacht, laistigh de thréimhse deich lá. Tá an ceart seo faoi choimirce Mhír 50 den Acht Creidmheasa do Thomhaltóirí, ach ligeann an dlí d'iasachtóirí iarraidh ar chustaméirí an ceart seo a tharscaoileadh freisin. Má aontaíonn iasachtóir agus custaiméir nach dteastaíonn ó cheachtar acu an tréimhse deich lá a chomhlíonadh, ní mór síniú custaiméara ar leith a chur ar láthair fheiceálach ar an gconradh iasachtaithe ag dearbhú go bhfuil sé/sí sásta a c(h)earta a tharscaoileadh maidir leis seo. Níl sé dleathach d'iasachtóirí a éileamh ar chustaiméirí an tarscaoileadh seo a shíniú chun an iasacht a fháil, ach ba chóir do chustaiméirí a chuimhniú gur féidir leis an iasachtóir beartú ar a s(h)eirbhísí a tharraingt ar ais am ar bith roimh shíniú conartha iasachtaithe agus nach bhfaighidh an custaiméir an t-airgead ná na hearraí go dtí go bhfuil an tréimhse deich lá thart má bheartaíonn sé/sí í a chomhlíonadh.

Ní mór freisin leabhar aisíocaíochta a eisiúint don chustaiméir, éagsúil leis an gconradh iasachtaithe, a léiríonn sonraí an chonartha iasachtaithe agus a thaispeánann don chustaiméir an méid atá aisíoctha aige/aici agus an méid atá fós le n-íoc. Eisíonn roinnt iasachtóirí ráitis rialta in áit leabhar aisíocaíochta, a chuireann an t-eolas céanna ar fáil. Ní foláir don iasachtóir airgid freisin sonraí gach conartha iasachtaithe a choinneáil ar thaifead.

Cineálacha iasachta

Is féidir le hiasachtóirí ceadúnaithe creidmheas a sholáthar do chustaiméir i bhfoirm iasachtaí airgid nó iasachtaí earraí.

Iasachtaí airgid

De ghnáth tugann iasachtóirí a théann ó dhoras go doras iasachtaí níos lú thar tréimhsí níos giorra, mar shampls idir €100 agus €500 le haisíoc thar 3 go 6 mhí. De ghnáth déantar na haisíocaíochtaí le hairgead tirim agus go minic bailíonn an t-úsaire nó gníomhaire bailiúcháin fostaithe ag an iasachtóir airgid na híocaíochtaí ón gcustaiméir go seachtainiúil.

Tugann iasachtóirí airgid ar leith iasachtaí níos mó de €1,000 nó níos mó, agus amanna aisíoctar na hiasachtaí seo thar tréimhse níos faide ar nós bliana nó níos mó. Feidhmíonn na iasachtóirí airgid seo níos cosúla le comhlacht airgeadais. Eisíonn siad ráitis míosúil ar an iasacht agus bailíonn siad aisíocaíochtaí trí bhuanordú nó dochar díreach.

Earraí ar cairde

Tairgeann roinnt iasachtóirí airgid earraí do chustaiméirí ar cairde. Is féidir é seo a dhéanamh ar roinnt bhealaí difriúla.

  • Díol díreach earraí
  • Iasachtaí earraí
  • Iasachtaí dearbháin agus iasachtaí catalóga

Bíonn díol díreach earraí i gceist i gcás iasachtóir airgid a dhíolann earraí mar bhréagáin, troscán nó seodra díreach chuig an gcustaiméir ar phraghas ardaithe nó méadaithe agus a ligeann don chustaiméir an costas a aisíoc ina ghálaí. Cé nach n-iarrtar aon ús ceart, is féidir cuimhneamh ar an méadú ar phraghas nó luach coitianta na n-earraí mar fhoirm úis.

Tairgeann iasachtóirí airgid iasachtaí earraí chomh maith i bhfoirm díola ar cairde, nuair a cheannaíonn an t-iasachtóir airgid na hearraí, mar earraí leictreacha nó troscán, ó ghnáthmhiondíoltóir, soláthraíonn sé na hearraí don chustaiméir agus ansin ligeann sé dó/di an t-úsaire a aisíoc le hús le haghaidh costais na n-earraí ar thréimhse níos faide ná mar a bhíonn i gceist i gcás iasachtaí airgid.

Níl iasachtaí dearbháin agus iasachtaí catalóga chomh coitianta mar nósanna iasachtaithe airgid. Is féidir le hiasachtóir airgid dearbháin a sholáthar do chustaiméir a úsáidtear chun earraí a cheannach i siopaí áirithe amháin. Aisíoctar costas na ndearbhán don iasachtóir airgid ina ghálaí le hús ansin. Is é atá i gceist le hiasachtaí catalóga ná earraí a cheannach ó chatalóg a sheoltar chuig an gcustaiméir tríd an bpost agus ansin íocann an custaiméir astu i ngálaí, uaireanta freisin tríd an bpost.

