Íosrátaí pá

Réamhrá

Go ginearálta is ceist í cé mhéad pá a fhaigheann tú d'obair in Éirinn ar gá a shocrú idir tusa agus d'fhostóir. De ghnáth tarlaíonn na hidirbhearta seo nuair a fhaigheann tú tairiscint oibre. Cibé ar bith, faoin Acht um Pá Íosta Náisiúnta 2000 tá an chuid is mó d'fhostaithe i dteideal íosráta pá. Tá fo-íosrátaí ann do dhaoine áirithe cosúil leis na daoine siúd in aois faoi 18 (féach thíos d'eisceachtaí agus fo-íosrátaí).

Tá íosrátaí pá eile d'fhostaithe in earnálacha áirithe. I gcás roinnt earnálacha tá siad leagtha amach in Orduithe Rialacháin Fhostaíochta (ORF) arna ndéanamh ag Comhchoistí Oibreachais. Is féidir leat sonraí a fháil amach faoi Orduithe Rialacháin Fhostaíochta agus Comhaontuithe Fostaíochta Cláraithe.

Pá íosta náisiúnta

Ó 1 Eanáir 2017, faoi IR 516/2016, is é an pá íosta náisiúnta d’fhostaí fásta a bhfuil taithí aici/aige ná €9.25 in aghaidh na huaire. Is éard is fostaí fásta a bhfuil taithí aici/aige chun críche an tAcht um Pá Íosta Náisiúnta ná fostaí a bhfuil fostaíocht de chineál ar bith in aon dhá bhliain os cionn 18 bliana d'aois - féach freisin an chuid ar 'Rátaí' thíos. Tá liosta ceisteanna coitianta faoin íosphá náisiunta ar fáil.

Dar ndóigh ní chuireann an t-íosráta pá seo bac ar fhostóir ar bith pá níos airde a thairiscint.

Ráta nua i 2018: Ón 1 Eanáir 2018 amach, faoi SI 440/2017 (pdf), is é an pá íosta náisiúnta a bheidh iníoctha d’fhostaí fásta a bhfuil taithí aici/aige ná €9.55 in aghaidh na huaire.

Rialacha

Ag ríomh an ráta de réir na huaire

Faoi réir Cuid 20 den Acht um Pá Íosta Náisiúnta 2000, is é an modh bunúsach ríofa ná an pá comhlán a roinnt ar iomlán na n-uaireanta a oibríodh. Ní mór, sula ndéantar sin, a thabhairt faoi deara an pá a chuirtear san áireamh, na huaireanta a chuirtear san áireamh agus an tréimhse tagartha pá (an tréimhse a dhéantar a mheas).

Céard nár chóir a chur san áireamh mar phá?

Tá roinnt rudaí nár chóir a chur san áireamh agus an t-íosráta pá á ríomh, is iad seo ná:

  • Préimh ragoibre
  • Préimh Glao-amach
  • Pá Seirbhíse
  • Préimh d'uaireanta neamhshóisialta
  • Síneadh láimhe a chuirtear i gciste lárnach arna bhainistiú ag an bhfostóir agus íoctha mar chuid dá phá
  • Préimheanna d'obair ar laethanta saoire poiblí, ar an Satharn nó ar an Domhnach
  • Liúntais d'obair speisialta nó d'obair bhreise.
  • Liúntais maidir le dualgais ar glao nó liúntais fuireachais
  • Íocaíochtaí áirithe a bhfuil baint acu le bheith as láthair ón obair, mar shampla, pá tinnis, pá saoire nó pá le linn saoire sláinte agus slándála
  • Íocaíocht a bhfuil baint aige le bheith ag éirí as fostaíocht, lena n-áirítear dul ar scor
  • Ranníocaíochtaí arna n-íoc ag an bhfostóir i scéim pinsin cheirde ar bith atá ar fáil duit
  • Íocaíochtaí iomarcaíochta
  • Réamhíocaíocht, pá, mar shampla tuarastal: tógfar an méid atá i gceist san áireamh don tréimhse ina mbeadh sé le híoc de ghnáth.
  • Íocaíocht chomhchineáil nó sochar comhchineáil, seachas cothú agus/nó lóistín
  • Íocaíocht nach bhfuil baint aici le fostaíocht an duine
  • Cúiteamh do ghortú nó do chailleadh uirlisí
  • Dámhachtain mar chuid de scéim molta foirne
  • Iasacht ón bhfostóir duit.

Céard a thógfar san áireamh mar íocaíocht?

De réir an tAcht um Pá Íosta áirítear le d'ollphá, mar shampla, an bunphá agus préimh ar bith sealoibre, bónas nó táille seirbhíse.

