Cúirt Uachtarach na hÉireann

Réamhrá

Leagann Airteagal 34 de Bunreacht na hEireann síos go mbeidh Cúirt Achomhairc Dheiridh mar chuid de chóras na gcúirteanna in Éirinn. Glaoitear ‘An Chúirt Uachtarach’ ar an gCúirt Achomhairc Dheiridh in Éirinn. Is éard atá sa Chúirt Uachtarach ná an Príomhbhreitheamh agus 9 ngnáthbhreitheamh. Tá an chúirt seo lonnaithe i mBaile Átha Cliath.

Éistear le hachomhairc agus déanann cúig bhreitheamh cinneadh orthu ach amháin má dheireann an Príomhbhreitheamh gur cheart do thrí bhreitheamh éisteacht le haon achomharc ar leith nó aon chás eile (ach amháin cásanna a bhaineann leis an mBunreacht).

Dlínse

Is é an dlínse an Chúirt Uachtarach mar seo a leanas:

  • Éisteann sí achomhairc ón gCúirt Achomhairc má tá an Chúirt Uachtarach sásta:
    - I gceist sa bhreith ábhar a bhfuil tábhacht phoiblí i gcoitinne nó
    - Ar mhaithe leis an gceartas, is gá go mbeadh achomharc chuig an gCúirt Uachtarach Ard-Chúirt.
  • Éisteann sí achomhairc díreach ón Ard-Chúirt má tá an Chúirt Uachtarach sásta go bhfuil imthosca eisceachtúla bhfuil gá achomharc díreach dó. Ní mór an Chúirt Uachtarach a bheith sásta go:
    - Baineann an cinneadh ábhar a bhfuil tábhacht phoiblí i gcoitinne agus / nó
    - Go bhfuil sé ar mhaithe leis an gceartas.
  • Tá an chumhacht ag an gCúirt Uachtarach cinneadh a dhéanamh má thagann ceist aníos maidir le buan-mhíchumais an Uachtaráin aníos.
  • Tá an chumhacht ag an gCúirt Uachtarach cinneadh a dhéanamh má tá Bille atá tar éis a bheith pasáilte ag an dá Theach den Oireachtas agus curtha faoi bhráid an Uachtaráin dá s(h)íniú colach don Bhunreacht nó nach bhfuil sula n-achtaítear é. Tarlaíonn sé seo nuair a chuireann an tUachtarán an cheist ar aghaidh chuig an gCúirt Uachtarach.

Sa chás go bhfuil bille molta tar éis a bheith curtha faoi bhráid na Chúirte Uachtaraí, éisteann seacht mbreitheamh leis. Seasann abhcóide d'Oifig an Ard-Aighne, ag argóint go bhfuil an Bille bunreachtúil agus gur cheart dó fanacht mar atá sé. Ceapann an Chúirt abhcóide eile chun na fáthanna nach bhfuil an Bille bunreachtúil a leagadh amach chomh maith leis na fáthanna nár cheart é a achtú.

I gcásanna a dhéanann scrúdú ar an gceist faoi bhunreachtúlacht Bille, déanann an Chúirt Uachtarach cinneadh amháin agus tá an cinneadh seo críochnaitheach. Má dheireann an Chúirt go bhfuil an Bille i gcoinne nó colach don Bhunreacht, ní féidir é a achtú mar atá sé.

Tuilleadh eolais

Tá tuilleadh eolais ar an gCúirt Uachtarach ar fáil ag supremecourt.ie.

Page edited: 23 January 2015