Uacht a dhéanamh

Réamhrá

Cáipéis fhianaithe is ea uacht a leagann síos i scríbhinn céard atá ag teastáil ón duine marbh maidir lena m(h)aoin, ar a dtugar a (h)eastát, tar éis a b(h)áis.

Fáthanna ar ceart uacht a dhéanamh

Tá sé tábhachtach go ndéanann tú uacht. Muna ndéanann, agus má fhaigheann tú bás gan uacht, déanfaidh an dlí díthiomnachta an cinneadh céard a tharlóidh do do mhaoin. Déanfaidh uacht cinnte go ndéanfar socruithe cearta maidir le do chleithiúnaithe agus go roinnfear do mhaoin mar is mian leat tar éis do bháis, faoi réir ag cearta áirithe de chuid céilí/páirtnéirí sibhialta agus páistí.

Tá sé inmholta freisin a chur i gcrích agus a choinneáil cothrom le dáta liosta de do chuid sócmhainní. Is féidir leat úsáid a bhaint as ár bhfoirm cibé foirm a ordóidh, I gcás ina gcoimeádtar mo sealúchais. Beidh sé a dhéanamh níos éasca a aithint agus a lorg do shócmhainní tar éis tú bás. Ba chóir duit a choinneáil ar an liosta in áit shábháilte.

Céard a tharlaíonn má fhaigheann tú bás tar éis duit uacht a dhéanamh

Má tá uacht déanta agat, tugtar tiomnóir (fear) nó bantiomnóir (bean) ort. Nuair a fhaigheann duine a bhfuil uacht bhailí déanta aige/aici bás, deirtear go bhfuair sé/sí bás tiomnach. Má fhaigheann tú bás tiomnach, dáilfear do mhaoin ar fad faoi mar a leag tú síos i d'uacht. Faoin seiceadóir/seiceadóirí a d'ainmnigh tú i d'uacht atá sé a fhéachaint chuige go dtarlóidh sé seo. Tá teorainneacha dlíthiúla ann maidir leis an méid de do mhaoin a théann chuig daoine ar leith, mar a leagtar síos san Acht Comharbais, 1965.

Nuair a fhaigheann tú bás, bíonn ar dhuine éigin d'eastát a réiteach trí d'airgead agus do mhaoin uilig a bhailiú, fiach ar bith a d'fhág tú a íoc, agus ansin an méid atá fágtha a dháileadh ar na daoine atá ina theideal. Má fhágann tú uacht sula bhfaigheann tú bás, de ghnáth beidh ar dhuine de na seiceadóirí a d'ainmnigh tú i d'uacht cead dlithiúil a fháil ón Oifig Phrobháide nó ón gClárlann Phrobháide Dhúiche don cheantar ina raibh tú i do chónaí nuair a fuair tú bás, chun é sin a dhéanamh. Tagann an cead i bhfoirm cáipéise ar a dtugtar Deonú Ionadaíochta.

Munar ainmnigh tú seiceadóirí i d'uacht, nó muna bhfuil na seiceadóirí in ann nó toilteanach iarratas a dhéanamh ar Dheonú Ionadaíochta, eisítear cáipéisí ar a dtugar Litreacha Riaracháin (le hUacht). Nuair a dháiltear d'eastát, comhlíontar cearta do chéile/páirtnéir sibhialta agus do pháistí ar dtús más ann dóibh, tar éis fiacha ar bith a íoc, sula smaoinítear ar bhronntanas ar bith eile.

Céard a tharlaíonn má fhaigheann tú bás gan uacht, nó muna bhfuil d'uacht bailí

Deirtear faoi dhuine a fhaigheann bás gan uacht a dhéanamh, go bhfuair sé/sí bas díthiomnach. Má fhaigheann tú bás díthiomnach ciallaíonn sé seo go ndáileann riarathóir d'eastáit, nó do mhaoin uilig, de réir an dlí. Chun é sin a dhéanamh bíonn cead ag teastáil ón riarthóir i bhfoirm Deonaithe Ionadaíochta. Nuair a fhaigheann duine bás gan uacht, nó nuair a bhíonn a (h)uacht neamhbhailí, eisíonn an Oifig Phrobháide nó an Chlárlann Phrobháide Dhúiche, don cheantar ina raibh an duine ina c(h)ónaí nuair a fuair sé/sí bás, an Deonú seo mar Litreacha Riaracháin.

