Słowniczek terminów dotyczących zatrudnienia
| Termin | Definicja |
| Urlop adopcyjny | Urlop adopcyjny to urlop dla matki adopcyjnej lub samotnego ojca adopcyjnego po adoptowaniu dziecka. |
| Pracownik agencyjny | Osoba zatrudniona przez agencję do pracy na rzecz innej osoby lub firmy. |
| Urlop wypoczynkowy | Urlop wypoczynkowy to płatny czas wolny przeznaczany na wakacje, odpoczynek lub rekreację. |
| Świadczenie w naturze | Termin używany przez urząd skarbowy do określenia podlegającego opodatkowaniu niepieniężnego świadczenia na rzecz pracownika, na przykład zapewnienia samochodu firmowego. |
| Przerwy | Krótkie przerwy w godzinach pracy na odpoczynek i posiłek. |
| Mobbing | W miejscu pracy mobbing oznacza powtarzające się niewłaściwe zachowania przejawiane przez jedną osobę lub więcej osób w stosunku do innej osoby lub osób. |
| Przerwa w życiu zawodowym | Bezpłatny okres przerwy w pracy spowodowany sprawami rodzinnymi lub nauką, który został zatwierdzony przez pracodawcę. |
| Urlop opiekuńczy | Urlop opiekuńczy to urlop w celu opieki nad osobą, która została uznana przez Ministerstwo Ochrony Spoleczna za osobę wymagającą stałej opieki i uwagi. |
| Pracownik dorywczy | Osoba zatrudniana w miarę potrzeby bez ustalania stałych godzin pracy lub wymogów dotyczących obecności |
| Kodeks postępowania | Kodeks postępowania określa dobre praktyki w zatrudnieniu, ale zazwyczaj nie jest prawnie wiążący |
| Porozumienia zbiorowe | Porozumienia negocjowane pomiędzy związkami zawodowymi i pracodawcami dotyczące warunków i zasad zatrudnienia. |
| Common law (prawo powszechne) | Prawo oparte na zwyczaju i orzecznictwie sądów, a nie legislacji. |
| Pracownik porównywalny | Pracownik porównywalny to pracownik, który wykonuje taką samą lub podobną pracę, jak pracownik niepełnoetatowy lub osoba zatrudniona na podstawie umowy na czas określony. |
| Umowa o pracę | Umowa o pracę zostaje zawarta, gdy komuś zaoferowana zostaje praca w zamian za wynagrodzenie i osoba ta przyjmuje taką ofertę - patrz także pisemne warunki zatrudnienia. |
| Wymuszone zwolnienie | Wymuszone zwolnienie to sytuacja, w której pracownik rozwiązuje swoją umowę o pracę ze względu na postępowanie pracodawcy. |
| Ciągłość zatrudnienia lub pracy | Oznacza to, że praca lub zatrudnienie pracownika jest nieprzerwane, co może pomóc mu uzyskać pewne prawa pracownicze, takie jak odprawa. |
| Zwyczaj i praktyka | Zwyczaj i praktyka mają zastosowanie, jeżeli zasady zatrudnienia są regulowane zwyczajowym zachowaniem w pracy, a nie przepisami lub pisemną umową. Przykładem może być nieformalna dziesięciominutowa przerwa na kawę o godz. 11:00. |
| Potrącenia | Potrącenia oznaczają kwoty potrącane z wypłaty pracownika i wykazane na pasku wypłaty, na przykład składki na ubezpieczenie społeczne (PRSI). |
| Procedura dyscyplinarna | Określa w formie pisemnej sposób postępowania pracodawcy w przypadku wystąpienia domniemanych uchybień ze strony pracownika. |
| Dyskryminacja | Oznacza traktowanie jednej osoby w sposób gorszy niż pozostałe osoby. Dyskryminacja w pracy jest nielegalna, jeżeli opiera się na płci, stanie cywilnym, stanie rodzinnym, orientacji seksualnej, religii, wieku, niepełnosprawności, rasie, przynależności do społeczności wędrującej. |
| Zwolnienie z pracy | Ze zwolnieniem mamy do czynienia, kiedy rozwiązuje się umowę o pracę. Jeżeli pracownik zostaje zwolniony przez pracodawcę, może być uprawniony do wystąpienia z roszczeniem z tytułu nieuzasadnionego zwolnienia. |
| Pracownik domowy | Pracownik domowy to osoba zatrudniona do pracy w prywatnym domu. |
