Anseo atá tú: Baile > Tithíocht > Ag ceannach tí > Teach a cheannach > Na céimeanna a bhaineann le teach a cheannach

Print Page Send to a Friend

Na céimeanna a bhaineann le teach a cheannach

Réamhrá

B’fhéidir go mbeadh fonn ort teach a cheannach am éigin i do shaol. Is cinneadh mór atá i gceist. Is próiseas deacair agus strusmhar é uaireanta. Breathnaítear anseo ar na céimeanna difriúla a bhaineann le teach a cheannach.

Faigh amach cad atá tú in acmhainn a cheannach

Tá sé tábhachtach ag an tráth seo measúnú cúramach a dhéanamh ar na costais uile a bhaineann le teach a cheannach, cosúil le costais an mhorgáiste, táillí dlí, clárú gníomhas, dleacht stampála, srl. Má mheasann tú ó do chuid suimeanna go bhfuil na hacmhainní agat leis na costais uile sin san áireamh, tá tú réidh chun teach a cheannach mar sin.

Aturnae a fháil

Ní féidir an próiseas iomlán a bhaineann le ceannach nó díol tí a chur i gcrích mura bhfaigheann tú comhairle agus cúnamh dlí - tíolacadh a thugtar ar an réimse dlí speisialta seo. Tíolacadh is ea an obair dhlíthiúil a bhaineann le teach a cheannach nó a dhíol. Bíonn táillí tíolactha éagsúla ag aturnaetha difriúla, agus ba chóir duit teagmháil a dhéanamh le roinnt aturnaetha difriúla chun comparáid a dhéanamh idir praghsanna.

Aimsigh maoin a thaitníonn leat agus atá inacmhainne

Tá go leor bealaí ann chun teacht ar an maoin a theastaíonn uait a cheannach.

Tá láithreáin ghréasáin réadmhaoine, ceantálaithe agus gníomhairí eastáit ann a fhógraíonn maoin atá ar díol. Is féidir leat liosta de cheantálaithe agus gníomhairí eastáit a fháil ar láithreán gréasáin an Údaráis Rialála Seirbhísí Maoine.

Uaireanta, déanfaidh úinéirí aonair an tí díolachán na maoine a fhógairt go neamhspleách. Lena chois sin, d’fhéadfadh nuachtáin áitiúla agus náisiúnta forlíontaí maoine a fhoilsiú go seachtainiúil nó faisnéis a bheith iontu faoi mhaoin ar díol ina rannóg fógraíochta príobháidí.

Ón 1 Eanáir 2009, caithfidh gach teach atá ar díol Rátáil Fuinnimh an Fhoirgnimh (BER) a bheith acu. Tabharfaidh BER le fios cé chomh tíosach ar fhuinneamh atá an teach. Cabhróidh sé leat rogha eolasach a dhéanamh nuair atá comparáid á dhéanamh agat idir maoine. Lena chois sin, tugann sé treoir maidir le céimeanna is féidir a ghlacadh chun éifeachtacht fuinnimh na maoine a fheabhsú.

Cead morgáiste a fháil

Is beag duine a bhfuil na hacmhainní acu chun teach a cheannach gan morgáiste a fháil. Is iasacht fadtéarmach é morgáiste atá urraithe i gcoinne na maoine a cheannaíonn tú. Ciallaíonn sé seo go bhféadfá do theach a chailliúint mura ndéantar do mhorgáiste a aisíoc.

Tá cineálacha difriúla morgáistí agus soláthraithe difriúla morgáistí ar fáil. Déan teagmháil le roinnt soláthraithe morgáiste difriúla chun an margadh is fearr a fháil. Tuilleadh eolais faoi mhorgáistí agus an ceann is fearr a roghnú duit féin ar fáil ar láithreán gréasáin an Rialtóra Airgeadais.

Is féidir cead morgáiste a fháil i bprionsabal sula dtosaíonn tú ag cuardach maoine; beidh a fhios agat ar an mbealach sin cén t-airgead a bheidh agat le caitheamh. Mar sin féin, nuair a thagann tú ar mhaoin a thaitníonn leat, ní mór duit cead foirmiúil ar mhorgáiste a fháil sula síníonn tú conradh díolacháin (féach thíos). Má shíníonn tú conradh díolacháin agus nach bhfaigheann tú cead ar mhorgáiste ina dhiaidh sin, caillfidh tú d’éarlais 10% agus d’fhéadfadh pionóis eile a bheith i gceist freisin.