Má fhaigheann tú bia (ar a dtugtar cothú) agus/nó cóiríocht (ar a dtugtar lóistín) ó d'fhostóir, déantar na méid seo a leanas a thógáil san áireamh nuair atá an íosráta pá á ríomh:

  • €54.13 ar chothú iomlán agus iostais in aghaidh na seachtaine, nó €7.73 in aghaidh an lae
  • €32.14 ar chothú iomlán amháin in aghaidh na seachtaine, nó €4.60 in aghaidh an lae
  • €21.85 ar iostais amháin in aghaidh na seachtaine, nó €3.14 in aghaidh an lae

Uaireanta oibre

Is ionann d'uaireanta oibre agus cibé acu is mó:

  • na huaireanta a oibríodh go hiarbhír nó na huaireanta a raibh fáil ort i gcomhair obair agus a íocadh astu

Áirítear le "hUaireanta Oibre":

  • ragobair
  • am taistil nuair is cuid den phost é
  • am a chaitear ar thraenáil le linn gnáthuaireanta oibre atá údaraithe ag an bhfostóir

Ní áirítear le "huaireanta oibre":

  • am a chaitear ar fuireachas in áit nach í an áit oibre í
  • am ar saoire, am a scaoileadh leis an bhfostaí, am ar stailc nó am tar éis íocaíochta in ionad fógra scoir a thabhairt
  • am a caitheadh ag taisteal chuig nó ón ionad oibre

Tréimhse tagartha pá

Roghnaíonn an fostóir an tréimhse, ar a dtugtar an tréimhse tagartha pá, a ndéanfar an meánphá in aghaidh na huaire a ríomh ina leith. Féadfaidh sé a bheith, mar shampla, ar bhonn seachtainiúil nó ar bhonn coicíse ach ní fhéadfaidh sé a bheith do thréimhse níos mó ná mí.

Caithfidh an fostóir sonraí maidir leis an tréimhse tagartha pá a sholáthar sa ráiteas faoi choinníollacha fostaíochta atá le tabhairt d'fhostaí de réir an tAcht um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis) 1994.

Féadfaidh tú ráiteas i scríbhinn a iarraidh ar d'fhostóir maidir le do mheánráta pá do thréimhse tagartha pá ar bith laistigh den 12 mí atá thart. Tá ceithre seachtaine ag an bhfostóir chun an ráiteas a sholáthar.

Eisceachtaí leo siúd atá i dteideal íosráta phá náisiúnta a fháil

Tá roinnt eisceachtaí ann maidir leo siúd atá i dteideal an íosráta phá náisiúnta a fháil. Níl feidhm ag an reachtaíocht i gcás duine atá fostaithe ag duine a bhfuil gaol gairid aige/aci leis/léi (mar shampla céile, páirtnéir sibhialta nó tuismitheoir) ná i gcás duine atá i bprintíseacht reachtúil. Chomh maith leis seo níl ráthaíocht ag fostaithe áirithe cosúil le daoine óga nach bhfuil 18 bliana d'aois bainte amach acu agus daoine faoi oiliúint ach go bhfaighidh siad ráta laghdaithe nó ráta atá faoi bhun an íosráta pá náisiúnta.

Rátaí pá atá faoi bhun an íosráta phá

Faoin Acht um Pá Íosta go n-íocfaí rátaí pá atá faoi bhun an íosráta pá – ar thugtar fo-íosrátaí – le daoine óga agus leo atá sa chéad 2 bhliain fostaíochta. Féach ‘Rátaí fo-íosta’ thíos chun teacht ar shamplaí faoi conas a chuirtear na rátaí seo i bhfeidhm, ag brath ar aois agus ar thaithí.

Oiliúnaithe

Tá foráil san Acht um Pá Íosta go n-íocfaí rátaí pá atá faoi bhun an íosráta pá le fostaithe a bhfuil 18 mbliana d'aois bainte amach acu má tá cúrsa eagraithe oiliúna nó staidéar faoi threoir ar siúl acu atá údaraithe nó faofa ag an bhfostóir - féach 'Rátaí' thíos.

Leagann an tAcht síos critéir áirithe ar ghá don chúrsa oiliúna a shásamh má tá na rátaí seo le cur i bhfeidhm. Mar shampla, caithfidh an fostaí a bheith i mbun staidéir nó faoi oiliúint le feabhas a chur ar a c(h)uid oibre; caithfidh an fostóir an cúrsa oiliúna/ staidéir a stiúradh nó a fhaomhadh; caithfidh 10% den traenáil, ar a laghad a bheith ar siúl in áit nach í gnáth áit oibre an fhostaí í; agus caithfear córas measúnaithe agus teistiméireachta a bheith ann ag deireadh an chúrsa traenála, nó dearbhú i scríbhinn a bheith ar fáil.