Rialacha

Dáileadh d'eastáit nuair a fhaigheann tú bás díthiomnach, nó nuair nach mbíonn uacht bhailí déanta agat

Cuirtear na rialacha dlíthiúla a riarann dáileadh d’eastáit i bhfeidhm:

  • Nuair nach mbíonn uacht déanta agat
  • Nuair a dhiúltaítear probháid don uacht mar nach raibh sí déanta i gceart, nó má d'éirigh le hagóid ina coinne
  • Nuair nach gcaitheann an uacht go hiomlán le do mhaoin uilig.

Sna cásanna seo, nuair a bhíonn fiacha agus costais bainte de, dáilítear an t-eastát mar a leanas.

Má mhaireann i do dhiaidh:

  • Céile/páirtnéir sibhialta, ach muna maireann clann (nó garchlann): faigheann do chéile/páirtnéir sibhialta an t-eastát uilig.
  • Céile/páirtnéir sibhialta agus páistí: Faigheann do chéile/páirtnéir sibhialta dhá thrian d'eastáit, agus dáiltear an trian eile go cothrom ar do pháistí. Má tá duine de do pháistí tar éis bás a fháil, tabharfar an chuid sin dá p(h)áistí siúd.
  • Páistí, ach muna maireann céile/páirtnéir sibhialta: dáiltear d'eastát ar do pháistí (nó a bpáistí siúd).
  • Tuismitheoirí, ach muna maireann céile/páirtnéir sibhialta ná páistí: roinntear d'eastát go cothrom ar do thuismitheoirí, nó tugtar ina iomláine do thuismitheoir amháin é muna maireann ach duine amháin.
  • Deartháireacha agus deirfiúracha amháin: roinntear d'eastát go cothrom eatarthu, agus tógann páistí dearthár nó deirféar atá básaithe a c(h)uid.
  • Neachtanna agus nianna amháin: roinntear d'eastát go cothrom eatarthu siúd a mhaireann.
  • Gaolta eile amháin: roinntear d'eastát go cothrom idir na daoine a bhfuil an gaol cothrom is gaire duit acu.
  • Gaol ar bith: faigheann an stát d'eastát.

Na coinníollacha a bhaineann le huacht bhailí

Is féidir uacht a dhreachtadh tú féin, nó is féidir dlíodóir a fhostú chun cabhrú leat. Chun go mbeidh uacht bailí ό thaobh an dlí de, cuirtear na rialacha seo a leanas i bhfeidhm:

  • Caithfidh an uacht a bheith i scríbhinn
  • Ní mór duit a bheith os cionn 18 (má tá tú pósta faoi láthair nó má bhí tú pósta, is féidir leat a bheith faoi 18)
  • Ní foláir duit a bheith slán ó thaobh intinne de
  • Caithfidh tú an uacht a shíniú, nó a mharcáil, nó an síniú nó an marc a admháil i láthair beirt fhinnéithe
  • Ní foláir do do bheirt fhinnéithe an uacht a shíniú i do láthair
  • Ní fhéadfadh na finnéithe leas a bhaint as d'uacht, agus caithfidh siad a bheith i láthair leat ag an am céanna chun go mbeidh a ndearbhú bailí. Na céilí/páirtnéirí sibhialta de na finnéithe nach féidir a fháil chomh maith ó do huachta
  • Caithfidh d'fhinnéithe tú a fheiceáil ag síniú na huachta, ach ní chaithfidh siad céard atá scríofa inti a fheiceáil
  • Caithfidh an síniú nó an marc a bheith ag deireadh na huachta.

Is coinníollacha dlíthiúla iad seo agus má bhíonn aon ceann acu nach bhfuil comhlíonta, ní bheidh an uacht bailí. Má bhíonn tú ag iarraidh d'uacht a athrú tar éis duit í a dhéanamh, is féidir leat codaisíl (athrú nó leasú) a chur le d'uacht; caithfidh an chodaisíl seo na coinníollacha céanna thuasluaite a chomhlíonadh.

