Eolas suas chun dáta ar na dlithe fostaíochta

Réamhrá

Sa doiciméad seo tá roinnt de na codanna príomhúla den reachtaíocht maidir leis an bhfostaíocht in Éirinn. Tá téacs na nAchtanna agus na nIonstram Reachtúil ar fáil ar irishstatutebook.ie agus ar oireachtas.ie chomh maith.

Faisnéis maidir le do phost

Na hAchtanna um Théarmaí Fostaíochta (Faisnéis) 1994–2014: Cuirtear ceanglas ar fhostóirí eolas áirithe a thabhairt dá bhfostaithe maidir lena bhfostaíocht leis an reachtaíocht seo, dála conartha fostaíochta, sainchuntas poist, ráta pá agus uaireanta oibre.

An Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí (RGCS) 2018: tugtar i bhfad níos mó smacht duit ar do shonraí pearsanta leis an Rialachán seo. Chomh maith leis sin, cuirtear ceanglais bhreise ar chuideachtaí a dhéanann rialú nó próiseáil ar do shonraí leis. Tháinig an RGCS i bhfeidhm ar fud an AE ar an 25 Bealtaine 2018.

An tAos Óg

An tAcht um Chosaint Daoine Óga (Fostaíocht), 1996: déantar rialáil ar choinníollacha fostaíochta agus oibre maidir le daoine óga leis an Acht seo.

Téarmaí agus coinníollacha fostaíochta

An tAcht um Pá Íosta Náisiúnta 2000: déantar foráil le Pá Íosta Náisiúnta atá forfheidhmithe.

An tAcht um Íoc Pá, 1991: leis seo, tugtar an ceart don fhostaí duillín pá a fháil ar a dtaispeántar a n-ollphá agus aon mhionsonraí a bhaineann le asbhaintí uaidh.

Na hAchtanna um Fhógra Íosta agus Téarmaí Fostaíochta 1973 go 2005: Sa reachtaíocht seo, leagtar amach an íosmhéid ama dá bhfuil tú i dteideal chun fógra a fháil roimh dheireadh a bheith curtha le d’fhostaíocht.

An tAcht Caidrimh Thionscail (Leasú) 2015: leis seo, déantar foráil le creatlach d’oibritnach n-aithníonnaidh a dtéarmaí agus coinníollacha fostaíochta a fheabhsú, nuair nach aithníonn a bhfostóir an chómhargáil. Chomh maith leis sin, tá córas curtha i bhfeidhm leis chun comhaontuithe fostaíochta cláraithe a athshocrú, agus chun cineál nua orduithe ar a dtugtar Orduithe Fostaíochta Earnála (OFE).

Uaireanta oibre, saoire bhliantúil agus cead saoire

An tAcht um Eagrú Ama Oibre, 1997: Leis an Acht seo, déantar roinnt coinníollacha fostaíochta a rialáil lena n-áirítear uasteorainn maidir le huaireanta oibre, obair oíche, saoire bhliantúil agus cead um shaoire .

Na Rialacháin um Eagrú Ama Oibre (Taifid) (Foirm Fhorordaithe agus Díolúintí), 2001: Leis na rialacháin seo, ceanglaítear ar fhostóirí gur gá dóibh taifid a choimeád ar an líon uaireanta a oibríonn a gcuid bhfostaithe ar bhonn laethúil agus seachtainiúil, ar an méid saoire a cheadaítear do gach uile fhostaí gach seachtain mar shaoire bhliantúil nó mar shaoire phoiblí chomh maith le sonraí na n-íocaíochtaí maidir leis an saoire sin. Chomh maith leis sin, caithfidh fostóirí taifid seachtainiúla a choimeád maidir le huaireanta tosuithe agus críochnaithe a gcuid bhfostaithe.

Cead saoire reachtúil

Saoire mháithreachais

An tAcht um Chosaint Mháithreachais (Leasú) 2004: san Acht seo tá forálacha um ranganna réamhbhreithe, shaoire mháithreachais bhreise, chothú cíche agus fágann sé sin go gcuirtear feabhas suntasach leis ar an Acht um Chosaint Mháithreachais, 1994. San Acht um Chan ceartáithreachais, 1994cuimsítear ceisteanna dála shaoire mháithreachais, an cheart filleadh chun oibre ag deireadh saoire mháithreachais, chomh maith le sláinte agus sábháilteacht i rith an toirchis agus díreach ina dhiaidh.