Díolúine i leith fostóra

Má tá fostóir nach bhfuil in ann an t-íosráta pá náisiúnta a íoc i ngeall ar dheacracht airgid féadfaidh an Chúirt Oibreachais díolúine a thabhairt d'fhostóir ó íocaíocht an íosráta pá náisiúnta le haghaidh tréimhse ó 3 mhí go dtí bliain amháin. Ní féidir ach díolúine amháin den chineál seo a cheadú.

Ní mór don fhostóir an díolúine a iarraidh ar an gCúirt Oibreachais le comhthoiliú fhormhór na bhfostaithe, agus caithfidh siad glacadh freisin go mbeidh cinneadh na Cúirte Oibreachais ina cheangal orthu.

Caithfidh an fostóir a léiriú nach féidir leis/léi an íosráta pá náisiúnta a íoc agus i gcás go gcuirfí iallach air/uirthi íoc as, go mbeadh air/uirthi scaoileadh le fostaithe nó deireadh a chur lena bpoist.

Is féidir díolúine a lorg ó íocaíocht an ráta iomláin amháin den íosráta pá náisiúnta, ní féidir í a lorg i gcásanna arna gclúdach ag an ráta laghdaithe, mar shampla, i gcás fostaithe nach bhfuil 18 bliana d'aois bainte amach acu.

Íospairt

Má dhéanann tú do theidlíocht ar an íosráta pá náisiúnta a lorg tá tú á chosaint ó ansmacht nó dífhostú. Cuireann an reachtaíocht cosc arÍospairt . Ina theannta seo, má dífhostaítear tú de bharr an t-íosráta pá náisiúnta a lorg, féadfaidh tú éileamh a dhéanamh ar dhífhostú éagórachbeag beann ar fhad seirbhíse ná ar líon na n-uaireanta a oibríodh in aghaidh na seachtaine.

Má tá tú le méadú pá a fháil faoin Acht um Pá Íosta Náisiúnta ní féidir le d'fhostóir d'uaireanta oibre a laghdú gan do dhualgais ná líon do chuid oibre a laghdú dá réir.

Rátaí

Tá an t-íosráta pá d'aosach fostaithe le taithí agus na fo-íosrátaí do dhaoine óga agus oiliúnaithe áirithe mar a leanas:

Rátaí ó 1 Eanáir 2017

Fostaí Íosráta pá in aghaidh na huaire % íosráta
Fostaí aosach le taithí €9.25 100%
Faoi bhun 18 bliana d'aois €6.48 70%
Céad bliain ó dáta chéad fostaíochta os cionn 18 bliana d'aois €7.40 80%
Dara bliain ó dáta chéad fostaíochta os cionn 18 bliana d'aois €8.33 90%
Fostaí os cionn 18 bliana d'aois, faoi oiliúint struchtúrtha i rith uaireanta oibre
Céad tréimhse ar feadh trian €6.98 75%
Dara tréimhse ar feadh trian €7.40 80%
Tríú tréimhse ar feadh trian €8.33 90%

Tabhair faoi deara: ní mór do gach trian díobh a bheith ann ar feadh míosa ar a laghad agus ar feadh bliana ar a mhéid.

Conas iarratas a dhéanamh

Mura bhfuil an t-íosráta pá náisiúnta á fháil agat, is féidir do chearta a chur i bhfeidhm tríd an fhoirm ghearáin ar líne nua a chomhlánú á fáil ar workplacerelations.ie. San fhoirm ghearáin ar líne tá 2 rogha agat:

Féadfaidh tú cigire a iarraidh ar an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre (CCAO) chun éileamh a fhiosrú nach bhfuil an t-íosráta pá náisiúnta á íoc.

Féadfaidh tú chomh maith aighneas a chur faoi bhráid breithneora (CCAO). Ní féidir é seo a dhéanamh áfach ach amháin má d'iarr tú ráiteas ar d'fhostóir ag leagan amach ríomh an mhéanráta pá in aghaidh na huaire. Caithfidh tú an t-aighneas a atreorú laistigh de sé mhí ó dháta soláthair an ráitis. (Féadfar an teorainn atreorúcháin a shíneadh go dtí uasmhéid de 12 mí.) Má theipeann ar an bhfostóir an ráiteas a sholáthar tosaíonn an t-am ag an dáta ar chóir don fhostóir an ráiteas a sholáthar, is é sin laistigh de 4 seachtaine ó dháta an iarratais.

Tabhair faoi deara: Ní féidir leat gearán maidir leis an aighneas céanna a chur faoi bhráid an bhreithneora agus cigire araon faoin Acht um Pá Íosta.