Leagan amach na huachta

Ní chaithfidh tú leagan amach ar leith a chur ar d'uacht. Tá sé tábhachtach, áfach, go mbíonn na rudaí seo a leanas inti:

  • D'ainm agus do sheoladh
  • Ráiteas a deir go dtarraingíonn tú siar nó go séanann tú gach uacht nό codaisíl a rinne tú níos luaithe mar shampla "Leis seo cúlghairim na hiaruachtanna agus na hiarionstraimí tiomnacha uilig a rinne mé agus dearbhaím gurb í seo m'uacht dheireanach agus gurb é seo mo thiomna deireanach"
  • Clásal nó rannóg de d'uacht a ainmníonn seachadóir nó seachadóirí, nó daoine a chuirfidh do thoil i gcrích tar éis do bháis, agus ag tabhairt ainmneacha agus seoltaí na seachadóirí seo.
  • Clásál iarmharach, is é sin rannóg i d'uacht a leagann síos an chaoi ar cheart maoin a dháileadh nár caitheadh leis go héifeachtach i d'uacht. Bíonn sé seo tábhachtach mar d'fhéadfadh tiomnacht ar leith, ar nós "Fágaim x do Sheán Ó Murchú" a chliseadh (mar go meastar nach bhfuil sé bailí). Ansin téann sé i bhfrithdhílse don iarmhar a bhíonn clúdaithe ag an gclásal iarmharach seo. D'fhéadfadh do chlásaliarmharach a rá go mbeadh rud ar bith nach gclúdaíonn d'uacht mar bhronntanas nó tiomna do dhuine ar leith, ar nós "Fágaim fuíoll m'eastáit do m'iníon, Máire".
  • Ba cheart go mbeadh d'uacht dátaithe agus sínithe agat agus ag d'fhinnéithe. De ghnáth bíonn na sínithe faoi líne san uacht a deir "Sínithe ag an tiomnóir inár láthair agus sínithe againn i láthair an tiomnóra". Tugtar "clásal dearbhaithe" ar an gclasál seo. Ní coinníoll foirmeálta de chuid uachta bailí é clásal dearbhaithe, ach moltar duit é a chur i d'uacht mar fhianaise go bhforghníomhaíodh d'uacht go bailí.

Céard a tharlaíonn muna bhfuil an tiomnóir in ann síniú nó marc a dhéanamh?

Muna bhfuil tú in ann d'uacht a shíniú mar gheall ar easláinte nó neamhlitearthacht, glacfar leis má shíníonn tú le marc.

Má tá míchumas fisiciúil ort ionas nach bhfuil tú in ann d'uacht a shíniú ná marc a chur uirthi, is féidir leat ordú a thabhairt do ghníomhaire nó d'ionadaí d'uacht a shíniú ar do shon. Ní foláir don ghníomhaire an uacht a shíniú i do láthair agus de réir d'ordaithe, agus caithfidh do bheirt fhinnéithe a bheith i láthair. Uchtaíonn tú an siniú seo mar do shíniú féin.

Coinníoll na hintinne sláine

Chun uacht bhailí a dhéanamh bíonn ort, de réir an dlí, a bheith slán ó thaobh intinne de chomh maith le do thoil a chur síos i gcáipéis scríofa agus fianaithe. Ciallaíonn sé seo go gcaithfidh tú d'uacht a dhéanamh le "tuiscint agus réasún" agus gan a bheith ag fulaingt galar intinne mar sheachrán céille, amhras éigéillí nó col.

Is í do riocht intinne ag an am a rinne tú d'uacht a bhíonn bailí de réir dlí. Má tá galar intinne ar bith ort, tá sé tábhachtach go bhfágtar fianaise le d'uacht (mar shampla ó dhochtúir) a dhearbhaíonn go raibh tú ábalta go hintinneach nuair a rinne tú an uacht. Murach é sin d’fhéadfaí agóid a dhéanamh i gcoinne d'uachta.

D'fhéadfaí agóid a dhéanamh i gcoinne d'uachta chomh maith de bharr go raibh tú ag feidhmiú faoi bhrú nó faoi thionchar míchuí. Mar sin tá sé tábhachtach go bhfaigheann tú comhairle dlí neamhspleách, agus nach mbaineann tú úsáid as seirbhísí dlíodóra atá ag obair ar son duine ar bith a d'fhéadfadh tairbhe a bhaint as d'uacht.