Saoire atharthachta

An tAcht um Shaoire agus Sochar Atharthachta, 2016: Leis seo, déantar foráil do shaoire atharthachta reachtúil 2 sheachtain. Ní mór gur le linn an chéad 6 mí tar éis do bhreith nó d’uchtú an linbh a thógfaí an tsaoire seo.

Saoire Uchtaíoch

An tAcht um Shaoire Uchtaíoch 2005: leis an Acht seo, déantar leasú ar an Acht um Shaoire Uchtaíoch 1995 lena ndéantar foráil do shaoire uchtaíoch ón bhfostaíocht, don mháthair uchtaíoch go háirithe, agus don fhilleadh ar ais chun obair í ag deireadh a leithéid de thréimhse shaoire.

Saoire thuismitheoireachta

An tAcht um Shaoire do Thuismitheoirí (Leasú) 2006: leis an Acht seo, déantar leasú ar an Acht um Shaoire do Thuismitheoirí 1998 lena ndéantar foráil do thréimhse de shaoire thuismitheoireachta gan phá do thuismitheoir chun cúram a thabhairt dá leanaí agus do cheart teoranta do shaoire le pá i gcásanna ina tharlaíonn tinneas tromchúiseach (ar a dtugtar ‘force majeure’).

Saoire Cúramóra

An tAcht um Shaoire Cúramóra 2001: déantar foráil leis an Acht seo do theidlíocht fostaí chun saoire cúramóra shealadach gan phá ar mhaith lena mbeidh siad in ann cúram a thabhairt do dhuine a bhfuil cúram de dhíth orthu go lánaimseartha.

Sábháilteacht ag an obair

An tAcht um Shábháilteacht, Sláinte agus Leas ag an Obair 2005: leis an Acht seo, cuireadh forálacha nua in ionad forálacha an Achta um Shábháilteacht, Sláinte agus Leas ag an Obair, 1989. Déantar an dlí um shláinte agus shábháilteacht a chomhdhlúthú agus a nuashonrú leis an Acht seo. I measc na hathruithe a dhéantar leis, déantar foráil d’fhíneálacha níos airde le haghaidh sárú reachtaíochta sábháilteachta.

An Chóir chomhionann san ionad oibre

An Leithcheal

Na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta, 1998 go 2015: toirmisctear raon limistéar a bhaineann leis an bhfostaíocht leis an reachtaíocht seo. Is iad na forais tormasaithe ná inscne, stádas sibhialta, stádas teaghlaigh, aois, cine, creideamh, míchumas, gnéaschlaonadh agus bheith duine de chuid an Lucht Siúil. Chomh maith leis sin, cuirtear oibleagáid ar fhostóirí Ciapadh san áit oibre a choisceadh leis.

An tAcht um Chomhionannas (Forálacha Ilghnéitheacha), 2015: leis an Acht seo, déantar leasuithe suntasacha don Acht um Chomhionannas Fostaíochta 1998 maidir le hidirdhealú bunaithe ar scor agus idirdhealú bunaithe ar aois, idirdhealú a dhéanann institiúid reiligiúnacha, leighis nó oideachais ar fhorais creidimh, agus idirdhealú indíreach.

Fostaithe Páirtaimseartha

An tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha), 2001: cuirtear cosc le hidirdhealú i gcoinne fostaithe páirtaimseartha leis an Acht seo. Is é is cuspóir leis ná cáilíocht oibre páirtaimseartha a fheabhsú, forbairt oibre páirtaimseartha ar bhonn deonach a réiteach agus chun cur leis an eagar solúbtha d’uaireanta oibre lena gcuireann riachtanais na bhfostóirí agus na bhfostaithe san áireamh. Cosnaítear fostaithe páirtaimseartha leis trí dheimhniú a dhéanamh go gcaithfear chomh maith leo agus a gcaithfear le fostaithe lánaimseartha.

