Uchtú Intíre

Eolas

Is é is uchtú ann ná próiseas trína n-éiríonn leanbh ina bhall de theaghlach nua. Cruthaíonn sé gaolmhaireacht dhlíthiúil bhuan idir na tuismitheoirí uchtála agus an leanbh.

Tugtar uchtú intíre ar uchtú leanbh atá ina chónaí in Éirinn. Más rud é go bhfuil an leanbh ina chónaí thar lear, tugtar uchtú idir thíortha ar an bpróiseas.

Tá máthair uchtála (nó fear atá ina uchtaitheoir aonair) i dteideal leas a bhaint as saoire uchtaíoch ó fhostaíocht.

Ós rud é gur próiseas casta dlí é uchtú, tá sé ina chabhair eolas a bheith agat ar na gnéithe bunúsacha den dlí um uchtú.

  • Is é Tusla - an Ghníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach an t-údarás inniúil maidir le huchtuithe intíre a phróiseáil. Oibríonn comhlachtaí creidiúnaithe le Tusla i ngach réimse uchtaithe, ag tabhairt faoi na gníomhaíochtaí sin a bhfuil siad creidiúnaithe ina leith.
  • Daingníonn ordú uchtaithe seasamh an linbh sa teaghlach uchtála sa dlí. Breithnítear sa dlí go bhfuil an leanbh ar leanbh na dtuismitheoirí uchtála faoi is dá mbéarfaí é/í leo. Is buan atá uchtú dlíthiúil.
  • Déanann Údarás Uchtála na hÉireann orduithe uchtaithe. Bunaíodh é i mí na Samhna 2010 faoin Acht Uchtaithe 2010.
  • Ceadaíonn an dlí an t-uchtú dílleachtaí agus leanaí a rugadh lasmuigh de phósadh (lena n-áirítear, i gcásanna áirithe, leanaí a bpósann a dtuismitheoirí nádúrtha a chéile ina dhiaidh sin). I gcásanna eisceachtúla, féadann an Ard-Chúirt an t-uchtú leanaí ar theip ar a dtuismitheoirí ina ndualgas cúram ina dtaobh (is féidir leanaí a rugadh laistigh de phósadh a chur san áireamh anseo). Féach láithreán Gréasáin Tusla.

Cineálacha d’uchtú intíre

Uchtú leastuismitheora

Tarlaíonn uchtú leastuismitheora nuair a uchtaíonn lánúin phósta leanbh, arb é duine amháin den lánúin tuismitheoir nádúrtha an linbh (an mháthair de ghnáth) agus nach é an duine eile tuismitheoir nádúrtha an linbh. Ní mór don tuismitheoir nádúrtha agus don leastuismitheoir an leanbh a uchtú le nach gcailleann an tuismitheoir nádúrtha a chearta/cearta agus a fhreagrachtaí/freagrachtaí i leith an linbh. Más rud é gur rugadh leanbh laistigh de phósadh roimhe sin, sá chás gur athphós an tuismitheoir nádúrtha anois tar éis colscartha nó tar éis bhás a chéile/céile, níl an leanbh i dteideal uchtaithe.

Uchtú mórtheaghlaigh

Tarlaíonn uchtú mórtheaghlaigh nuair atá an leanbh á uchtú ag ball de theaghlach an linbh nó ag gaol. Chuirfí an mháthair bhreithe nó córas cúram leanaí Tusla an leanbh faoina chúram.

Uchtú intíre naín

Is é is uchtú intíre naín ann ná cás ina gcuirtear leanbh faoi chúram beirt tuismitheoirí eile. Ní fhéadfaidh ach seirbhís uchtála Tusla nó cumann uchtála cláraithe an leanbh a chur faoi chúram na lánúine. Ní mór don Údarás Uchtála an socrúchán a fhormheas sula dtarlaíonn sé.

Uchtú cúraim altrama fhadtéarmaigh

Tarlaíonn uchtú cúraim altrama nuair a uchtaíonn lánúin leanbh a cuireadh faoina gcúram ar dtús i gcás cúraim altrama.

tuilleadh faisnéise faoi na cineálacha éagsúla d’uchtú intíre ar fáil ar láithreán Gréasáin an Údaráis Uchtála.

Cé a fhéadann uchtú?

D’fhonn leanbh a uchtú, ní mór duit bheith 21 bliain d’aois ar a laghad agus i do chónaí sa Stát. Sa chás go bhfuil an leanbh á uchtú ag lánúin phósta agus gurb é duine amháin acu máthair nó athair nó gaol an linbh, tá sé riachtanach go bhfuil duine amháin acu 21 bliain d’aois ar a laghad.

