You are here: Home > Housing > Losing your home > Bezdomność

Bezdomność

Wprowadzenie

Niniejszy dokument zawiera informacje na temat bezdomności, a także przepisów prawa, obowiązków państwa wobec bezdomnych. Omawia przyczyny bezdomności oraz krajową politykę w tym zakresie. Zachęcamy ponadto do przeczytania naszych dokumentów na temat możliwości uzyskania zakwaterowania dla osób bezdomnych oraz o problemie bezdomności dzieci i młodzieży.

Najnowsze opracowania:

Dnia 20 maja 2014 r. opublikowano Plan wdrożenia odpowiedzi państwa na problem bezdomności (ang. Implementation Plan on the State's Response to Homelessness) – od maja 2014 do grudnia 2016 (pdf). Więcej informacji na ten temat znajduje się w niniejszej informacji prasowej oraz sekcji Strategia i polityka poniżej.

Bezdomność i prawo

Zasadnicze akty prawne dotyczące bezdomności obejmują ustawę o zdrowiu (Health Act) z 1953 r., ustawę o mieszkalnictwie (Housing Act) z 1988 r. oraz ustawę o opiece nad dziećmi (Child Care Act) z 1991 r.

Paragraf 2 ustawy o mieszkalnictwie z 1988 r. mówi, że osobę uznaje się za bezdomną, jeżeli:

  • nie istnieje dostępne lokum, które w opinii miejscowych władz, osoby zainteresowanej oraz dowolnej innej osoby zamieszkującej z nią lub takiej, o której w uzasadniony sposób można sądzić, że będzie z nią mieszkać, może być zasiedlone lub pozostawać zasiedlone przez osobę zainteresowaną; lub
  • osoba zainteresowana mieszka w szpitalu, domu opieki społecznej hrabstwa, noclegowni lub innej takiej placówce i mieszka tam z powodu braku odpowiedniego lokum; lub
  • osoba zainteresowana w opinii miejscowych władz nie jest w stanie zapewnić sobie miejsca zamieszkania z własnych zasobów.

Osoba może zostać uznana za bezdomną, jeżeli:

  • sypia pod gołym niebem lub w miejscach do tego nieprzeznaczonych;
  • przebywa w schronisku dla bezdomnych;
  • tymczasowo przebywa w obiekcie typu B&B lub hotelu;
  • tymczasowo mieszka ze znajomymi lub u rodziny, ponieważ nie ma gdzie pójść;
  • zajmuje opuszczone budynki (nielegalnie).

Często termin „bezdomny” używany jest w odniesieniu do osób niemających gdzie żyć. Określenie to uwzględnia fakt, że osoba dotknięta bezdomnością ma mieszkanie, ale nie może do niego wrócić (z różnych powodów).

Obowiązki państwa wobec osób bezdomnych

Obecnie w konstytucji ani prawie irlandzkim nie istnieje wyraźne prawo do miejsca zamieszkania. Konwencja Konstytucyjna zaleciła w lutym 2014 r., aby wprowadzić do konstytucji poprawkę dotyczącą praw ekonomicznych, socjalnych i kulturowych, która obejmie prawo do miejsca zamieszkania, jednak jak dotąd żadne decyzje odnośnie do powyższego zalecenia nie zapadły.

Ponieważ władze lokalne nie mają ustawowego obowiązku zapewniania ludziom mieszkania, spoczywa na nich ogólny obowiązek wynikający z ustawy o mieszkalnictwie z 1988 r. dotyczący zapewnienia dachu nad głową osobom dorosłym, które nie są w stanie same sobie go zagwarantować. Mogą one pomagać poprzez bezpośrednie zapewnienie lokalu mieszkalnego lub poprzez współpracę z organizacjami wolontaryjnymi zajmującymi się pomocą w przypadku problemów mieszkaniowych, a także innymi instytucjami i organizacjami działającymi w oparciu o wolontariat. Władze lokalne mogą też przekazywać organizacjom wolontaryjnym fundusze na zaspokajanie pilnych potrzeb w zakresie zakwaterowania oraz na finansowanie placówek pobytu długoterminowego dla osób bezdomnych.

Ustawa wymaga ponadto, aby władze miejscowe dokonywały na swoim obszarze administracyjnym okresowej oceny liczby osób pozbawionych domu. Patrz: Krajowy profil bezdomności poniżej.

Na HSE (ang. Health Service Executive) spoczywa ogólny obowiązek troski o zaspokojenie potrzeb medycznych i opieki domowej nad bezdomnymi. W kontekście finansowania oznacza to, że władze lokalne odpowiadają za pokrycie kosztów zapewnienia miejsca zamieszkania, podczas gdy HSE zapewnia środki na zaspokojenie potrzeb związanych z opieką medyczną i socjalną bezdomnych, w tym opieką domową.

