Ag siúl agus ag fánaíocht in Éirinn

Rialacha

Bealach achtaithe

Tá idirdhealú idir bealaí achtaithe poiblí agus príobháideacha i ndlí na hÉireann. Ceart an duine dul síos bóthar nó cosán, fiú mura bhfuil an bóthar nó an cosán i seilbh phoiblí is ea bealach achtaithe poiblí. Ceart dul isteach ar thalamh phríobháideach, chun rochtain a fháil isteach i, nó amach as píosa talún eile amháin, is ea bealach achtaithe príobháideach.

Tá cur síos ar chearta siúlóirí agus fánaithe san Acht um Dhliteanas Áititheoirí 1995, a chuimsíonn "úsáideoirí siamsaíochta" mar earnáil úsáideoirí talún príobháidí. De réir an Achta, is úsáideoir siamsaíochta é duine atá i láthair ar áitreabh nó ar thalamh saoránaigh phríobháidaigh, gan chostas (taobh amuigh de tháille réasúnta ar áiseanna páirceála) chun páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht siamsaíochta. Sna cúinsí seo, níl de dhualgas ar úinéir na talún ach amháin nach ndéanfadh sé/sí díobháil d'aonturas don úsáideoir siamsaíochta agus nach ngníomhaíonn sé le neamhshuim neamhchúramach i leas an úsáideora siamsaíochta. Is idirdhealú tábhachtach é seo, mar go ruaigeann sé imní faoi dhliteanais árachais a bhíodh ann cheana, agus a bhaineann fós le cuairteoirí a bhfuil cuireadh tugtha dóibh isteach ar thalamh phríobháideach.

Ag cur deiridh le bealaí achtaithe poiblí

Faoin Acht um Bóithre 1993, bíonn na húdaráis áitiúla timpeall na hÉireann freagrach as ceart an phobail rochtain a bheith acu do bhealaí achtaithe poiblí i gceantar gach údaráis áitiúil.

Faoin Acht Pleanála agus Forbartha 2000 áfach, is féidir le húinéir talún príobháidí iarratas a dhéanamh chuig a (h)údarás áitiúil deireadh a chur le bealach achtaithe poiblí ar a t(h)alamh. De ghnáth tharlódh sé seo dá mbeadh úinéir ag iarraidh forbairt a dhéanamh ar a t(h)alamh ar bhealach a mbeadh tionchar aige ar rochtain an phobail. Sna cúinsí seo tá an chumhacht ag an údarás áitiúil na costais a bhaineann le píosa talún a dhúnadh do rochtain poiblí a fháil ar ais ó úinéir na talún.

Sular féidir deireadh a chur le bealach achtaithe poiblí, ní foláir don údarás áitiúil fógra a chur ar an talamh ag tabhairt na sonraí a bhaineann leis an deireadh atá molta don bhealach achtaithe. Ní foláir dóibh chomh maith fograíochtaí a chur i nuachtáin áitiúla ag fógairt an athraithe atá molta ar feadh 14 lá ar a laghad. Caithfidh an fógra agus na fograíochtaí araon sonraí a thabhairt faoi cén áit agus cén uair a tharlóidh na hathruithe atá molta, agus cead a thabhairt do shaoránaigh achomarc scríofa a dhéanamh in aghaidh an deiridh. Is féidir leis an údarás áitiúil a roghnú go dtabharfaidh siad éisteacht béil don duine atá in aghaidh an athraithe. Coinníonn an t-údarás áitiúil an ceart chun breithiúnas a dhéanamh ar achomhairc in aghaidh deireadh a chur le bealaí achtaithe poiblí. Ní foláir dó, áfach, cinneadh chun deireadh a chur le bealach achtaithe poiblí a fhoilsiú chomh luath agus atá an cinneadh déanta. Ní foláir dó, chomh maith, a chinneadh a chur in iúl i scríbhinn do dhuine ar bith a chuir ina choinne.

Meas ar sheilbh úinéirí talún príobháidí

Cé nach riachtanas dlíthiúil é, molann na cumainn siúil, cumainn fánaíochta agus cumainn sléibhteoireachta uilig dá mbaill aire cheart a thabhairt agus iad ag baint leasa as a gceart chun talamh phríobháideach a úsáid le haghaidh siamsaíochta. Ba cheart do gach siúlóir agus cuairteoir chun na tuaithe an timpeallacht áitiúil a chaomhnú agus gan cur isteach ar imeachtaí ar an láthair a bhaineann le feirmeoireacht mar shampla. Tá cóipeanna ar fáil ó Fheirmeoirí Aonaithe na hÉireann den chód comhaontaithe tuaithe.

Chuir Alt 24 den Acht um Dhlí Teaghlaigh (Forálacha Ilgnéitheacha) 2002 rialacha nua faoi threaspás coiriúil leis an Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994. Is cion coiriúil anois é d'éinne dul isteach ar thalamh i seilbh phríobháideach nó talamh i seilbh údarás áitiúil, í a áitiú, nó aon rud a thabhairt isteach inti, má tá an baol ann go ndéanfaidh an gníomh sin:

• Damáiste suntasach don talamh
• Damáiste suntasach d'áis ar bith ar an talamh, nó go gcuirfidh sé cosc ar dhuine ar bith úsáid réasúnta a bhaint as an áis sin
• An talamh ná aon áis uirthi míshláintiúil nó contúirteach
• Cur isteach suntasach ar an talamh nó ar áis uirthi.

Má chreideann úinéir talún go bhfuil duine éigin ag aitiú a t(h)alaimh in aghaidh an dlí ionas go bhfuil siad ag déanamh ceann de na coireanna thuasluaite, ba cheart dó/di na Gardaí Síochána a chur ar an eolas. Tá an chumhacht ag na Gardaí Siochána ansin cuairt a thabhairt ar an talamh, agus má fhaigheann siad éinne ar an talamh, is féidir leo ainm agus seoladh an duine a éileamh, agus a éileamh chomh maith go bhfágann sé/sí, agus aon rud faoina c(h)úram an talamh. Má dhiúltaíonn an duine géilleadh d'orduithe an Gharda, beidh an duine sin inchúisithe. Má chiontaítear duine faoi cheann de na coireanna treaspáis seo beidh fineáil suas go 3,000 euro, mí amháin priosúnachta, nó an dá rud dlite air. Mura gcomhoibríonn duine leis na Gardaí Síochána nuair a iarrtar air/uirthi an talamh a fhágáil, is féidir leis na Gardaí Síochána seilbh a ghabháil ar rud ar bith a thug se/sí ar an talamh, agus é a stóráil. Is féidir leis na Gardaí Síochána na rudaí sin a dhíol, nó a fháil réidh leo mura bhfreagraíonn úinéir na rudaí i scríbhinn d'fhógra oifigiúil gur gabhadh seilbh ar an rud taobh istigh de mhí ón dáta ar a bhfuair sé/sí an fógra. Ní foláir don duine na Gardaí Síochána a íoc as costas réasúnta ar bith a tháinig as seilbh a ghabháil ar an rud agus é a stóráil, sula dtabharfar cead dó/di é a ath@?ileamh.