Anseo atá tú: Baile > Tithíocht > Teach a fháil ar chíos > Cearta agus oibleagáidí na dtionóntaí

Print Page Send to a Friend

Cearta agus oibleagáidí na dtionóntaí

Réamhrá

Eascraíonn do phríomhchearta agus príomhfhreagrachtaí dlíthiúla, mar thionónta príobháideach ó dhlí tiarnaí talún agus tionóntaí aon chomhaontú léasa nó tionóntachta idir tú féin agus do thiarna talún.

Dlí tiarnaí talún agus tionóntaí

Is í an phríomhreachtaíocht a rialaíonn na cearta agus na hoibleagáidí seo an reachtaíocht a leagtar síos sna hAchtanna um Thiarnaí Talún agus Tionóntaí 1967–1994 agus in Acht na dTionóntachtaí Cónaithe (pdf). Is forbhreathnú é an méid seo a leanas ar do chearta, dualgais agus oibleagáidí mar thionónta.

Ní féidir léasanna nó comhaontuithe tionóntachta eile baint de do chearta faoi Acht na dTionóntachtaí Cónaithe 2004. Is féidir leatsa agus do thiarna talún aontú ar ábhair nach bpléitear leo san Acht, ámh.

Níl feidhm ag forálacha an Achta um Thionóntachtaí Cónaithe ach amháin le tithíocht phríomhshrutha ar cíos, faoi láthair, cé go mbeartaítear sa Bhille um Thionóntachtaí Cónaithe (Leasú) (Uimhir 2), 2012 (pdf) chun go leor tionóntachtaí a rialú san earnáil tithíochta deonaí ar an mbealach céanna a dhéantar i gcás tionóntachtaí príobháideacha. Clúdaítear tionóntaí tithíochta sóisialta agus tionóntaí príobháideacha a chónaíonn i dteach a dtiarna talún (mar shampla, faoin Scéim Seomra ar Cíos) ag dlíthe éagsúla.

Is féidir leat teacht ar bhreis faisnéise faoi chearta agus dualgais do thiarna talún.

Rialacha

Cearta mar thionónta i gcóiríocht phríobháideach ar cíos

  • Tá tú i dteideal taitneamh ciúin eisiach a bhaint as do chóiríocht
  • Tá tú i dteideal íoschaighdeáin áirithe cóiríochta
  • Tá tú i dteideal leabhar cíosa
  • Tá an ceart agat dul i dteagmháil leis an tiarna talún nó lena ngníomhaire ag amanta réasúnta. Tá tú i dteideal an eolas teagmhála cuí a theastaíonn uait chuige sin freisin (uimhreacha gutháin, seoltaí ríomhphoist, seoltaí gnáthphoist, srl.)
  • Ní cheadaítear do do thiarna talún dul isteach i do chóiríocht ach le do cheadsa amháin. Má theastaíonn ón tiarna talún deisiúcháin a dhéanamh nó an t-áitreabh a scrúdú, ba cheart go ndéanfaí socrúcháin roimh ré, ach amháin i gcás éigeandála
  • Tá tú i dteideal cúitimh as aon deisiúcháin a déanann tú arb iad cúram an tiarna talún iad
  • Tá tú i dteideal cairde a óstáil thar oíche nó ar feadh achar gairid, mura dtoirmeasctar go sonrach sin i do chomhaontú tionóntachta. Ní foláir duit insint do do thiarna talún faoi aon duine breise a théann a chónaí sa teach
  • Tá tú i dteideal méid áirithe fógra um chríochnú do thionóntachta
  • Tá an teidlíocht agat aon díospóidí a tharchur chuig an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP) gan aon phionós as a leithéid de ghníomh
  • Tá an ceart agat do chóip d’aon iontráil i gclár i seilbh an BTCP a phléann do thionóntacht.
  • Ní mór go mbeidh ag gach teach atá ar cíos Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER), a luann a éifeachtúla atá an teach i dtaobh fuinnimh de. Cabhróidh seo leat chun rogha eolach a dhéanamh nuair a bhíonn réadmhaoin á gcur i gcomparáid le cíos.

Urrús tionachta

Tá an ceart ar dhaingneacht tionachta agat i dtimthriallta ceithre bliana faoi Chuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaitheacha 2004. Tugtar tionóntacht den Chuid 4 ar thionóntacht ar a ndéantar ráthaíocht sa dóigh seo. Má tá sé ar intinn agat leas a bhaint as cosaint faoi Chuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaitheacha 2004 (m.sh. le fanacht san áitreabh le suas le ceithre bliana) ba chóir duit seo a chur in iúl i scríbhinn do do thiarna talún idir 3 mhí agus 1 mhí roimh dhul as feidhm do thionóntachta ar théarma seasta nó an chomhaontaithe léasa. Is féidir leat a thuilleadh a léamh faoi chineáil tionóntachtaí anseo.