D'uacht a athrú nó a chúlghairm

Má tá tú ag iarraidh d'uacht a athrú, ní foláir duitse agus do do fhinnéithe an uacht a shíniú, nó do cheannlitreacha a chur, ar chiumhais an leathanaigh le hais na n-athruithe. Is féidir leat d'uacht a athrú chomh maith i bhfoirm meamraim nó nóta scríofa a shíníonn tú agus d'fhinnéithe agus a dhéanann tagairt shoiléir do na hathruithe.

Chun d'uacht a athrú, is féidir leat cáipéis ar leith a dhéanamh ar a dtugtar codaisíl. Tá sí cosúil le haguisín suas chun dáta curtha le deireadh d'uachta. Ba cheart go leagfadh an cháipéis seo síos go soiléir agus go cruinn na hathruithe atá tú ag iarraidh a dhéanamh ar d’uacht, agus go mbeadh sí sínithe agat agus ag d'fhinnéithe. Bíonn na hathruithe seo ceangailteach go dlíthiúil.

Má tá sé i gceist agat go leor athruithe a dhéanamh ar d'uacht, áfach, d'fhéadfadh sé a bheith níos éasca d'uacht reatha a chúlghairm nó a shéanadh in áit codaisíl a chur léi, agus ceann nua a dhéanamh, ag baint úsáide as na modhanna oibre céanna.

Is féidir leat i gcónaí d'uacht a chulghairm. Ní féidir agóid a dhéanamh ina coinne ach amháin má tá amhras ann faoi do chumas intinne nuair a chulghairm tú d'uacht.

Cúlghairmeofar d’uacht go huathoibríoch i gcásanna áirithe:

  • Má phósann tú nó páirtnéireacht shibhialta a dhéanamh cúlghairmeofar d'uacht, ach amháin má rinneadh í agus an pósadh á bheartú
  • Má dhéanann tú uacht eile, cúlghairmeofar an chéad cheann
  • Má dhréachtann tú cáipéis scríofa a fhorghníomhaítear mar is dual d'uacht, cúlghairmeofar do chéad uacht
  • Má dhónn tú, má stróiceann tú, nó má scriosann tú d'uacht, ní glacfar leis níos mó go bhfuil sí bailí. Má iarrann tú ar dhuine eile í a scriosadh, cúlghairmeofar d'uacht, má rinneadh é i do láthair, le do chead, agus é ar intinn agat d'uacht a chúlghairm.

Cearta dlíthiúla céilí, páirtnéirí sibhialta agus páistí

Go ginearálta, tá saoirse agat do mhaoin nó d'eastát a dháileadh mar is mian leat, ach bíonn d'uacht faoi réir ag cearta áirithe céilí/páirtnéirí sibhialta, agus cearta níos teoranta páistí. Leagtar amach na cearta sin thíos.

Cearta céile nó páirtnéir sibhialta

Má d'fhág tú uacht, agus munar thréig do chéile/páirtnéir sibhialta a c(h)earta do d'eastát, agus munar rud é "nach bhfuil sé/sí inchurtha leis an oidreacht" i dtéarmaí dlíthiúla bíonn an céile/páirtnéir sibhialta sin i dteideal ruda ar a dtugtar "cuid cheart dhlíthiúil" de d'eastát. Is éard atá sa chuid cheart dhlíthiúil seo ná leath d'eastáit muna bhfuil páistí agat, agus trian de má tá páistí agat. Ní chaithfidh do chéile/páirtnéir sibhialta dul chun na cúirte chun an chuid seo a fháil. Bíonn iachall ar sheiceadóir ar bith an chuid sin a cheadú nuair a bhíonn sé oiriúnach. Is féidir leat tiomnacht a dhéanamh i d'uacht a mhéadaíonn cuid cheart dhlíthiúil do chéile/páirtnéir sibhialta. Muna leagann tú síos go bhfuil an chuid seo ceapaithe a bheith ann chomh maith lena c(h)uid cheart dhlíthiuil, d'fhéadfadh an seiceadóir í a thuiscint mar chuid den chuid sin in áit í a thuiscint mar eilimint bhreise. Bheadh an rogha ag do chéile/páirtnéir sibhialta na maoine ainmnithe san uacht nó a c(h)uid cheart dhlíthiúil a thógáil. Beidh ar na seiceadóirí do chéile/páirtnéir sibhialta a chur ar an eolas i scríbhinn maidir lena c(h)eart chun rogha a dhéanamh idir an dá rud, agus beidh ar do chéile an rogha seo a dhéanamh taobh istigh de 6 mhí ón dáta a fhaigheann sé/sí an fógra, nó taobh istigh de 12 mhí ón am a fuarthas an Deonú Ionadaíochta.

