Na cearta ag atá tiarnaí talún agus na hoibleagáidí atá orthu

Réamhrá

Is tiarna talún thú más rud é go bhfuil talamh nó foirgneamh agat agus gur léasaigh tú é (nó cuid de) le duine eile - ar tionónta é. Díorthaíonn na príomhchearta dlíthiúla atá agat agus na príomhoibleagáidí dlíthiúla atá ort mar thiarna talún príobháideach ón dlí um thiarnaí talún agus tionóntaí agus ó aon léas nó aon chomhaontú tionóntachta (bíodh sé scríofa nó labhartha) idir tusa agus do thionónta.

An dlí um thiarnaí talún agus tionóntaí

Leagtar síos sna hAchtanna um Thiarnaí Talún agus Tionóntaí, 1967-1994, agus san Acht um Thionóntachtaí Cónaithe 2004 an reachtaíocht phríomha lena rialaítear na cearta agus na hoibleagáidí seo i gcóiríocht phríobháideach ar cíos. Is é atá sa mhéid seo a leanas ná forbhreathnú ginearálta ar na cearta atá agat agus ar na dualgais agus ar na hoibleagáidí atá ort mar thiarna talún. Más rud é go bhfuil tú i do chónaí le do thionónta, áfach, ní chlúdaítear thú leis an reachtaíocht um thiarnaí talún agus tionóntaí.

Ní féidir le léasanna ná le comhaontuithe eile tionóntachta baint de do chearta dlíthiúla nó de chearta dlíthiúla do thionóntaí. Mar sin féin, is féidir leatsa agus le do thionónta teacht ar chomhaontú ar chúrsaí nach bpléitear leo sa dlí.

Na cearta mar thiarna talún

Tá an ceart agat chun na nithe seo:

  • An cíos a shocrú (cé nach féidir leis an gcíos bheith níos mó ná an ráta margaidh reatha - féach ár gcáipéis maidir le méaduithe cíosa)
  • An cíos ceart a fháil ar an dáta ar a bhfuil sé dlite - ach féach tionóntachtaí Príobháideacha agus glacadóireacht thíos
  • Aon mhuirir a bhaineann leis an réadmhaoin a fháil (ciallaíonn sé sin cánacha agus dleachtanna nó íocaíochtaí)
  • An cíos a athbhreithniú go bliantúil
  • Tionóntacht a fhoirceannadh sna chéad 6 mhí gan cúis a thabhairt
  • Fógra a fháil faoi cé a bhfuil gnáthchónaí air/uirthi sa réadmhaoin (ní áirítear leis sin cuairteoirí thar oíche nó fanachtaí gearra)
  • Cinneadh a dhéanamh ar cé acu a thugann tú, nó nach dtugann tú, cead don tionónta tionóntacht a fholigean nó a shannadh (más rud é go ndiúltaíonn tú don tionónta tionóntacht a shannadh nó a fholigean, áfach, is féidir leis an diúltú sin an cead a thabhairt don tionónta chun tionóntacht ar théarma seasta a fhoirceannadh roimh a dáta éaga)
  • Fógra a fháil faoi aon deisiúcháin atá ag teastáil
  • Rochtain réasúnta a fháil ar an réadmhaoin chun deisiúcháin a dhéanamh
  • Díospóidí a tharchur chuig an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (PRTB) - sa chás amháin gur chomhlíon tú an oibleagáid atá ort an tionóntacht a chlárú - féach thíos

Níl an ceart agat chun na nithe seo a dhéanamh:

  • Dul isteach i dteach do thionóntaí gan chead
  • Maoin do thionóntaí a ghlacadh nó a choinneáil - fiú murar íoc siad an cíos
  • Níos mó ná an ráta margaidh a ghearradh don réadmhaoin

Pionós a ghearradh ar thionóntaí as díospóid a thabhairt chuig an PRTB.

Na hoibleagáidí atá ar thiarna talún

Mar thiarna talún, ní mór duit na nithe seo a dhéanamh:

  • Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (RFF) a chur ar fáil don réadmhaoin
  • An tionóntacht a chlárú leis an PRTB
  • Leabhar cíosa nó ráiteas faoin gcíos arna íoc a chur ar fáil do do thionónta
  • A chinntiú go gcomhlíonann an réadmhaoin íoschaighdeáin áirithe
  • An taobh istigh den réadmhaoin a athchóiriú agus a chothabháil chuig an gcaighdeán ar a raibh sí ag tús na tionóntachta
  • Struchtúr na réadmhaoine a dheisiú agus a chothabháil
  • Cúiteamh le tionóntaí as aon deisiúcháin a dhéanann siad a bhfuil freagracht ort astu
  • An réadmhaoin a árachú (más rud é nach féidir árachas a fháil, nó go bhfuil costas míréasúnta air, níl feidhm ag an oibleagáid seo)
  • Faisnéis a chur ar fáil don tionónta faoi aon ghníomhairí atá údaraithe chun déileáil thar do cheann (ar nós cuideachtaí bainistíochta, gníomhaireachtaí, ionadaithe pearsanta)
  • A chinntiú gurb eol don tionónta conas dul i dteagmháil leat (nó le do ghníomhaire)
  • Fógra 28 lá a thabhairt do thionóntaí faoi athbhreithniú cíosa
  • Fógra bailí foirceanta (i scríbhinn) a chur ar fáil do thionóntaí, más rud é go bhfuil an tionóntacht á foirceannadh agat. Léigh tuilleadh faisnéise faoi fhoirceannadh anseo.
  • Éarlaisí a thabhairt ar ais do na tionóntaí (cé is moite den chás nár íoc siad an cíos nó a rinne siad damáiste don áit chónaithe)