Fostaithe téarma shocraithe

An tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Téarma Shocraithe) 2003: leis seo, tugtar cosaint d’fhostaithe téarma shocraithe trí dheimhniú go gcaithfear chomh maith leo agus a gcaithfear lena macshamhail d’oibrithe buana agus nach féidir le fostóirí conarthaí ar théarma seasta a athnuachan go leanúnach. Faoin Acht seo, ní féidir le fostaithe a bheith fostaithe ach amháin ar níos mó ná dhá chonradh ar théarma seasta in aon tréimhse leanúnach amháin ceithre bliana. Tar éis na tréimhse sin, glactar leis gur conradh tréimhse éiginnte (e.g. conradh buan) atá ag an bhfostaí.

Oibrithe gníomhaireachta

An tAcht um Chosaint Fostaithe (Obair Ghníomhaireachta Shealadach), 2012: déantar foráil leis an Acht seo nach mór go gcaithan fostóirh uile oibrí gníomhaireachta go cothromach (díreach mar a n-earcódh an fhostóir go díreach) maidir le fad ama na n-uaireanta oibre, le tréimhsí sosa, le hobair oíche, le saoire bhliantúil agus le saoire phoiblí agus le pá.

Féinfhostaíocht

Sa Chód Cleachtais chun Stádas Fostaíochta Daoine aonair a Shocrú 2018 déantar foráil do chritéir a bhféadfar iad a úsáid chun soiléiriú an fostaí nó an féinfhostaí an duine.

Sceithirí

An tAcht um Nochtadh Cosanta, 2014: leis seo, tugtar cosaint d’fhostaithe ó phionósú as nochtadh eolais a dhéanamh maidir le drochiompar san áit oibre.

Táthcheangail Ghnólachta agus cosaint fostaithe

Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Fostaithe a Chosaint ar Ghnóthais a Aistriú) 2003: baineann siad seo le haon aistriú gnóthais, gnó nó cuid de ghnó ó fhostóir go fostóir eile mar thoradh ar aistriú dleathach (lena n-áirítear sannadh nó forghéilleadh léasa) nó ar chumasc. Tugtar cosaint do chearta agus teidlíochtaí fostaithe i rith an aistrithe seo.

An tAcht um Fhostaithe (Faisnéis agus Comhchomhairle a Sholáthar) 2006: Leis seo, cuirtear íos-cheangaltais in ionad don cheart chun faisnéise agus chun comhairle d’fhostaithe maidir le forbairt struchtúr na fostaíochta agus imeachtaí a tharlaíonn le linn aistriú gnóthais. Baineann sé le fostóirí a bhfuil ar a laghad 50 fostaí acu.

Iomarcaíocht

Na hAchtanna um Íocaíochtaí Iomarcaíochta, 1967–2014: déantar foráil leo do íos-teidlíocht d’íocaíocht iomarcaíochta d’fhostaithe a bhfuil tréimhse shocruithe seirbhíse acu leis an bhfostóir nuair a dhéantar iomarcach iad. Níl gach uile fhostaí i dteideal don íocaíocht iomarcaíochta reachtúil, fiú nuair atá iomarcaíocht ann.

An tAcht um Chaomhnú Fostaíochta (Comhiomarcaíochtaí Eisceachtúla agus Nithe Gaolmhara), 2007: bunaítear painéal iomarcaíochta leis an Acht seo chun comhiomarcaíochta áirithe atá molta a phlé. Ina theannta sin déantar réidh le huasteorainn aoise don teidlíocht d’íocaíochtaí iomarcaíochta leis an Acht.

Dífhostú

De réir na hAchtanna um Dhífhostú Éagórach, 1977-2015 is féidir dífhostú éagórach a bheith i gceist nuair a fhoirceannann d’fhostóir do chonradh fostaíochta, le nó gan fógra nó foirceannann tú féin do chonradh fostaíochta, le nó gan fógra, de bharr iompar d’fhostóra. Tugtar dífhostú inchiallaithe ar seo.

Is féidir teacht ar breis eolais faoi na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta, 1998–2015 agus na hAchtanna um Stádas Comhionann, 2000–2015 ó Choimisiún na hÉireann um Chearta an Duine agus Comhionannas.

