Binsí Fiosrúcháin

Eolas

Tá an chumhacht ag an Oireachtas binsí fiosrúcháin a bhunú chun ceisteanna ar leith a iniúchadh a bhfuil tábhacht poiblí ag baint leo.

Ní binsí buan iad seo – cuirtear ar bun iad le cumhachtaí chun ceisteanna ar leith a iniúchadh. De ghnáth is iad breithimh nó dlíodóiri sinsearacha a bhíonn sa chathaoir.

Ag deireadh an iniúchta, cuireann an binse tuairisc faoi bhráid an Oireachtais. D'fhéadfadh sé moltaí a chur leis.

Bhain costais shuntasacha le binsí fiosruithe le blianta beaga anuas. D'fhoilsigh an tArd Reachtaire Cuntas agus Ciste Tuarascáil Speisialta faoi Bhinsí Fiosrúcháin (pdf) i Nollaig 2008. Tugann an tuarascáil costais measta sna binsí Mahon, Moriarty agus Morris.

Tá na binsí seo a leanas san áireamh le binsí a cuireadh ar bun le blianta beaga anuas:

• An Binse Fiosrúcháin um Thionscal Próiseáil na Mairteolta 1994. Rinne an binse seo iniúchadh ar líomhaintí maidir le mírialtacht sa chaoi ina raibh tionscal na mairteola in Éirinn dhá reachtáil.
• An Binse Fiosrúcháin um Bhord Seirbhísí Fuilaistriúcháin 1997. Rinne an binse seo iniúchadh ar ghalrú líon mór daoine le tairgí fola truaillithe i rith na 1970í agus na 1980í.
• An Binse Fiosrúcháin um Íocaíochtaí do Pholaiteoirí (Siopaí Uí Dhuinn) 1997. Rinne an binse seo iniúchadh ar iocaíochtaí do pholaiteoirí.
• An Binse Fiosrúcháin Mahon (ar a dtugadh Binse Fiosrúcháin Flood). Rinne an binse seo iniúchadh ar íocaíochtaí do pholaiteoirí i gcomhthéacs socruithe pleanála.
• An Binse Fiosrúcháin Uí Mhuircheartaigh. Rinne an binse seo iniúchadh ar íocaíochtaí do pholaiteoirí, an t-iarthaoiseach Cathal Ó hEochaidh san áireamh.
• An Binse Fiosrúcháin Lindsay. Rinne an binse seo iniúchadh ar ghalrú daoine a bhí haemifile acu le VEID agus Heipitíteas C.
• An Coimisiún Laffoy. Rinne an binse seo iniúchadh ar líomhaintí maidir le mí-úsáid paistí laistigh de scoileanna ceardais an Stáit.
• An Binse Morris. Rinne an binse seo iniúchadh ar ghearáin maidir le Gardaí áirithe na ranna Dhún na nGall.

Binsí Fiosrúcháin agus Athchóiriú Dlí

I mBealtaine 2005, d’fhoilsigh an Coimisiún um Athchóiriú an Dlí Tuarascáil um Fhiosrúcháin Phoiblí lena n-áirítear Binsí Fiosrúcháin (pdf). Ba thoradh í an tuarascáil seo ar Phaipéar Comhairliúcháin a d’fhoilsigh an Coimisiún um Athchóiriú an Dlí i 2003. Foilsíodh an Tuarascáil i gcomhthéacs na mbinsí iomadúla a cuireadh ar bun in Éirinn le blianta beaga anuas. D’fhiosraigh na binsí seo réimse ábhar éagsúil, lenar áiríodh tubaistí ollmhóra inar maraíodh daoine, líomhaintí faoi mhí-iompar i bhforbairt talún agus sa phróiseas pleanála féin fiú.

Molann an tuarascáil athruithe sa nós imeachta freisin i dtaca le roghnú an chineáil fhiosrúcháin chuí, dréachtú téarmaí tagartha cuí, cearta dhaoine aonair agus eagras lena n-éisteacht agus lena n-ionadaíocht agus bronnadh costas dlí.

Tá an Bille um Binsí Fiosrúcháin 2005 (pdf) dírithe ar a chomhdhlúthódh agus a d’athnuafadh an dlí maidir le Binsí Fiosrúcháin.

Tá iad seo a leanas príomhghnéithe dhréachtscéim an Bhille:

• Soiléiriú ar an bpróiseas chun téarmaí tagartha na mbinsí a bhunú agus a leasú;
• Laistigh de thrí mhí ó dháta a bhunaithe, beidh ar an mbinse ráiteas a sholáthar le meastacháin ann ar a chostas agus a achar feidhmiúcháin. Leasófar an ráiteas seo más gá i bhfianaise forbairtí suntasacha;
• Beidh sé de chumhacht ag an Rialtas binse a dhíscaoileadh ach na cúiseanna a fhógairt agus rún chuige sin a fháil ó dhá theach an Oireachtais;
• Socruithe maidir le soláthar fianaise, lena n-áirítear foráil chun deireadh a chur leis an gcleachtas costasach faoina léitear amach fianaise atá ar fáil cheana féin i bhfoirm scríofa agus nach bhfuil faoi dhíospóid;
• Soiléiriú ar na cúinsí maidir le ceadú ionadaíochta dlíthiúla os comhair binse;
• Beidh sé de chumhacht ag an aAire cuí tuarascáil eatramhach a éileamh ón mbinse ar dhul chun cinn ginearálta an fhiosrúcháin nó gné ar leith de;
• Glacfar le tuarascálacha binse i gcásanna dlí sibhialta. Forálann an mhír seo gur fianaise prima facie (.i. de réir cosúlachta) iad na fíricí i dtuarascáil éigin nó na tuairimí a nochtar inti, mura gcruthaítear a mhalairt;
• Beidh ar an Aire Cirt, Comhionannais agus Comhionannais le toiliú an tAire Airgeadais rialacháin a dhéanamh a leagann síos uasmhéideanna costas inghnóthaithe ón Stát.
• Beidh ar an Máistir Fómhais don Ard-Chúirt gan dul thar na huasmhéideanna leagtha síos sna Rialacháin nuair breithníonn sé iarratais ar chostais i leith tríú páirtithe