Aisíochtaí agus bailiúchán

Bíonn a lán iasachtóirí airgid ag iarraidh íocaíochtaí iasachta airgid tirim a bhailiú óna gcustaiméirí gach seachtain, agus iarrann siad táillí ar an tseirbhís seo.

Ní mór aon táillí a bheidh i gceist a insint don chustaiméir ina c(h)onradh iasachtaithe airgid roimh dhó nó dhi é a shíniú. Má tá an t-iasachtóir airgid ag cur gníomhaire chuig teach an chustaiméara, ní foláir don ghníomhaire údarás scríofa óniasachtóir airgid a bheith aige chun é sin a dhéanamh, go minic i bhfoirm chárta aitheantais. Ní ligtear don ghníomhaire ach aisíochtaí a bhailiú; ní féidir leis tús a chur le hiasachtaí nua.

De réir dlí, ní féidir leis an iasachtóir airgid ná a g(h)níomhaire bualadh isteach chuig custaiméir chun aisíochtaí a bhailiú ach amháin in amanna réasúnta beartaithe. Go hiondúil, is iad seo 10r.n. go 9i.n. Luan go Satharn, le cosc ar bhailiúchán ar an Domhnach agus ar laethanta saoire poiblí. Ligtear do bhailiúchán a dhéanamh idir 8r.n. agus 10r.n. ar laethanta den tseachtain i gcásanna áirithe, ach ní mór dó seo a bheith ceadaithe ag an gcustaiméir ar an gconradh iasac htaithe airgid.

Ní mór an rogha a thabhairt don chustaiméir íoc ag láthair gnó an iasachtóra chun an táille bhailiúcháin a sheachaint. Ba chóir go mbeadh an láthair seo ina láthair ar leith nach mbíonn in úsáid mar áit chónaithe ag duine ar bith agus ní mór ceadúnas an iasachtóra airgid a bheith ar thaispeáint in áit fheiceálach.

Níl cead ag iasachtóra airgid ná a g(h)níomhaire cuairt a thabhairt nó glaoch ar an gcustaiméir ar an teileafón ag a (h)ionad oibre, nó cuairt a thabhairt nó glaoch ar fhostóir nó gaol custaiméara ar an teileafón gan chead an chustaiméara, ach amháin má theip ar an iasachtóir airgid arís agus arís eile teagmháil a dhéanamh leis an gcustaiméir sa bhaile, nó má tá an t-úsaire ag teacht chun caingean dlí a sheirbheáil.

Faoi Alt 11 den Acht um Chionta Neamh-mharfacha in aghaidh an Duine 1997, is cion é íocaíocht fiachais a éileamh ar bhealach atá deartha chun buairt, anacair nó náire a chruthú. Clúdaítear dúmhál agus sracadh araon faoin acht seo freisin. (Ciallaíonn dúmhál imeaglú nó bagairt fhoréigin chun airgead, faisnéis nó rud ar bith eile atá luachmhar a fháil ó dhuine eile).

Má chúisítear duine sa chion seo agus go ndéantar é a thriail mar chion achomair (sa Chúirt Dúiche ag breitheamh amháin), is é an t-uasphionós ná fíneáil agus/nó 12 mhí i bpríosún. Má dhéantar é a thriail mar chion indíotáilte (sa Chúirt Chuarda Choiriúil nó sa Phríomh-Chúirt Choiriúil os comhair breithimh agus giúiré), is é an t-uasphionós ná fíneáil agus/nó 14 bliana i bpríosún.

Iasachtaí athlíonta

Níl cead ag iasachtóirí airgid iasachtaí athlíonta a thairiscint do chustaiméirí nó dara iasacht chun an chéad iasacht a aisíoc a chuirfidh an custaiméir níos mó i bhfiacha. Cuirtear cosc ar iasachtóirí airgid freisin íocaíocht a bhaint as an iasacht iomlán agus caitheamh leis mar aisíocaíocht tosaigh.

Ús

De ghnáth bíonn Ráta Bliantúil Céatadáin (APR) níos airde ar iasacht ó iasachtóir airgid ná mar atá ar iasacht ó chomhar creidmheasa nó banc. Bíonn an RBC 23% ar a laghad agus i gcásanna áirithe d’fhéadfadh sé a bheith níos airde.

Ba cheart do thomaltóirí i gcás iasachta ar bith breathnú ar chostas iomlán na hiasachta – is é sin an méid airgid sa bhreis a chaithfear a aisíoc thar mhéid na buniasachta.