Ceadanna oibre

Na hAchtanna um Cheadanna Fostaíochta, 2003–2014: Déantar foráil leo siúd do 9 gcineáil difriúla de cheadanna fostaíochta.

Na Rialacháin um Cheadanna Fostaíochta (Leasú), 2018: Leis seo, cuirtear athruithe i bhfeidhm ar Liosta na nGairmeacha Ardoilte agus Liosta na nGairmeacha Neamh-Incháilithe, agus luaitear nach mór do chonradh fostaíochta a bheith curtha isteach le gach uile iarratas athnuachana ar chead fostaíochta. Is féidir teacht ar níos mó eolais faoi cheadanna fostaíochta ar shuíomh gréasáin an Roinn Post, Fiontar agus Nuálaíochta.

Cearta fostaíochta

An tAcht um Chaidreamh san Áit Oibre 2015: Leis an Acht seo, bunaíodh an Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre, a tháinig isteach in ionad an Choimisiúin um Chaidreamh Oibreachais, Seirbhís an Choimisinéara um Chearta, an Binse Comhionannais agus an tÚdarás Náisiúnta um Chearta Fostaíochta.

Éilimh shibhialta

An tAcht Idirghabhála, 2017: leis an Acht seo, ceadaítear d’fhostaithe an idirghabháil a úsáid le haghaidh éileamh sibhialta áirithe, mar shampla i gcaingin díobhála pearsanta. Ní bhíonn feidhm ag an reachtaíocht seo ar aighnis fostaíochta a thugtar go dtí an Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre, lena n-áirítear aighnis a phléann oifigigh idirghabhála de chuid an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre leo.

Gearán nó sárú ar chearta

Déantar foráil leis an dlí fostaíochta do chosaint a thabhairt d’fhostaithe a cheapann go bhfuil sárú déanta ar a gcearta. Éistear gearáin, aighnis agus cúiseanna gearáin roimh mholtóir de chuid an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre a éistfidh leis an dá thaobh roimh dó mionscrúdú ar an ngearán a chríochnú agus cinneadh a eisiúint.

Is minic atáthar in ann aighnis idir fostóirí agus fostaithe a réiteach trí idirghabháil a dhéanamh, lena a bhfuil sé mar aidhm aici aighnis agus easaontais san áit oibre a réiteach, go háirithe idir daoine aonair nó grúpaí beaga. Tugann sí deis d’fhostóirí agus d’fhostaithe in aighneas obair i gcomhar le hidirghabhálaí chun teacht ar réiteach ar an bhfadhb arna gcomhaontú go frithpháirteach.

Conas iarratas a dhéanamh

Is féidir gearáin, aighnis nó cúiseanna gearáin maidir le sárú cearta fostaíochta faoi reachtaíocht áirithe a tharchur tríd an bhfoirm ghearáin ar líne atá ar fáil ar workplacerelations.ie a úsáid. Roimh duit iarratas a dhéanamh ar éisteacht ar do ghearán, ní mór duit d’fhostóir a chur ar an eolas maidir le d’intinn dhlíthiúil dul i dteagmháil leis an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Nuair atá teidil dlí i gceist, ba cheart duit iarracht a dhéanamh an t-ábhar a réiteach go hinmheánach sula tharchuirtear gearán.

D’fhoilsigh an Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre an Treoir Maidir leis am Dlí Fostaíochta, Saothair agus Comhionannais (pdf) agus an leabhrán Míniúchán ar an Dlí Fostaíochta (pdf).

Is féidir faisnéis bhreise faoi reachtaíocht cosanta fostaíochta a fháil ón tSeirbhís Faisnéise agus Seirbhís do Chustaiméirí den Choimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre - féach ‘Cén áit is féidir iarratas a dhéanamh’ thíos.

Cén áit is féidir iarratas a dhéanamh

An Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre - Seirbhís Faisnéise agus Seirbhís do Chustaiméirí

Information and Customer Service

O'Brien Road

Carlow

R93 W7W2

Opening Hours: Mon. to Fri. 9.30am to 5pm

Tel: (059) 917 8990

Locall: 1890 80 80 90

Homepage: https://www.workplacerelations.ie/en/

Page edited: 26 September 2018