Tá na daoine seo a leanas i dteideal uchtú:

  • Lánúin phósta atá ina gcónaí le chéile
  • Duine pósta ina aonar. Ní mór toiliú an chéile eile le huchtú a fháil mura bhfuil an lánúin ina gcónaí ar leithligh óna chéile agus idirscartha faoi fhoraithne chúirte nó faoi ghníomhas idirscartha, más rud é gur thréig an céile eile an tuismitheoir uchtála ionchasach nó go raibh iompraíocht an chéile eile ina cúis leis an tuismitheoir uchtála ionchasach ag fágáil an chéile eile, agus cúis chóir aige/aici.
  • Máthair, athair nó gaol an linbh (ciallaíonn gaol seantuismitheoir, deartháir, deirfiúr, uncail nó aintín an linbh agus/nó céile aon duine den chineál sin, agus an ghaolmhaireacht leis an leanbh á rianú tríd an máthair nó tríd an athair)
  • Baintreach nó baintreach fir
  • Ní fhéadfaidh iarratasóir aonair nach bhfuil i gceann amháin de na catagóirí atá liostaithe thuas uchtú a dhéanamh ach sa chás gur deimhin leis an Údarás Uchtála, in imthosca ar leith an cháis, go bhfuil sé inmhianaithe. Ní féidir le beirt daoine neamhphósta uchtú i gcomhpháirt.

Soláthraíonn an tAcht Leanaí agus Caidrimh Teaghlaigh 2015 gur féidir páirtnéirí sibhialta agus lánúineacha ag maireachtáil i bhfochair a uchtú i gcomhpháirt le leanbh. Na hailt ábhartha den Acht nach bhfuil tagtha go fóill i bhfeidhm.

Níl aon uasteorainneacha aoise i bhfeidhm maidir le tuismitheoirí atá ag uchtú. Tá tuilleadh eolais faoi cé a fhéadann uchtú ag Tusla.

Toiliú

Ceanglas dlíthiúil is ea toiliú thuismitheoirí/chaomhnóirí an linbh leis an uchtú. Más rud é go mbeirtear an leanbh lasmuigh de phósadh agus nach bhfuil aon chearta caomhnóireachta ag an athair, níl ach toiliú na máthar ag teastáil, ach tá an t-athair i dteideal go dtéitear i gcomhairle leis (más féidir). Tá toiliú an athar ag teastáil, áfach, más rud é go bpósann sé an mháthair tar éis bhreith an linbh nó go gceaptar é mar chaomhnóir nó go ndeonaítear caomhnóireacht an linbh dó trí ordú cúirte.

Ní mór don mháthair, don athair (nuair is caomhnóir é) nó d’aon chaomhnóir dlíthiúil eile toiliú tosaigh nó comhaontú a thabhairt leis an leanbh a thabhairt lena uchtú ag Tusla nó ag seirbhís uchtála fhormheasta. Ní mór dóibh ansin a dtoiliú a thabhairt le hordú uchtaithe a dhéanamh. Féadfar an toiliú sin a tharraingt siar am ar bith sula ndéantar an t-ordú uchtaithe.

Más rud é go ndiúltaíonn an mháthair toiliú nó go dtarraingíonn sí siar toiliú a tugadh cheana, féadfaidh na tuismitheoirí atá ag uchtú iarratas a dhéanamh ar ordú chuig an Ard-Chúirt. Más deimhin leis an gcúirt go bhfuil sé le leas is fearr an linbh, déanfaidh sí ordú lena dtugtar cúram an linbh do na tuismitheoirí atá ag uchtú ar feadh tréimhse shonraithe agus lena dtugtar údarás don Údarás Uchtála toiliú na máthar le déanamh an ordaithe uchtaithe a ligean thar ceal.

Más rud é go n-athraíonn máthair a hintinn faoi uchtú sula ndéantar an t-ordú uchtaithe, ach diúltaíonn na tuismitheoirí atá ag uchtú an leanbh a thabhairt uathu, féadfaidh sí imeachtaí dlí a thionscnamh ansin le go dtabharfar cúram an linbh ar ais di.

Clár na nAithreacha Breithe

Tá athair breithe, nach bhfuil aon chearta caomhnóireachta aige, i dteideal go dtéitear i gcomhairle leis faoi uchtú a linbh. Más rud é go bhfuil tú buartha go bhfuil sé beartaithe ag do pháirtnéir nó ag d’iarpháirtnéir do leanbh a chur lena uchtú gan eolas a thabhairt duit, féadfaidh tú iarraidh ar an Údarás Uchtála fógra a thabhairt duit ach do shonraí a thaifeadadh ar Chlár na nAithreacha Breithe. Is féidir leat déanamh amhlaidh sula mbeirtear do leanbh, más gá. Seiceáiltear an clár sin in aghaidh gach iarratais ar uchtú.

Measúnú

Rachaidh iarratasóirí atá á mbreithniú le haghaidh uchtú faoi mheasúnú mionsonraithe. Déanann cumann uchtála nó oibrí sóisialta de chuid Tusla an measúnú. Áirítear leis roinnt agallamh agus cuairteanna baile. Sa chás go mbaineann an t-iarratas le lánúin phósta, cuirfear agallaimh aonair agus comhagallaimh araon ar siúl.