Oibleagáidí tionónta i gcóiríocht phríobháideach ar cíos

Ní mór duit

  • Do chíos a íoc in am
  • Dea-slacht a choinneáil ar an maoin
  • A insint don tiarna talún má theastaíonn deisiúcháin agus rochtain a thabhairt don tiarna talún ar an maoin chun deisiúcháin a dhéanamh
  • Ligean don tiarna talún (trí choinne) teacht isteach chun ghnáthscrúduithe a dhéanamh
  • An tiarna talún a chur ar an eolas faoi na daoine a chónaíonn sa mhaoin
  • Dochar agus núis a sheachaint
  • A dhéanamh cinnte nach cúis le briseadh an dlí ag an tiarna talún tú
  • Cloí le haon téarmaí speisialta i gcomhaontú do thionóntachta, bíodh sé scríofa nó i bhfoirm béil
  • An t-eolas a thabhairt don tiarna talún ar riachtanach é chun clárú leis an BTCP agus an fhoirm chlárúcháin a shíniú nuair a iarrtar ort amhlaidh
  • A insint don tiarna talún roimh an mí deiridh de thionóntacht théarma seasta ar mó ná sé mhí í má tá sé ar intinn agat cosaint faoi Chuid 4 d'Acht na dTionóntachtaí Cónaithe 2004 a fháil (m.sh. fanacht sa mhaoin ar feadh cheithre bliana).

Ba chóir duit tabhairt faoi deara go mb’fhéidir go mbeadh sé níba dheacra do chearta a mhaíomh má bhris tú coinníollacha do thionóntachta.

Saincheisteanna cánach

Má chónaíonn do thiarna talún lasmuigh den Stát, ní mór duit cáin a asbhaint den chíos agus í a chur i gcuntas do na Coimisinéirí Ioncaim. Má íocann tú cáin ioncaim, agus má bhí cíos á íoc agat cheana féin an 7 Nollaig 2010, d’fhéadfá bheith i dteideal roinnt faoiseamh cánach a fháil ar an gcíos. Is féidir leat níos mó a léamh inár gcáipéis ar shaincheisteanna cánach do thionóntaí.

Conas iarratas a dhéanamh

Má bhraitheann tú go bhfuiltear ag sárú do chearta mar thionónta, is amhlaidh a bhíonn roinnt modhanna sásaimh agat.

Déanann ár ndoiciméad ar dhíospóidí a réiteach cur síos ar cad is féidir leat a dhéanamh.

Soláthraíonn Threshold faisnéis agus comhairle saor in aisce do dhaoine le fadhbanna tithíochta.

I gcás na ndíospóidí maidir le comhaontuithe tionóntachta príobháidí, féadann tú do chás-sa a thabhairt os comhair an Bord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha a sholáthraíonn seirbhís réitigh díospóide don earnáil phríobháideach cíosa.

Má bhraitheann tú gur sáraíodh do chearta mar thionónta údaráis áitiúil, ba cheart duit dul i dteagmháil le Rannóg Tithíochta d’údaráis áitiúil.

Mura mbíonn do thiarna talún ag cothabháil na maoine do na caighdeáin chuí, is féidir leat dul i dteagmháil le d’údarás áitiúil (Bíonn na húdaráis áitiúla freagrach as caighdeáin san earnáil phríobháideach cíosa agus i dtithíocht an údaráis áitiúil).

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

An Bord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha

Bosca PO 47
Cloich na Coillte,
Contae Chorcaí
Éire

Teil:+353 (0) 818 30 30 37
Facs:+353 (0) 818 30 30 39
Láithreán Gréasáin: http://www.prtb.ie/

Threshold

21 Bóthar na gCloch
Baile Átha Cliath 7
Éire

Teil:(01) 635 3651
Facs:(01) 677 2407
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advice@threshold.ie

Threshold

8 Cé an Athair Maitiú
Corcaigh
Éire

Teil:(021) 427 8848
Facs:(021) 480 5111
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicecork@threshold.ie

Threshold

3 Plás Victoria
Bóthar na gCeannaithe
Gaillimh
Éire

Teil:(091) 563 080
Facs:(091) 569 273
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicegalway@threshold.ie

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 18 October 2012

Teanga

English | Polsku | Română

Ábhar Gaolmhar

  • Cearta agus oibleagáidí na dtiarnaí talún
    Tá cearta agus oibleagáidí áirithe ag tiarnaí talún in Éirinn. Eascraíonn na cearta agus oibleagáidí sin ó dhlí na dtiarnaí talún/dtionóntaí agus ó aon chomhaontú tionóntachta scríofa nó béil idir tiarna talún agus tionónta.
  • Arduithe cíosa in Éirinn
    Is iad forálacha Acht na dTionóntachtaí Príobháideacha Cónaitheacha 2004 a rialaíonn. Faisnéis faoi cathain ar féidir le tiarna talún cíos a ardú agus cathain ar féidir le tionóntaí athbhreithniú a iarraidh ar an gcíos.
  • Díospóidí a réiteach idir tiarnaí talún agus tionóntaí
    Féadann díospóidí a bheith ann idir tiarnaí talún agus tionóntaí i dtaca le cóiríocht a ligtear ar cíos. Is mó cás inar féidir na díospóidí seo a réiteach ar bhonn neamhfhoirmeálta idir an dá pháirtí. Tuilleadh eolais.

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.