Cearta a thréigean nó a chailleadh faoi uacht

Is féidir le céile/páirtnéir sibhialta a c(h)earta don chuid cheart dhlíthiúil a thréigean. D'fhéadfadh sé seo a bheith mar chuid de chomhaontú roimh phósadh/páirtnéireacht shibhialta, mar shampla i gcás an dara pósadh, nó is féidir le céile/páirtnéir sibhialta a c(h)earta a chur i leataobh chun tairbhe páistí áirithe. Féadfar an tréigean sin a dhiúltú, áfach, mar shampla má tá fianaise ann go raibh tionchar míchuí i gceist, nó fianaise nár thuig an céile céard a bhí á dhéanamh aige/aici, nó nach raibh comhairle dlí neamhspleách aige/aici.

Má bhíonn lánúin scartha óna chéile, de ghnáth bíonn tréigean na coda cirte dlíthiúla mar chuid de chomhaontú scartha. Cuireann colscaradh nó páirtnéireacht shibhialta a dhíscaoileadh deireadh go huathoibríoch le cearta oidreachta.

Ní bhíonn cearta uathoibríocha ag páirtithe comhchónaithe d'eastáit a chéile, cé faoin scéim sásaimh do lánúineacha comhchónaithe a tugadh isteach leis an tAcht um Páirtnéireacht Shibhialta agus um Chearta agus Oibleagáidí Áirithe de chuid Comhchónaitheoirí 2010 féadfaidh comhchónaitheoir cáilithe iarratas a dhéanamh ar sholáthar le déanamh as eastát an éagaigh comhchónaitheoir. Is féidir le páirtithe comhchónaithe a dhéanamh uachtanna go bhfabhar chéile. Ní féidir leis na huachtanna seo, áfach, cearta dlíthiúla céile/páirtnéir sibhialta a chur ar ceal má tá duine scartha, ach gan a bheith colscartha nó páirtnéireacht shibhialta dhíscaoilte.

Is réasúnta annamh a mheastar "nach bhfuiltear inchurtha leis an oidreacht" agus tharlódh sé dá dhúnmharódh an céile/páirtnéir sibhialta a mhaireann an duine marbh, nó dá ndéanfadh sé/sí coireanna tromchúiseacha eile ina (h)aghaidh. D'fhéadfadh sé a bheith i gceist chomh maith dá dtréigfeadh an céile/páirtnéir sibhialta an duine marbh ar feadh dhá bhliain ar a laghad roimh a b(h)ás.

Cearta páistí de réir uachta

Éagsúil le cearta an chéile/páirtnéir sibhialta, ní bhíonn ceart leithleach ag páistí teacht in oidreacht ar eastát a dtuismitheora, má rinne an tuismitheoir uacht. Bíonn na cearta céanna ag páistí a rugadh taobh istigh nó taobh amuigh de phósadh agus ag uchtpháistí agus ní bhíonn teorainneacha aoise i gceist.

D'fhéadfadh páiste, áfach, iarratas a dhéanamh chuig an chúirt má cheapann sé/sí nár soláthraíodh dó/di i gceart. Bíonn sé tábhachtach comhairle dlíthiúil a fháil sula ndéantar iarratas mar sin. Ní foláir iarratas a dhéanamh taobh istigh de 6 mhí ón am a fuarthas Deonú Ionadaíochta. Bíonn ar an gcúirt ansin cinneadh a dhéanamh an bhfuil faillí déanta ag an tuismitheoir ar an bpáiste de réir riachtanais an pháiste sin. Scrúdaítear gach cás ar leith, ach tá sé tábhachtach a mheabhrú nach féidir cuid cheart dhlíthiúil an chéile a sharú chun cuid níos mó den eastát a thabhairt don pháiste.Is féidir é, áfach, laghdú ar an teideal atá ag páirtnéir sibhialta.