Ní mór duit a chinntiú freisin go gcomhlíonann na tionóntaí na hoibleagáidí atá orthu. Aon duine a ndéanann mainneachtain do thionóntaí na hoibleagáidí atá orthu a chomhlíonadh dul i bhfeidhm air/uirthi, is féidir leis/léi gearán a dhéanamh i d’aghaidh chuig an PRTB. Léigh tuilleadh faoi na hoibleagáidí ar thionóntaí anseo.

Éarlaisí

Mar thiarna talún, ní fhéadfaidh tú éarlais (nó cuid d’éarlais) a choinneáil siar ach amháin más rud é:

  • Nár thug an tionónta fógra cuí duit agus é/í ag imeacht
  • Gur fágadh billí (le haghaidh leictreachais, gáis etc.) nó cíos gan íoc agat
  • Go ndearna an tionónta damáiste thar ghnáthchaitheamh agus ghnáthchuimilt

Diúltú chun tionóntacht a dheonú

Tá feidhm ag reachtaíocht um chomhionannas maidir le ligin agus le cóiríocht. Ní féidir leat leithcheal a dhéanamh ar thionóntaí féideartha ar fhoras inscne, stádas sibhialta, stádas teaghlaigh, claonadh gnéis, creidimh, aoise, míchumais, cine nó ballraíochta sa Lucht Siúil.

Ceisteanna cánachais

Íocann tiarnaí talún cáin ar ioncam cíosa faoi chóras féinmheasúnaithe na gCoimisinéirí Ioncaim. Tá tú i dteideal roinnt speansas a bhaint as an gcáin a íocann tú ar ioncam cíosa. Tugtar faisnéis faoi na speansais is féidir leat a éileamh sa Treoir maidir le hIoncam Cíosa ó na Coimisinéirí Ioncaim. Más rud é go ligeann tú seomra i do theach ar cíos, tá tú díolmhaithe ó cháin ioncaim ar choinníoll nach sáraíonn an méid cíosa méid áirithe.

Más rud é go bhfuil tú i do chónaí lasmuigh d’Éirinn agus go n-íocann do thionónta cíos go díreach leat, ní mór don tionónta cáin a bhaint as an gcíos comhlán agus í a mhíniú do na Coimisinéirí Ioncaim. Más rud é go bhfuil an cíos á íoc le gníomhaire bailiúcháin, ní mór don ghníomhaire an cháin a mhíniú. Léigh tuilleadh inár gcáipéis maidir le ceisteanna cánach do thionóntaí.

Tionóntachtaí príobháideacha agus glacadóireacht

Más rud é go bhfuil an morgáiste ar an áit chónaithe i riaráiste agus go bhfuil glacadóir ceaptha ag an iasachtóir morgáiste, ní mór do do thionóntaí cíos a íoc leis an nglacadóir, ach is ortsa a fhanann freagracht dhlíthiúil as cúrsaí ar nós éarlaisí na dtionóntaí a thabhairt ar ais. Féadfaidh an glacadóir socrú le haghaidh deisiúcháin a dhéanamh, ach níl sé soiléir cibé acu an gá nó nach gá don ghlacadóir déanamh amhlaidh nó cibé acu an nglacann an glacadóir aon fhreagrachtaí tiarna talún mar chúram.

athruithe féideartha ar an dlí á bplé d’fhonn tuilleadh soiléireachta a chur ar fáil sna cásanna sin.

Léigh tuilleadh sa Treoir don Tionónta Cónaithe maidir le Glacadóireacht ó Chónaidhm Baincéireachta agus Íocaíochtaí Éireann agus sa chomhairle faoin gceapadh glacadóirí ó Threshold.

Cá háit a ndéanfaidh méiarratas

D’fhonn tionóntacht a chlárúdíospóid le do thionóntaí a réiteach, déan teagmháil le:

An Bord um Thionóntachtaí Cónaithe

Bosca PO 47
Cloich na Coillte,
Contae Chorcaí
Éire

Uaireanta Oscailte: 8.30 rn go 6.30 in
Teil: 0818 303 037 or 00353 766 887 350
Facs: 0818 303 039
Láithreán Gréasáin: http://www.rtb.ie/
Láithreán Gréasáin: https://onestopshop.rtb.ie/

Page edited: 30 December 2014