| Obowiązek ostrożności | Pracodawca ma wobec pracownika obowiązek zachowania ostrożności polegający na zapewnieniu bezpiecznego miejsca pracy, co jest potwierdzone przepisami prawnymi w umowie o pracę. Oznacza to, że pracownik nie powinien być zmuszany do pracy w warunkach niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. |
| Pracownik | Pracownik to osoba pracująca dla kogoś w zamian za wynagrodzenie. W prawie pracy nie ma definicji "pracownika". Kodeks postępowania w określaniu statusu zatrudnienia (pdf) zawiera kryteria, które można wykorzystać w celu ustalenia, czy dana osoba jest zatrudniona czy samozatrudniona. Status zatrudnienia danej osoby jest ogólnie określany przez urząd skarbowy lub Ministerstwo Ochrony Spoleczna. |
| Zezwolenie na zatrudnienie | Większość obywateli państw nie należących do EOG (oraz niektórzy obywatele Bułgarii i Rumunii) musi posiadać zezwolenie na zatrudnienie, żeby podjąć pracę w Irlandii. |
| ERO czyli porozumienie zbiorowe zwane Employment Regulation Order | ERO są negocjowane przez wspólne komitety pracy (Joint Labour Committee) w celu uregulowania warunków zatrudnienia i płacy w niektórych sektorach zatrudnienia. |
| Umowa na czas określony | Umowa na czas określony to umowa o pracę, która ulega rozwiązaniu w określonym dniu. |
| Urlop z tytułu wypadku losowego | Urlop dla pracownika z powodu nagłych potrzeb w związku z chorobą lub wypadkiem któregoś z członków rodziny. |
| Swoboda informacji (FOI) | Przepisy FOI umożliwiają pracownikowi dostęp do dokumentów przechowywanych przez ministerstwa i różne organy publiczne. |
| Zielona karta | Zielona karta to zezwolenie na zatrudnienie wydawane dla osób pracujących w zawodach, w których roczna płaca wynosi powyżej 60 000 EUR oraz w przypadku niektórych zawodów w przedziale rocznych zarobków od 30 000 EUR do 60 000 EUR. |
| Procedura składania skarg i zażaleń | Określa sposób, w jaki należy składać skargi w związku ze sprawami dotyczącymi warunków zatrudnienia, które dotykają pracownika. |
| Ciężkie naruszenie obowiązków | Rażąco niewłaściwe zachowanie w pracy, takie jak napaść, kradzież, mobbing lub prześladowanie. |
| Prześladowanie | Na mocy prawa dotyczącego równouprawnienia prześladowanie oparte na którejkolwiek z 9 podstaw dyskryminacji jest bezprawne. Jest definiowane jako zachowanie, „którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osobistej jakiejś osoby oraz stworzenie zastraszającego, nieprzyjaznego, poniżającego, upokarzającego lub przykrego środowiska pracy dla danej osoby”. |
| Urlop | Urlop to płatny czas wolny od pracy przeznaczany na wypoczynek lub rekreację. Może oznaczać urlop wypoczynkowy lub dni ustawowo wolne od pracy. |
| Współdzielenie pracy | Rodzaj elastycznej pracy, gdy dwie osoby dzielą to samo stanowisko pracy. |
| JLC czyli wspólne komitety pracy | JLC regulują warunki zatrudnienia w określonych sektorach zatrudnienia. Ich uzgodnienia określa się mianem porozumień zbiorowych Employment Regulation Orders (ERO). |
| Badanie potrzeb rynku pracy | Jest to wymóg mający zastosowanie w przypadku większości wniosków o pozwolenie na pracę. Oznacza ogłoszenie wolnego stanowiska w sieci zatrudnienia FÁS/EURES oraz lokalnych i krajowych gazetach przez 3 dni. |
| Przymusowy urlop | Przymusowy urlop oznacza tymczasowe zwolnienie z pracy, ponieważ pracodawca nie jest w stanie zapewnić pracownikowi pracy. |
| Urlop | Pozwolenie na nieobecność w pracy. Na mocy prawodawstwa dotyczącego praw pracowniczych istnieją ustawowe uprawnienia do urlopu wypoczynkowego, urlopu macierzyńskiego, urlopu adopcyjnego, urlopu wychowawczego i urlopu opiekuńczego. |
| Urlop macierzyński | Urlop macierzyński to urlop dla kobiety ciężarnej lub kobiety, która właśnie urodziła dziecko. |
| Pracownik migrujący | Pracownik, który nie jest obywatelem kraju, w którym pracuje. |