Teach an teaghlaigh

D'fhéadfadh an céile/páirtnéir sibhialta a mhaireann teach an teaghlaigh a éileamh chun a c(h)uid cheart dhlíthiúil a shásamh. Má tá luach an tí níos mó ná an chuid cheart dhlíthiúil, áfach, b'fhéidir go mbeidh ar an gcéile/páirtnéir sibhialta an difríocht idir an dá rud a íoc isteach in eastát an duine mhairbh. D'fhéadfadh cúirt cinneadh a dhéanamh nach gcaithfear an tsuim seo a íoc dá gcuirfeadh sé cruatan míchuí ar an gcéile/páirtnéir sibhialta nó ar pháistí cleithiúnacha.

Maoin a thabhairt uait chun duine a chur as oidhreacht

Má mheasann cúirt gur thug an duine marbh maoin uaidh/uaithi sula bhfuair sé/sí bás chun leas céile/páirtnéir sibhialta nó páiste a shárú nó a gcuid cheart dhlíthiúil a laghdú go héagórach, is féidir ordú cúirte a eisiúnt don duine a fuair an mhaoin ag déanamh fiachóra de chuid an eastáit de/di agus ag cur iachaill air/uirthi méid áirithe a aisíoc don eastát.

Bronntanais a chliseann

Meabhraigh gur féidir le tiomnacht nó bronntanas ar bith i d'uacht a chliseadh ar go leor fáthanna.

  • Má deir d'uacht go bhfuil tú ag fágáil maoine ag duine, agus muna bhfuil an mhaoin sin agat níos mó, nó muna bhfuil an mhaoin sin ar an saol níos mó, cliseann an bronntanas, nó bíonn sé i seachsásamh
  • Má fhágann tú bronntanas ag duine atá ina fhinné do d'uacht
  • Muna bhfuil cur síos soiléir ar an mbronntanas i d’uacht nó muna réitíonn sé leis an gcur síos atá san uacht
  • Titeann do bhronntanas ar lár, nó ní bhíonn feidhm aige níos mó, má fhaigheann an dílseánach beinifíse bás romhat. Má tharlaíonn sé seo, nó má dhiúltaíonn an dílseánach beinifíse do bhronntanas, téann do bhronntanas ar ais go dtí do chlásál iarmharach, nó muna bhfuil ceann agat, go díthiomnacht. Ní thitfidh do bhronntanas ar lár, áfach, má tá an tairbhí a fhaigheann bás linbh nó shliocht eile de do chuid, mar shampla ua nó banua, ach tá a leanbh (nó shliocht eile) fós beo. Sa chás sin, beidh an bronntanas chuid d'eastát an tairbhí éagaigh agus tá sé dháileadh de réir a uacht nó díthiomnacht.

An chaoi a mbaintear ciall as uachtanna

Ní dhéantar agóid i gcoinne an chuid is mó d'uachtanna, ach má tá easaontas ann, caithfear é a réiteach sa chúirt. Cuirfidh an chúirt toil an tiomnóra nó an duine a rinne an uacht i gcrích mar a cuireadh in iúl í san uacht. Díorthaítear, nó tόgtar, toil an tiomnóra ó léamh na huachta go hiomlán, ag miniú focal agus frásaí lena ngnáthchiall munar focail theicniúla iad agus más féidir glacadh leis go raibh an tiomnóir ag súil go mbainfí a gciall theicniúil astu. Is féidir fianaise eistreach, nó fianaise taobh amuigh den uacht, mar litreacha nó nótaí a thagraíonn don uacht sula ndearnadh í, a chur os comhair na cúirte chun rún an tiomnóra a mhiniú agus ciall cheart na huachta a bhaint amach. Má thagann dhá mhíniú éagsúla d'fhoráil san uacht chun solais, beidh claonadh ag an gcúirt a bheith i bhfabhar an mhínithe a thacaíonn leis an tiomnacht sin.

Ós rud é gur féidir agóid a dhéanamh i gcoinne uachtanna, tá sé tábhachtach go scríobhann tú d'uacht i dteanga shimplí, dhíreach.

Maoin thar lear

Má bhíonn maoin agat i dtíortha eile, is gnách go meastar gur fearr duit uacht a dhéanamh i ngach ceann de na tíortha siúd mar gheall go bhféadfadh difríochtaí a bheith ann sa dlí comharbais. Faoi Rialachán 650/2012 maidir le ceisteanna comharbais (an Bhruiséil IV), má bhíonn maoin agat i mballstát eile an AE, seachas an RA nó an Danmhairg, féadfaidh tú a ordú i d’uacht gur cheart go mbainfeadh dlí do náisiúntachta leis an maoin.