Má tá íospairt a líomhain agat, ní mór duit a iarraidh go gcuirfidh d'fhostóir do choinníollacha oibre ar ais sa staid ina raibh siad roimh an íospairt. Má theipeann ar an bhfostóir é seo a dhéanamh laistigh de choicís ó dháta an iarratais, féadfaidh tú an cheist a chur faoi bhráid an bhreithneora CCAO. Ní mór don atreorúchán seo tarlú laistigh de 6 mhí (a d'fhéadfar a shíneadh go dtí uasmhéid de 12 mí) ó dháta an ansmachta líomhanta

Chun breis faisnéise a fháil, déan teagmháil leis na Seirbhís Faisnéise do Chustaiméirí an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre – féach ‘Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas’ thíos.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Coimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre

Seirbhíse Faisnéise agus Custaiméara
Bóthar Uí Bhriain
Ceatharlach
Éire
R93 W7W2

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine 9.30rn go 5in
Teil: (059) 917 8990
Lóghlao: 1890 80 80 90
Láithreán Gréasáin: https://www.workplacerelations.ie/en/

Rátaí atá faoi bhun an íosráta phá

Fostaithe óga agus daoine sa chéad 2 bhliain fostaíochta

Ó 1 Eanáir 2016 tá foráil san Acht um Pá Íosta go n-íocfaí na rátaí seo a leanas atá faoi bhun an íosráta phá

  • Tá fostaí nach bhfuil 18 mbliana d'aois bainte amach aige nó aici i dteideal €6.48 a fháil in aghaidh na huaire (70% den íosráta pá)
  • I gcás duine atá ag obair don chéad bhliain tar éis di nó dó 18 mbliana d'aois a bhaint amach tá sé nó sí i dteideal €7.40 a fháil in aghaidh na huaire (80% den íosráta pá)
  • I gcás duine atá ag obair don dara bhliain tar éis dó nó di 18 mbliana d'aois a bhaint amach tá sé nó sí i dteideal €8.33 a fháil in aghaidh na huaire (90% den íosráta pá)

Sampla 1: Bhí Seán 17 mbliana d’aois nuair a thosaigh sé ag oibriú an 1 Eanáir 2015, mar sin, bhí sé i dteideal 70% an pá íosta a fháil. Tháinig a bhreithlá 18 mbliana aníos an 1 Aibreán 2015 agus ina dhiaidh sin, bhí sé i dteideal 80% an pá íosta a fháil mar gheall go bhfuil sé ina chéad bhliain fhostaíochta i ndiaidh aois 18 mbliana. Ón 1 Aibreán 2016 i leith, bhí sé i dteideal 90% an pá íosta a fháil mar gheall go raibh sé ina dara bliain fhostaíochta ó aois 18 mbliana i leith. I ndiaidh an 1 Aibreán 2017 tá sé i dteideal na rátaí iomlán pá íosta a fháil mar gheall gurb oibrí taithíoch fásta é chun críocha an Achta um Pá Íosta Náisiúnta. Tá sainmhíniú oibrithe thaithíoch fásta ar fáil sa liosta ceisteanna coitianta faoin bpá íosta náisiúnta.

Sampla 2: D’oibrigh Máire ar feadh 6 mhí nuair a bhí sí 17 mbliana d’aois. D’fhreastail sí ar an gcoláiste agus, an 1 Deireadh Fómhair 2015, ar aois 20 bliain, thosaigh sé an obair. Bhí sí i dteideal 80% an pá íosta a fháil mar gheall go raibh sí ina céad bhliain fhostaíochta. An 1 Meitheamh 2016, bhain sí 21 bliain d’aois amach ach níor tháinig méadú ar a ráta pá mar gheall go raibh sí fós ina céad bhliain fhostaíochta i ndiaidh aois 18 mbliana. (Ní chuirtear an obair a rinne sí ar feadh 6 mhí nuair a bhí sí 17 mbliana d’aois san áireamh.) Ón 1 Deireadh Fómhair 2016, bhí sí i dteideal 90% an pá íosta a fháil mar gheall go raibh sí ina dara bliain fhostaíochta. D’athraigh Máire a post an 1 Nollaig 2016, ach ní raibh sí i dteideal ach do 90% an pá íosta a fháil mar gheall go raibh sí fós ina dara bliain fhostaíochta. Níl sí i dteideal na rátaí iomlán íosta pá a fháil go dtí an 1 Deireadh Fómhair 2017. Seo an tráth a thabharfar a dara bliain fhostaíochta chun críche.

Léigh tuilleadh faoi na rátaí íosphá reatha agus roimhe ar workplacerelations.ie.

Page edited: 20 October 2017