| Minimalne wynagrodzenie | Jest to minimalna stawka godzinowa płacy. Większość pracowników jest uprawnionych do otrzymywania minimalnej stawki wynagrodzenia (NMW). |
| Nocna zmiana | Na mocy Ustawy o organizacji czasu pracy z 1997 r. nocna zmiana oznacza pracę wykonywaną pomiędzy północą i godz. 7:00. |
| Wypowiedzenie | Wypowiedzenie to informacja od pracownika lub pracodawcy, że umowa o pracę zostanie rozwiązana w określonym dniu. |
| Umowa na czas nieokreślony | Jest to umowa o pracę, która obowiązuje do czasu rozwiązania przez pracodawcę lub pracownika. Oznacza to, że okres jej obowiązywania jest nieokreślony. Pracownicy często określają ją jako stałe zatrudnienie. |
| Godziny nadliczbowe | Praca w godzinach nadliczbowych to praca wykonywana poza normalnym czasem pracy. |
| P45 | Kiedy pracownik odchodzi z pracy, pracodawca przekazuje mu formularz P45. Jest to zaświadczenie wykazujące jego wynagrodzenie, podatki i składki na ubezpieczenie społeczne odprowadzone od początku roku podatkowego do ostatniego dnia pracy. |
| P60 | Na koniec każdego roku podatkowego pracodawca przekazuje pracownikowi formularz P60. Jest to zaświadczenie wykazujące wynagrodzenie, podatki i składki na ubezpieczenie społeczne odprowadzone w ciągu roku. |
| Urlop wychowawczy | Urlop wychowawczy to urlop dla rodziców dzieci poniżej 8 roku życia (16 w przypadku dzieci niepełnosprawnych). |
| Pracownicy niepełnoetatowi | Pracownik, którego liczba normalnych godzin pracy jest mniejsza niż liczba normalnych godzin pracy porównywalnego pracownika pełnoetatowego. |
| Urlop ojcowski | Urlop ojcowski to urlop dla ojców po urodzeniu się ich dzieci. Nie ma ustawowego uprawnienia do urlopu ojcowskiego. |
| PAYE | PAYE (Pay As You Earn - płacenie podatku przy otrzymywaniu płacy) to system, w ramach którego podatek jest odliczany z wynagrodzenia pracownika przez pracodawcę i przekazywany do urzędu skarbowego. |
| Emerytura | Emerytura to wypłata od państwa lub prywatnej firmy na rzecz osoby będącej na emeryturze. |
| PPS - numer identyfikacji podatkowej i ubezpieczenia społecznego | Numer PPS (Personal Public Service - numer identyfikacji podatkowej i ubezpieczenia społecznego) to osobisty numer wykorzystywany przy wszystkich kontaktach z ministerstwami i innymi organami publicznymi, takimi jak urząd skarbowy. |
| Okres próbny | Określony okres na początku zatrudnienia, podczas którego pracodawca może sprawdzić, czy pracownik nadaje się na dane stanowisko. |
| PRSA | PRSA (Personal Retirement Savings Accounts - indywidualny emerytalny rachunek oszczędnościowy) to rodzaj programu emerytalnego. |
| PRSI | PRSI (Pay Related Social Insurance) to składki na ubezpieczenie społeczne potrącane z wynagrodzenia pracownika. Składki PRSI pomagają zakwalifikować się do otrzymywania świadczeń socjalnych, takich jak zasiłek chorobowy. |
| Dni ustawowo wolne od pracy | Jest 9 dni ustawowo wolnych od pracy w każdym roku, na przykład pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia. Zgodnie z prawem dni ustawowo wolne od pracy mogą być rozliczane w następujący sposób: jako płatny dzień wolny, dodatkowy dzień urlopu wypoczynkowego lub dniówka. |
| Redukcja etatu | Redukcja etatu oznacza, że pracownik traci pracę, ponieważ pracodawca nie jest w stanie zapewnić mu pracy lub zakład zostaje zamknięty. |
| Zarejestrowane porozumienie zbiorowe (REA) | REA określa warunki wynagrodzenia i zatrudnienia w określonych sektorach zatrudnienia. Jest to zbiorowe porozumienie zarejestrowane w Sądzie Pracy. |
| Okresy odpoczynku | Okres odpoczynku to czas nie będący czasem pracy. |
| Samozatrudnienie | Osoba samozatrudniona to osoba prowadząca własną działalność gospodarczą i nie będąca pracownikiem. |