Conas an mhaoin a thaitníonn leat a cheannach

An dá mhodh is coitianta chun maoin a cheannach agus a dhíol in Éirinn ná:

  • Díolacháin trí chonradh príobháideach
  • Ceant poiblí

Díolachán trí chonradh príobháideach

Tarlaíonn díolachán trí chonradh príobháideach nuair nach ndéantar maoin a chur ar ceant go poiblí. Is féidir leat teagmháil a dhéanamh leis an díoltóir nó le gníomhaire an díoltóra, an gníomhaire eastáit go hiondúil, chun aontú ar phraghas ceannaigh.

Má bhíonn gníomhaire eastáit bainteach leis an bpróiseas, féadfaidh dualgas a bheith ort éarlais áirithinte a íoc leis an ngníomhaire eastáit chomh luath agus a aontaíonn tú an mhaoin a cheannach. Ní féidir tús a chur leis an bpróiseas dlí a bhaineann le teach a cheannach go dtí go bhfaigheann an gníomhaire eastáit d’éarlais áirithinte. Bíonn an éarlais sin inaisíoctha suas go dtí go sínítear an conradh díolacháin (féach thíos).

Tabharfaidh do sholáthraí morgáiste cead morgáiste duit go foirmiúil agus eiseofar paca iasachta ort. Nuair a bhíonn do chonradh díolacháin seiceáilte ag d’aturnae, síneoidh tú é agus íocfar an éarlais 10% (lúide táille áirithinte ar bith). Beidh dualgas ort cosaint morgáiste agus árachas tí a fháil. Is féidir iad seo a eagrú le do sholáthraí morgáiste ach moltar duit breathnú ar sheirbhísí difriúla chun comparáid a dhéanamh.

Ceant poiblí

Déantar fógra faoi dháta agus am an cheant i nuachtán áitiúil, trí ghníomhaire eastáit nó trí chomhartha ar an maoin. Socraítear figiúr forchoimeádta don mhaoin, a dhéanann an t-úinéir nó ceantálaí go hiondúil. Is ionann an figiúr forchoimeádta agus an luach a chaithfidh an mhaoin a bhaint amach; déanfar an mhaoin a tharraingt den mhargadh mura ndéantar an figiúr sin a bhaint amach.

Mar sin féin, ag gach tráth le linn an cheant, is féidir leis an díoltóir an mhaoin a tharraingt siar den mhargadh, fiú amháin má ghnóthaíonn an mhaoin an figiúr forchoimeádta. Lena chois sin, is féidir leis an díoltóir ceart a choimeád acu féin an mhaoin a dhíol roimh dháta an cheant.

Sula mbíonn an ceant ar siúl, ba chóir don aturnae atá agat conradh na maoine a sheiceáil (eisithe ag aturnae an díoltóra) agus na doiciméid teidil a dtagraítear dóibh sa chonradh sin. Nuair a bhíonn d’aturnae sásta lena f(h)iosruithe, is féidir leat suirbhé a eagrú maidir leis an mhaoin chun cinntiú go bhfuil sí slán. Moltar duit freisin cead ar mhorgáiste a fháil go foirmiúil maidir leis an mhaoin ar mian leat tairiscint a dhéanamh ina leith.

Íocann an tairgeoir rathúil éarlais (10% den phraghas iarrata) láithreach agus síníonn sé/sí an conradh díolacháin (féach thíos). Tá sé tábhachtach árachas tí a fháil chomh luath agus is féidir.

An conradh díolacháin a shíniú

Ceanglaíonn an conradh díolacháin na páirtithe do dtí deireadh an díolacháin. Má tharraingíonn tú siar ón díolachán tar éis don chonradh seo a bheith sínithe, d’fhéadfá d’éarlais a chailliúint. Caithfidh tú conradh díolacháin a shíniú láithreach nuair a cheannaíonn tú ag ceant, má cheannaíonn tú trí chonradh príobháideach déanfaidh d’aturnae an conradh a sheiceáil chun cinntiú go bhfuil gach rud in ord sula sínítear an conradh.