Ustawa o opiece nad dziećmi (ang. Child Care Act) z 1991 r. nakłada na Agencję ds. Dzieci i Rodzin (ang. Child and Family Agency, Tusla) obowiązek zapewnienia dachu nad głową dzieciom i młodzieży poniżej 18 roku życia, które nie mają gdzie mieszkać lub wymagają opieki. Agencja może również zapewniać pomoc młodym ludziom powyżej 18 roku życia, którzy już opuścili placówki opiekuńczo-wychowawcze. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w naszym dokumencie o bezdomności dzieci i młodzieży.

Przyczyny bezdomności

Przyczyny, dla których ludzie stają w obliczu bezdomności, są zarówno bardzo zróżnicowane, jak i złożone. Jednak Obecnie szczególnym ryzykiem obarczone są rodziny wynajmujące lokale mieszkalne od właścicieli prywatnych.

Jak podaje dokument Ending Homelessness – A Housing-Led Approach (pdf), wyniki prowadzonych badań wskazują, że głównymi czynnikami prowadzącymi do bezdomności są:

  • kryzysy mieszkaniowe i finansowe;
  • zwolnienie ze służby lub koniec pobytu w placówkach;
  • rozpad rodziny, w tym przemoc domowa;
  • nadużywanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych;
  • choroby psychiczne;
  • okres przejściowy pomiędzy młodością a dorosłością u młodych osób objętych opieką lub takich, które w jako młodzi ludzie pozostawali bez dachu nad głową.

Wiele osób boryka się z problemem bezdomności przez stosunkowo krótki czas. Powodem

są takie problemy jak utrata pracy, eksmisje lub rozpad związku. Inni, którzy doświadczają różnorakich form wykluczenia społecznego, mogą pozostawać bezdomni przez długi czas, zwłaszcza jeżeli byli bezdomni w młodości.

Krajowy profil bezdomności

Istnieje kilka różnych metod pozwalających określić liczbę osób bezdomnych. Trudno jest poznać dokładne dane na ten temat, ale wiadomo, że bezdomnością lub ryzykiem bezdomności dotknięta jest bardzo liczna grupa. Bezdomność koncentruje się zazwyczaj na obszarach zurbanizowanych, a najwięcej bezdomnych przebywa w Dublinie.

Ustawa o mieszkalnictwie z roku 1988 wymaga od władz lokalnych dokonywania oceny potrzeb mieszkaniowych. Ludzie bezdomni, których objęła ocena, to osoby zarejestrowane przez miejscowe władze i uznane za potrzebujące ze względu na brak miejsca zamieszkania. Ostatnia ocena potrzeb mieszkaniowych miała miejsce w 2011 r.

W roku 2011 po raz pierwszy zebrano wyczerpujące informacje na temat liczby bezdomnych przebywających na obszarze Irlandii. Osoby bezdomne liczono na podstawie miejsca przebywania w noc spisu, który przeprowadzano z pomocą służb zajmujących się problemem bezdomności. Wyniki opublikowano w raporcie Osoby bezdomne w Irlandii: raport ze spisu (ang. Homeless Persons in Ireland; A special Census report).

Urząd Mieszkaniowy Regionu Dublińskiego (ang. Dublin Region Homeless Executive) co 6 miesięcy przeprowadza spis osób śpiących pod gołym niebem w regionie Dublina. Ostatni spis przeprowadzono w listopadzie 2013 r.

Szczegóły i wyniki innych sposobów liczenia osób bezdomnych podano w biuletynie Relate z kwietnia 2014 r. (pdf).

Strategia i polityka

Dokument Droga do domu — strategia pomocy dorosłym osobom bezdomnym na lata 2008-2013 (ang. The Way Home – A Strategy to Address Adult Homelessness 2008-2013) (pdf), opublikowany w 2008 r. wyznaczał cel wyeliminowania problemu bezdomości do roku 2016. W 2009 roku opublikowano krajowy plan wdrożenia (pdf). Program dla rządu (ang. Programme for Government) (2011) obejmował zobowiązanie do wyeliminowania problemu bezdomności i konieczności bytowania pod gołym niebem poprzez podejście zmierzające do zdobycia mieszkania.