Stádas uachtanna mar cháipeisí poiblí

I ndiaidh gur glacadh probháid ar uacht duine, déanfar cáipéis phoiblí ansin di agus is féidir le duine ar bith ón Oifig Probháide nó ón gClárlann ábhartha Phrobháide Cheantair cóip den deonú agus den uacht trí Fhoirm PAS1 (pdf) a úsáid. Leagtar amach sa deonú ainm agus seoladh sheiceadóir nó riarthóir an eastáit agus ainm an aturnae a ghníomhaíonn thar a gceann (más ann dó/di). Leagtar amach ann, chomh maith, oll-luach agus glanluach an eastáit.

Ní gnách go mbíonn faisnéis mhionsonraithe ar fáil don phobal i gcoitinne faoin eastát, ach b’fhéidir go mbeidh daoine áirithe in ann an Mhionscríbhinn Ioncam Intíre a scrúdú, áfach, ina gcuimsítear an fhaisnéis mhionsonraithe. Ina measc tá:

  • Tairbhí atá ainmnithe san uacht
  • Duine éigin atá i dteideal sciar den eastát a fháil
  • Leanbh atá i dteideal imeachtaí a thionscnamh i gcoinne an eastáit faoi Alt 117 den Acht Comharbais, 1965

faisnéis ar chóip d’uacht a fháil ar fáil ar láithreán gréasáin na Seirbhíse Cúirteanna, anuas ar nótaí faisnéise Fhoirm PAS1.

Chomh maith leis sin, seolann an Oifig Probháide cóipeanna den uacht, an Deonú Ionadaíochta agus an Mhionnscríbhinn Ioncam Intíre chuig na Coimisinéirí Ioncaim.

In Ionad Uachta - Comhchuntais bhainc agus polasaithe árachais

Is bealaí bailí iad comhchuntais bainc, nó comhúinéaracht maoine chun a bhfuil i ndán do do shócmhainní a réiteach i rith do shaoil, ach dibríonn uacht an chuid is mó de na haighnis a d'fhéadfadh a tharlú.

Comhchuntais bhainc

Nuair a osclaítear comhchuntas bainc le céile nó páiste, glactar leis go mbeidh páirtí amháin i dteideal iomlán an airgid sa chuntas nuair a fhaigheann an páirtí eile bás. D'fhéadfadh aignis a tharlú, áfach, má osclaíonn duine, b'fhéidir duine scothaosta nó duine le míchumas fisiciúil, chomhchuntas bainc in éineacht le gaol nó le cara ionas go mbeidh an gaol nó an cara in ann a g(h)nó airgeadais a dhéanamh ar a s(h)on. Tarlaíonn sé seo mar ní gá go raibh leas an ghaoil nó an charad i gceist ag an úinéir. Bhraithfeadh cinneadh i gcás mar sin ar rún na ndaoine atá i gceist, an méid airgid a chuir gach duine acu sa chuntas agus téarmaí a gconartha leis an mbanc. Moltar do dhaoine le chomhchuntais céard atá i gceist acu maidir leis an airgead i gcuntais mar sin a leagan amach go soiléir ina gconarthaí leis an mbanc nó ina n-uachtanna.

Conas iarratas a dhéanamh

Bheadh dlíodóir in ann cábhrú leat chun uacht a dhréachtadh, nó is féidir leat é a dhéanamh tú féin. Más seiceadóir tú atá ag cuartú probháide, is féidir leat iarratas pearsanta a dhéanamh ar dheonú probháide chuig an Oifig Phrobháide nó chuig ceann de na ceithre cinn déag de Chlárlanna Probháide Dúiche. Ba cheart duit dul chuig an gClárlann Phrobháide Dhúiche sa cheantar ina raibh an duine marbh ina c(h)ónaí ag dáta an bháis. Má bhí an duine marbh ina c(h)ónaí i mBaile Átha Cliath, Contae na Mí, Cill Dara nó taobh amuigh d'Éirinn ag am a b(h)áis, ní foláir iarratas ar dheonú probháide a dhéanamh chuig an Oifig Phrobháide i mBaile Átha Cliath.

Page edited: 23 November 2016