Pléifidh an t-oibrí sóisialta réimsí amhail caidrimh roimhe sin agus/nó caidrimh reatha, cúiseanna le huchtú, ionchais an linbh agus an cumas chun cabhrú leis an leanbh forbairt a dhéanamh ar a eolas/heolas agus ar an tuiscint atá aige/aici ar a chúlra/cúlra nádúrtha. Tá ceangal ar gach iarratasóir dul faoi scrúdú dochtúra.

Ullmhaíonn an t-oibrí sóisialta tuarascáil ansin a chuirtear faoi bhráid an choiste uchtála áitiúil agus déantar moladh.

Dearbhú incháilitheachta agus oiriúnachta

Cuirtear d’iarratas ar mheasúnú, an tuarascáil agus moltaí an choiste uchtála áitiúil chuig an Údarás Uchtála. Más i bhfeidhm agus ceart atá na cáipéisí uile, agus más dearfach atá na moltaí, deonóidh an tÚdarás Uchtála dearbhú incháilitheachta agus oiriúnachta.

Deonaítear an dearbhú ar feadh tréimhse 2 bhliain ón dáta ar a n-eisítear é. Is féidir go gcuirfear san áireamh ann ráiteas a bhaineann le haois nó le riocht sláinte an linbh a meastar thú a bheith i do thuismitheoir oiriúnach aige/aici - tá sé sin bunaithe ar an bhfaisnéis a chuirtear ar fáil sa tuarascáil mheasúnaithe.

Ordú uchtaithe

Is éagsúil ó chás go cás atá an tréimhse ama idir deonú an dearbhaithe incháilitheachta agus oiriúnachta agus déanamh an ordaithe uchtaithe. Braitheann sí ar chineál an iarratais uchtaithe atá á dhéanamh agus ar thosca ar leith na n-iarratasóirí agus an linbh.

I gcás uchtú leastuismitheora mar a bhfuil an leanbh in situ, táthar ag súil go ndéanfar dul chun cinn ar an iarratas ar an ordú uchtaithe le linn thréimhse feidhme an dearbhaithe incháilitheachta agus oiriúnachta. Sá chás gur uchtú intíre naín é, níl aon ráthaíocht go meaitseálfar lánúin le leanbh le linn thréimhse feidhme an dearbhaithe. Sula ndéanann tú ordú uchtaithe, ní mór gur deimhin leis an Údarás Uchtála go bhfuil an leanbh i dteideal uchtaithe.

Ar láithreán Gréasáin an Údaráis, is féidir leat teacht ar fhaisnéis faoi na saincheisteanna a d’fhéadfadh teacht chun cinn tar éis an dearbhú a eisiúint.

Éisteacht uchtaithe

Nuair atá an t-ordú uchtaithe á dhéanamh sa deireadh, téann tú os comhair Bhord an Údaráis Uchtála leis an leanbh agus tugann tú fianaise faoi mhionn maidir le d’aitheantas agus le d’incháilitheacht. Beidh foirm comhlánaithe agat roimhe sin lena gcuirtear in iúl an t-ainm ba mhaith leat a bheith ar an ordú uchtaithe i gcomhair an linbh. Is féidir é sin a athrú ag an éisteacht uchtaithe ach is fearr é a chomhaontú ar dháta na héisteachta nó roimhe sin.

Faigh tuilleadh faisnéise faoin éisteacht uchtaithe anseo.

Teastas uchtaithe

Ag an éisteacht uchtaithe, tabharfar faisnéis duit faoi conas a dhéanfaidh tú teastas breithe nua a fháil don leanbh. De ghnáth, beidh an teastas breithe nua (an teastas uchtaithe) ar fáil trí Oifig an Ard-Chláraitheora laistigh de 4 seachtaine. Cé nach teastas breithe iarbhír é, is ionann a stádas chun críocha dlí. Tugann sé dáta an ordaithe uchtaithe agus ainmneacha agus seoltaí na dtuismitheoirí uchtála agus tá sé cosúil le teastas breithe i ngach gné.

Conas Iarratas a dhéanamh

Más rud é go bhfuil fiosrú agat maidir le huchtú in Éirinn, déan teagmháil le ceann amháin de na cumainn uchtála fhormheasta nó den tseirbhís uchtála is cóngaraí duit de chuid Tusla.

Tá costas €10 ar chóip dheimhnithe d’iontráil i gClár na Leanaí Uchtaithe, rud is féidir a úsáid chun críocha dlí agus riaracháin. Tá sí ar fáil trí Oifig an Ard-Chláraitheora. Is féidir leat foirm iarratais a íoslódáil nó iarratas a dhéanamh ar líne anseo.

Tuilleadh eolais

Údarás Uchtála na hÉireann

Teach Shelbourne
Bóthar Shelbourne
Droichead na Dothra
Baile Átha Cliath 4
Éire

Teil:(01) 230 9300
Láithreán Gréasáin: https://www.aai.gov.ie/
Contact Form: https://www.aai.gov.ie/contact-us.html

Tusla - An Ghníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach

Brunel Tógála
Heuston Ráithe Theas
Baile Átha Cliath 8
Éire

Teil:(01) 771 8500
Láithreán Gréasáin: http://www.tusla.ie/
R-phost: info@tusla.ie

Page edited: 22 May 2015