Cearta agus oibleagáidí na dtionóntaí

Rialacha

Cearta mar thionónta i gcóiríocht phríobháideach ar cíos

• Tá tú i dteideal taitneamh ciúin eisiach a bhaint as do chóiríocht
• Tá tú i dteideal íoschaighdeáin áirithe cóiríochta
• Tá tú i dteideal leabhar cíosa
• Tá an ceart agat dul i dteagmháil leis an tiarna talún nó lena ngníomhaire ag amanta réasúnta. Tá tú i dteideal an eolas teagmhála cuí a theastaíonn uait chuige sin freisin (uimhreacha gutháin, seoltaí ríomhphoist, seoltaí gnáthphoist, srl.)
• Ní cheadaítear do do thiarna talún dul isteach i do chóiríocht ach le do cheadsa amháin. Má theastaíonn ón tiarna talún deisiúcháin a dhéanamh nó an t-áitreabh a scrúdú, ba cheart go ndéanfaí socrúcháin roimh ré, ach amháin i gcás éigeandála
• Tá tú i dteideal cúitimh as aon deisiúcháin a déanann tú arb iad cúram an tiarna talún iad
• Tá tú i dteideal cairde a óstáil thar oíche nó ar feadh achar gairid, mura dtoirmeasctar go sonrach sin i do chomhaontú tionóntachta. Ní foláir duit insint do do thiarna talún faoi aon duine breise a théann a chónaí sa teach
• Tá tú i dteideal méid áirithe fógra um chríochnú do thionóntachta
• Tá an teidlíocht agat aon díospóidí a tharchur chuig an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP) gan aon phionós as a leithéid de ghníomh
• Tá an ceart agat do chóip d’aon iontráil i gclár i seilbh an BTCP a phléann do thionóntacht.
• Ní mór go mbeidh ag gach teach atá ar cíos Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER), a luann a éifeachtúla atá an teach i dtaobh fuinnimh de. Cabhróidh seo leat chun rogha eolach a dhéanamh nuair a bhíonn réadmhaoin á gcur i gcomparáid le cíos.

Urrús tionachta

Tá an ceart ar dhaingneacht tionachta agat i dtimthriallta ceithre bliana faoi Chuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaitheacha 2004. Tugtar tionóntacht den Chuid 4 ar thionóntacht ar a ndéantar ráthaíocht sa dóigh seo. Má tá sé ar intinn agat leas a bhaint as cosaint faoi Chuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaitheacha 2004 (m.sh. le fanacht san áitreabh le suas le ceithre bliana) ba chóir duit seo a chur in iúl i scríbhinn do do thiarna talún idir 3 mhí agus 1 mhí roimh dhul as feidhm do thionóntachta ar théarma seasta nó an chomhaontaithe léasa. Is féidir leat a thuilleadh a léamh faoi chineáil tionóntachtaí anseo.

Oibleagáidí tionónta i gcóiríocht phríobháideach ar cíos

Ní mór duit

• Do chíos a íoc in am
• Dea-slacht a choinneáil ar an maoin
• A insint don tiarna talún má theastaíonn deisiúcháin agus rochtain a thabhairt don tiarna talún ar an maoin chun deisiúcháin a dhéanamh
• Ligean don tiarna talún (trí choinne) teacht isteach chun ghnáthscrúduithe a dhéanamh
• An tiarna talún a chur ar an eolas faoi na daoine a chónaíonn sa mhaoin
• Dochar agus núis a sheachaint
• A dhéanamh cinnte nach cúis le briseadh an dlí ag an tiarna talún tú
• Cloí le haon téarmaí speisialta i gcomhaontú do thionóntachta, bíodh sé scríofa nó i bhfoirm béil
• An t-eolas a thabhairt don tiarna talún ar riachtanach é chun clárú leis an BTCP agus an fhoirm chlárúcháin a shíniú nuair a iarrtar ort amhlaidh
• A insint don tiarna talún roimh an mí deiridh de thionóntacht théarma seasta ar mó ná sé mhí í má tá sé ar intinn agat cosaint faoi Chuid 4 d'Acht na dTionóntachtaí Cónaithe 2004 a fháil (m.sh. fanacht sa mhaoin ar feadh cheithre bliana).

Ba chóir duit tabhairt faoi deara go mb’fhéidir go mbeadh sé níba dheacra do chearta a mhaíomh má bhris tú coinníollacha do thionóntachta.

Saincheisteanna cánach

Má chónaíonn do thiarna talún lasmuigh den Stát, ní mór duit cáin a asbhaint den chíos agus í a chur i gcuntas do na Coimisinéirí Ioncaim. Má íocann tú cáin ioncaim, agus má bhí cíos á íoc agat cheana féin an 7 Nollaig 2010, d’fhéadfá bheith i dteideal roinnt faoiseamh cánach a fháil ar an gcíos. Is féidir leat níos mó a léamh inár gcáipéis ar shaincheisteanna cánach do thionóntaí.