I gcás forbairtí nua, áirítear "comhaontuithe tógála" sa chonradh díolacháin go hiondúil mar bíonn go leor maoine díolta agus forbartha ag an gcomhlacht céanna na laethanta seo. Roimhe seo, dhíoladh comhlacht amháin talamh le ceannaitheoir agus bhíodh comhlacht difriúil i mbun tógála, ach is annamh a tharlaíonn a leithéid anois. I gcásanna áirithe, is "conradh díolacháin agus comhaontú tógála" atá sa chonradh ach maidir le beagnach gach díolachán cónaithe, tugtar conradh díolacháin ar an gconradh go simplí. Leagfar an dáta críochnaithe amach sa chonradh agus beidh iarmhéid an phraghais ceannaigh atá comhaontaithe dlite ar an dáta sin.

Clabhsúr a chur leis an díolachán

Foréilimh ar Theideal agus Gníomhas Tíolactha

Tar éis an conradh a shíniú agus sula gcuirtear deireadh leis an díolachán, ardaíonn d’aturnae fiosruithe ginearálta faoin maoin le haturnae an díoltóra. Is éard is Foréilimh ar Theideal ná sraith ceisteanna caighdeánacha i ndáil le díolachán maoine a dhéileálann le rudaí cosúil le cibé an bhfuil daingneáin agus feistis san áireamh. D’fhéadfaí a rá go bhfuil sé cosúil le seicliosta.

Nuair a fhaigheann d’aturnae freagra sásúil ar an bhForéilimh ar Theideal, déanann sé/sí Gníomhas Tíolactha a dhréachtú agus a faomhann aturnae an díoltóra é.

Nuair a bhíonn an Gníomhas Tíolactha faofa ag aturnae an díoltóra, déanfaidh d’aturnae teagmháil le do sholáthraí morgáiste chun an seic iasachta faofa a eisiúint ón soláthraí morgáiste. Seo í an iarmhéid fhuílligh ar an bpraghas ceannaigh. Déantar an íocaíocht le haturnae an díoltóra agus faigheann d’aturnae an doiciméadúchán uile, mar aon le heochracha an áitribh.

Déanfaidh d’aturnae socrúcháin maidir le cuardaigh a dhéanamh i gcoinne an díoltóra chun cinntiú nach bhfuil breithiúnais ar bith i gcoinne an díoltóra (mar shampla, féimheacht nó cuardaigh ó shirriamaí). Ba chóir don aturnae atá agat cuardach a dhéanamh freisin san áit a bheidh teideal na maoine coinnithe (cibé i gClárlann na Talún nó i gClárlann na nGníomhas) chun cinntiú nach bhfuil rud ar bith as ord ag baint leis an mhaoin, mar shampla, morgáiste gan íoc.

Dleacht stampála

Ríomhfaidh d’aturnae an dleacht stampála atá dlite agus iarrfar ort é seo a íoc sula gcuirtear clabhsúr leis an díolachán. Íoctar an méid seo leis na Coimisinéirí Ioncaim a leagann stampa ar na gníomhais. Ní féidir na gníomhais a chlárú gan an stampa sin. Ainmníonn na gníomhais úinéir na maoine.

Tar éis an díolachán a bheith déanta

Gníomhais

Nuair a bhíonn díolachán déanta, caithfear do ghníomhais, a shonraíonn sonraí na húinéireachta nua agus sonraí morgáiste, más cuí, a chlárú le Clárlann na nGníomhasClárlann na Talún. Tá freagracht ar an Údarás Clárúcháin Maoine maidir leis na córais chlárúcháin thuasluaite.

Leanfaidh d’aturnae ag cabhrú leat gníomhais an tí a thabhairt chun críche leis an Údarás Clárúcháin Maoine. Tógann an próiseas seo rud ar bith idir míonna go dtí blianta. Fiú amháin má thógann sé tamall fada an próiseas a chur i gcrích, is tusa úinéir na maoine i gcónaí agus is féidir leat an mhaoin a dhíol sula ndéantar an próiseas clárúcháin a chur i gcrích.

Ag bogadh tí

Bíonn go leor rudaí le déanamh nuair atáthar ag bogadh tí, mar shampla, do phost a atreorú agus do shonraí a athrú ar an gclár toghthóirí. Tá tuilleadh eolais ar fáil inár ndoiciméad Ag bogadh go teach nua.

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 15 February 2010

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.