| Molestowanie seksualne | Niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym, które narusza godność osobistą kobiet i mężczyzn w pracy - patrz także prześladowanie. |
| Skrócony czas pracy | Oznacza zredukowanie wynagrodzenia lub godzin pracy do poziomu mniejszego niż połowa normalnego tygodniowego wymiaru, ponieważ jest mniej pracy do wykonania. |
| Umowa o dzieło | Umowa o pracę, która zostaje rozwiązana po wykonaniu określonego zadania lub wystąpieniu określonego zdarzenia. |
| Pozwolenie na pracę dla małżonka/osoby na utrzymaniu | Pozwolenie na pracę dla małżonka/osoby na utrzymaniu wydawane jest małżonkowi lub osobie pozostającej na utrzymaniu posiadacza zezwolenia na zatrudnienie. |
| Uprawnienie ustawowe | Uprawnienie wynikające z przepisów prawa. |
| Związek zawodowy | Związek zawodowy to organizacja, która odpowiada za negocjowanie z pracodawcą lepszego wynagrodzenia i warunków. |
| Przejęcie zakładu | Przejęcie zakładu następuje, gdy firma zostaje przejęta przez inną firmę lub gdy następuje połączenie dwóch firm. |
| Nieuzasadnione zwolnienie | Jeżeli pracodawca rozwiązuje umowę o pracę, występuje domniemanie nieuzasadnionego zwolnienia, chyba że pracodawca może uzasadnić zwolnienie przedstawiając należyte dowody. |
| Wiktymizacja | Wiktymizacja lub karanie oznacza niesprawiedliwe traktowanie pracownika przez pracodawcę ze względu na pewne działania podejmowane przez pracownika, na przykład domaganie się minimalnej stawki wynagrodzenia. |
| Wynagrodzenie | Wynagrodzenie to pieniądze płacone przez pracodawcę pracownikowi za wykonaną przez niego pracę. Wypłaty te są również określane jako płaca lub pensja. Czasami wynagrodzenie może być uzupełnione innymi świadczeniami, na przykład wyżywieniem i zakwaterowaniem, jeżeli są zapewniane przez pracodawcę i są ujęte w umowie o pracę. |
| Pozwolenie na pracę | Pozwolenie na pracę to rodzaj zezwolenia na zatrudnienie wydawanego dla niektórych zawodów, w przypadku których roczne wynagrodzenie wynosi od 30 000 EUR do 60 000 EUR oraz kilku zawodów z wynagrodzeniem poniżej 30 000 EUR. |
| Godziny pracy | Oznaczają czas, kiedy wykonywana jest praca. W przypadku większości pracowników maksymalny średni tydzień pracy wynosi 48 godzin. |
| Pisemne warunki zatrudnienia | Chociaż nie wszystkie umowy o pracę muszą być zawierane w formie pisemnej, pracownikowi przysługuje prawo do posiadania pisemnego zaświadczenia dotyczącego określonych warunków zatrudnienia. |
| Umowa bez ustalonej liczby godzin | Umowa bez ustalonej liczby godzin to rodzaj umowy o pracę, na mocy której pracownik jest dostępny do pracy przez określoną liczbę godzin i przysługuje mu wynagrodzenie za część tych godzin, nawet jeśli nie musiał się stawić w pracy. |
Page updated: 1 January 2010
Related Documents
- Domestic workers' employment rights in Ireland
Who is a domestic worker? Outline of the employment rights of people working in private homes. - Employment law update
Employment law has changed considerably in the past decade. If you have been out of workforce, it's important to be aware of recent changes in employment legislation and of proposed changes - Roczny urlop
Prawo pracownicze w Irlandii oferuje pracownikom różne uprawnienia dotyczące zwolnień z pracy, takich jak urlopu wypoczynkowego czy zwolnienia rodzicielskiego. Proszę uzyskać informację na temat tego, w jaki sposób można obliczyć ilość przysługującego urlopu wypoczynkowego.
Contact Us
If you have a question relating to this topic you can contact the Citizens Information Phone Service on 0761 07 4000 (Monday to Friday, 9am to 9pm) or you can visit your local Citizens Information Centre.