W lutym 2013 rząd wydał Stanowisko w sprawie bezdomności (Homelessness Policy Statement) (pdf). Ogólna strategia i cele ujęte w dokumencie Droga do domu (ang. The Way Home) nadal wyznaczają kierunek działań rządu ze szczególnym uwzględnieniem podejścia prowadzącego do zdobycia własnego lokum. Oznacza to, że bezpieczne, stałe mieszkanie wraz z udzielanym w razie potrzeby wsparciem jest niezbędne i jest najlepszym rozwiązaniem sytuacji bezdomnych.

Stanowisko z roku 2013 przedefiniowało cel wyeliminowania problemu bezdomności do roku 2016 i wyznaczyło następujące dążenia:

  • zapobieganie zjawisku bezdomności;
  • eliminacja konieczności sypiania pod gołym niebem;
  • eliminacja problemu długoterminowego pobytu w placówkach zapewniających pomoc doraźną i pilną;
  • zapewnienie rozwiązań w zakresie długoterminowego zakwaterowania;
  • zapewnienie skutecznej pomocy, usług i wsparcia;
  • lepsza koordynacja mechanizmów finansowania.

Stanowisko z roku 2013 obejmowało utworzenie Grupy Nadzoru nad Bezdomnością (ang. Homelessness Oversight Group), która w grudniu 2013 r. opublikowała swój pierwszy raport (pdf). Zalecenia Grupy obejmowały utrzymanie w latach 2014-2016 finansowania na poziomie z roku 2013 oraz utworzenie zespołu ds. wdrażania strategii walki z bezdomnością (ang. Homelessness Policy Implementation Team).

Dnia 20 maja 2014 r. opublikowano Plan wdrożenia odpowiedzi państwa na problem bezdomności (ang. Implementation Plan on the State's Response to Homelessness) – od maja 2014 do grudnia 2016 (pdf). Plan wyznacza następujące priorytety:

  • zakwaterowanie osób sypiających pod gołym niebem, a tym samym eliminacja konieczności spędzania nocy w takich warunkach;
  • zarządzanie rosnącą liczbą bezdomnych rodzin w regionie Dublina;
  • zarządzanie i wykorzystywanie wolnych zasobów mieszkaniowych;
  • praktyczne stosowanie zasad przydziału lokali mieszkalnych przez władze miejscowe; oraz
  • właściwe i pozbawione opóźnień wykorzystywanie lokali pozostających w gestii NAMA.

Więcej informacji na temat planu zawiera niniejsza informacja prasowa.

Dużo szczegółowych informacji na temat strategii i polityki na polu walki z bezdomnością, w tym planów przeciwdziałania bezdomności, forów konsultacyjnych dotyczących problemu bezdomności oraz strategii walki z bezdomnością dzieci i młodzieży znajduje się w wydaniu biuletynu Relate z kwietnia 2014 (pdf). Obszerne informacje zamieszczono ponadto na stronie internetowej Departamentu Środowiska oraz Lokalnej Administracji i Społeczności.

Gdzie składać podanie

Informacje o możliwościach w zakresie mieszkalnictwa dostępnych dla bezdomnych można uzyskać od lokalnych władz i w miejscowym Urzędzie ds. zdrowia (ang. Health Office). Należy poprosić o rozmowę z urzędnikiem ds. mieszkalnictwa socjalnego.

W Dublinie za koordynację działań na rzecz bezdomnych odpowiada DRHE (ang. Dublin Region Homeless Executive). Forum na Rzecz Bezdomnych w Cork wydało informator o usługach pogotowia dla bezdomnych osób dorosłych.

Punkty AHU (ang. Access Housing Unit) organizacji Threshold działają jak wyspecjalizowane agencje najmu lokali, pomagając bezdomnym przebywającym w placówkach i ośrodkach tymczasowego zakwaterowania lub schroniskach znaleźć i utrzymać wynajęte lokale mieszkalne.

Aktywną pomoc bezdomnym oferują również niżej wymienione organizacje wolontaryjne:

Simon Community w Irlandii: simon.ie

Focus Ireland: focusireland.ie

Crosscare: crosscare.ie

St Vincent de Paul: svp.ie

De Paul Trust: depaulireland.org

Salvation Army: salvationarmy.ie

Peter McVerry Trust: pmvtrust.ie

Novas: novas.ie

Sophia: sophia.ie

Cope: copegalway.ie

Sonas: sonashousing.ie

Cuan-Teach Mhuire: cuanmhuire.ie

Sisters of Charity: religioussistersofcharity.ie

Page updated: 20 October 2014

Language

English | Gaeilge

Related Documents

Contact Us

If you have a question relating to this topic you can contact the Citizens Information Phone Service on 0761 07 4000 (Monday to Friday, 9am to 8pm) or you can visit your local Citizens Information Centre.