Cearta agus oibleagáidí na dtiarnaí talún

Rialacha

Cearta mar thiarna talún

Tá an ceart agat:

• An cíos a shocrú (cé nach féidir an cíos a bheith níos mó ná ráta an mhargaidh reatha. Féach Arduithe Cíosa in Éirinn
• An cíos ceart a fháil ar an dáta ar a mbíonn sé dlite
• Aon mhuirir a bhaineann leis an maoin a fháil (ciallaíonn seo cánacha agus dualgais nó íocaíochtaí)
• An cíos a athbhreithniú go bliantúil
• Deireadh a chur le tionóntacht gan fáth a thabhairt le linn na chéad sé mhí
• A bheith ar an eolas faoi na daoine a mbíonn gnáthchónaí sa mhaoin orthu (ní áirítear leis seo cuairteoirí thar oíche nó gearrfhanachtaí)
• A chinneadh an gceadófar don tionónta tionóntachta a fholigean nó a shannadh (má dhiúltaíonn tú do thionónta chun tionóntacht a fholigean nó a shannadh, ámh; féadann an diúltú sin ceart a thabhairt don tionónta tionóntacht téarma seasta a chríochnú roimh a dáta éagtha)
• A bheith ar an eolas faoi aon deisiúchán a theastaíonn
• Rochtain réasúnta a fháil ar an maoin nó chun deisiúcháin a dhéanamh
• Díospóidí a tharchur chuig an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP) má bhíonn an tionóntacht cláraithe leosan.

Níl an ceart agat:

• Dul isteach i gcóiríocht an tionónta gan chead
• Maoin do thionóntaí a ghabháil nó a choinneáil – fiú mura mbíonn an cíos íoctha acu
• Níos mó ná ráta an mhargaidh a ghearradh don mhaoin
• Tionóntaí a phionósú as díospóid a thabhairt don BTCP.

Oibleagáidí tiarna talún

Ní mór duit:

• An tionóntacht a chlárú leis an BTCP
• Leabhar cíosa nó ráiteas den chíos a íocadh a sholáthar do do thionónta
• A chinntiú go sásaíonn an mhaoin íoschaighdeáin áirithe
• Taobh istigh na maoine a dheisiú agus a chothabháil chuig an gcaighdeán ina raibh sí ag tús na tionóntachta
• Struchtúr na maoine a dheisiú agus a chothabháil
• Tionóntaí a chúiteamh as aon deisiúchán a dhéanann siad arb iad d’fhreagracht féin iad
• An mhaoin a chur faoi árachas (más dodhéanta é árachas a fháil, nó más míréasúnta é an costas; ní bhíonn an oibleagáid seo i bhfeidhm)
• Eolas a chur ar fáil don tionónta faoi ghníomhairí ar bith a bhíonn údaraithe le plé ar do shonsa (m.sh. comhlachtaí bainisteoireachta, gníomhaireachtaí, ionadaithe pearsanta)
• A chinntiú gurb eol don tionónta conas teagmháil a dhéanamh leat (nó le do ghníomhairese féin)
• 28 lá d’fhógra roimh athbreithniú cíosa a thabhairt
• Fógra bailí críochnaithe (i scríbhinn) a sholáthar do thionóntaí má bhítear ag críochnú na tionóntachta
• Éarlaisí a thabhairt ar ais don tionónta (murar íoc an tionónta an cíos nó go ndearna siad dochar don teach)
• Ón 1 Eanáir 2009, caithfidh gach teach atá ar cíos Rátáil Fuinnimh an Fhoirgnimh (BER) a bheith acu.

Caithfidh tú a dhéanamh cinnte de go sásaíonn tionóntaí a n-oibleagáidí féin. Is féidir le duine ar bith a dtéann mainneachtain do thionónta a n-oibleagáidí a shásamh isteach orthu gearán a dhéanamh i do choinnese chuig an BTCP.

Éarlaisí

Ní fhéadann tú - mar thiarna talún – éarlais a choinneáil siar (nó cuid d’éarlais) ach amháin:

• Nár thug an tionónta fógra cuí duit um a bhfágáil
• Gur fágadh billí nó cíos gan íocadh
• Go ndearna an tionónta dochar thar an ngnáthchaitheamh agus an ghnáthchuimilt.

Tionóntacht a dhiúltú

Feidhmíonn an tAcht um Stádas Comhionann (pdf) do ligean tithe. Ní féidir leat leithcheal a imirt ar thionóntaí ionchasacha ar fhorais inscne, stádas pósta, stádas teaghlaigh, gnéaschlaonadh, reiligiún, aois, míchumas, cine nó ballraíocht den Lucht Siúil.

Cáin ar ioncam cíosa

Íocann tiarnaí talún cáin ar ioncam cíosa faoi chóras Féin-Mheastóireachta na gCoimisinéirí Ioncaim. Bíonn tú i dteideal roinnt costas a asbhaint ón gcáin a íocann tú ar ioncam cíosa agus tugann Treoirleabhar na gCoimisinéirí Ioncaim maidir le hIoncam Cíosa eolas maidir leis na costais ar féidir leat a éileamh. Má ligeann tú seomra ar cíos i do theachsa, bíonn tú díolmhaithe ó cháin ioncaim chomh fada agus nach dtéann an méid cíosa a íoctar thar méid áirithe.