Fanann an méid atá le haisíoc agat mar a chéile is cuma cé chomh fada agus a thógann sé an iasacht a aisíoc. Tá sé amhlaidh ós rud é nach bhfuil cead ag iasachtóirí airgid ús ar bith sa bhreis ná táillí a ghearradh thar an méid a bhfuil ceadúnas acu a ghearradh agus a dúirt siad a ghearrfhadh siad ag tús na hiasachta.

Loiceadh ar iasachtaí

Má theipeann ar chustaiméir gála amháin nó níos mó ná sin atá le teacht de réir an chonartha iasachtaithe a íoc, is féidir leis an iasachtóir airgid an dlí a chur chun a bhris a chúiteamh. Má tá an t-iasachtóir airgid chun an dlí a chur in aghaidh custaiméara, ní mór dó/di an custaiméir a sheirbheáil le fógra scríofa ag cur in iúl dó/di go gcuirfear an dlí air/uirthi agus ag tabhairt meastacháin ar na costais dlíthiúla a bhféadfadh a bheith le n-íoc ag an gcustaiméir. Tá 21 lá ag an gcustaiméir tar éis dó/di an fógra a fháil na gálaí a íoc sula bhféadtar an dlí air/uirthi, cé gur féidir leis an iasachtóir airgid cead a fháil ó na cúirteanna an tréimhse feithimh seo a tharscaoileadh má theipeann ar an gcustaiméir gálaí a íoc arís agus arís eile le linn tréimhse na hiasachta.

Seirbhís Buiséadaithe agus Comhairle Airgid

Má tá tú i gcruachás maidir le hiasacht a íoc, ba chóir duit teagmháil a dhéanamh leis d'iasachtóir airgid an túisce is féidir. Mura féidir an rud a socrú le d'iasachtóir, is féidir cúnamh a fháil trí teagmháil a dhéanamh leis an tSeirbhís Buiséadaithe agus Comhairle Airgid (MABS), seirbhís saor agus faoi rún do dhaoine in Éirinn le fadhbanna féich agus fadhbanna riartha airgid. Déanfaidh comhairleoirí airgid cháilithe in oifigí MABS timpeall na tíre:

  • Cabhair a thabhairt duit déileáil le d’fhiacha agus riar airgid a dhéanamh amach.
  • D'ioncam a scrúdú le deimhin a dhéanamh de nach bhfuil tú ag ligean aon cheann de do chearta tharat.
  • Teagmháil a dhéanamh le do chreidiúnaithe ar do shon le tairiscintí íocaíochta muna bhfuil tú féin ábalta é a dhéanamh.
  • Cabhair a thabhairt duit socrú ar an modh íocaíochta is fearr.

Tá teagmhálacha le MABS faoi chuing rúin. Chun sonraí d'oifig MABS áitiúil a fháil, breathnaigh i d’eolaire teileafóin, déan seiceáil leis an leabharlann is gaire duit nó Lárionad Faisnéise do Shaoránaigh.

Rialacha

Faoin Acht um Chionta Neamh-mharfacha in aghaidh an Duine 1997, is cion é íocaíocht fiachais a éileamh ar bhealach atá deartha chun buairt, anacair nó náire a chruthú.

Conas iarratas a dhéanamh

Iarratas a chur isteach ar cheadúnas úsaireachta

De réir an Achta Um Chreidmheas do Thomhaltóirí 1995, arna leasú ag Acht an Bhainc Cheannais agus Údaráis Rialacháin Seirbhísí Airgeadais na hÉireann 2003, ní mór d’iarrthóirí an t-eolas seo a leanas a thabhairt isteach chuig Rialtóír Airgeadais lena n-iarratas:

  • A n-ainm
  • A seoladh
  • Seoladh a ngnó agus a bhfostaithe (más oiriúnach)
  • A stair ghnó (chun cabhrú le socrú ar a n-oiriúnacht mar úsaire)
  • An áit ina bhfuil siad chun trádáil mar úsaire
  • An méid úis atá siad le n-iarraidh
  • Teastas imréitigh chánach reatha
  • Na cáipéisí caighdeánacha atá siad chun úsáid ina gconarthaí úsaireachta.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Banc Ceannais na hÉireann

Rialachán Airgeadais
Boisce Phoist 9138
Sráid an Dáma
Baile Átha Cliath 2
Éire

Teil:(01) 224 6000
Lóghlao:1890 777 777
Facs:(01) 671 6561
Láithreán Gréasáin: http://www.centralbank.ie/regulation/Pages/home.aspx
R-phost: enquiries@centralbank.ie


Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 7 December 2010

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.