Forlíonadh Cíosa a Ríomh

Réamhrá

Sula gcuireann tú tús le d’Fhorlíonadh Cíosa a ríomh, ní mór duit a sheiceáil cé acu a cháilíonn tú nach gcáilíonn. Déan cinnte go léann tú ár gcáipéis faoi Fhorlíonadh Cíosa. Ba cheart duit úsáid a bhaint as an mbileog oibre le haghaidh Forlíonadh Cíosa a ríomh leis an gcáipéis seo.

Tá sé an-chasta Forlíonadh Cíosa a ríomh. Déanfaidh ionadaí (ar ar tugadh an tOifigeach Leasa Pobail roimhe sin) na Roinne Coimirce Sóisialaí (DSP) do theidlíocht i leith Forlíonadh Cíosa a ríomh. Ba cheart duit dul i dteagmháil le d’ionadaí áitiúil ón Roinn Coimirce Sóisialaí má tá aon cheisteanna agat maidir le do theidlíocht i leith Forlíonadh Cíosa.

Léiríonn an cháipéis seo na céimeanna atá i gceist le Forlíonadh Cíosa a ríomh. Is ann do 6 chéim:

Céim 1: D’ollioncam seachtainiúil inmheasúnaithe ó gach foinse a ríomh

Cuir san áireamh an t-ioncam ar fad a fhaigheann tusa agus do chéile, do pháirtnéir nó do chomháitritheoir ó íocaíochtaí na Roinne Coimirce Sóisialaí, ón bhForlíonadh ar Ioncam Teaghlaigh, ó scéimeanna fostaíochta agus oiliúna agus ollioncam ó fhostaíocht nó ó fhéinfhostaíocht. Cuir san áireamh an t-ioncam ar fad ó chothabháil más infheidhme. Cuir san áireamh aon acmhainn ó chaipiteal atá agat (féach thíos).

Ní áirítear ioncam áirithe le haghaidh scéimeanna Liúntais Leasa Fhorlíontaigh (SWA) agus, dá bhrí sin, ní gá duit é a chur san áireamh agus d’ollioncam á dhéanamh amach agat. Ní chuirtear na míreanna seo a leanas san áireamh mar ioncam:

  • Sochar Linbh
  • Liúntas So-aistritheachta
  • Íocaíochtaí cúram altrama ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
  • Íocaíochtaí as cóiríocht a chur ar fáil do leanaí faoin Acht um Chúram Leanaí
  • Ioncam ó dhaltaí Gaeltachta
  • Deontais nó liúntais ó scéimeanna a chuireann leas daoine dalla chun cinn
  • Airgead a fhaightear ó chumainn charthanachta, mar shampla, Naomh Uinseann de Pól
  • Cúiteamh a dhámhann an Binse Cúitimh maidir le Heipitíteas C a tolgadh ó tháirgí fola áirithe, dóibh sin a bhfuil míchumas orthu de dheasca Tailídimíde, agus dóibh sin a fhaigheann cúiteamh faoin mBord Sásamh d’Institiúidí Cónaithe.
  • Deontais chothabhála a íoctar chun críocha oideachais
  • Liúntas Cúram Baile
  • Liúntas leathráta do Chúramóirí
  • Deontas Cúram Faoisimh
  • Íocaíocht Chaomhnóra (Ranníocach) agus Íocaíocht Chaomhnóra (Neamh-ranníocach)

Ó mhí Eanáir 2012, cuirtear ioncam ó oibriú mar chúntóir baile le FSS san áireamh.

Measúnaítear an luach caipitiúil réadmhaoine (gan do theach féin a áireamh), infheistíochtaí agus coigiltis ar bhonn seachtainiúil mar seo a leanas:

Ní chuirtear an chéad €5,000 san áireamh

Measúnaítear an chéad €10,000 eile ag €1 sa €1,000

Measúnaítear an chéad €25,000 eile ag €2 sa €1,000

Measúnaítear aon chaipiteal os cionn €40,000 ag €4 sa €1,000.

Céim 2: D’ioncam de bhreis ar an ráta SWA a fháil amach

D’fhonn é sin a dhéanamh, bain an neamhaird os cionn 65 bliain d’aois, an neamhaird do Chúramóirí, costais taistil, ÁSPC agus an ráta bunúsach Liúntais Leasa Fhorlíontaigh (SWA) atá oiriúnach do d’imthosca as d’ollioncam inmheasúnaithe chun d’ioncam de bhreis ar an ráta SWA a fháil amach.

Neamhaird os cionn 65 bliain d’aois: Más rud é go bhfuil tú 65 bliain d’aois nó os a chionn (nó más rud é go bhfuil duine amháin de lánúin ag aois an phinsin) agus gur mó d’ioncam teaghlaigh comhcheangailte ná an ráta SWA atá oiriúnach d’imthosca do theaghlaigh, tá tú i dteideal neamhairde. Is ionann an neamhaird seo agus an difríocht idir uasráta an Phinsin Stáit (Ranníocach) atá oiriúnach do d’imthosca agus an ráta SWA atá oiriúnach do d’imthosca (fiú mura bhfuil pinsean á fháil agat). Is é an toradh atá air sin ná go n-íocfaidh duine arb é pinsean Stáit an t-aon ioncam amháin atá aige méid nach mó ná an íos-ranníocaíocht teaghlaigh i leith a chíosa.

Mar shampla, bheadh an neamhaird os cionn 65 bliain d’aois do dhuine atá 65 bliain d’aois nó os a chionn cothrom le huasráta an Phinsin Stáit (Ranníocach) (€243.30) lúide an ráta SWA do dhuine singil (€196) arb ionann é agus €47.30.

An neamhaird os cionn 65 bliain d’aois do lánúin atá 66 bliain d’aois agus atá ag fáil íocaíochtaí ar leith nó atá ag obair, dhéanfaí amach í ach úsáid a bhaint as uasráta an Phinsin Stáit (Ranníocach) do bheirt lúide an bunráta SWA do lánúin (€486.60 - €327.40 = €159.20). B’ionann a neamhaird os cionn 65 bliain d’aois agus €159.20.

Neamhaird do chúramóirí: Más rud é go bhfuil íocaíocht do chúramóirí á fáil agat, ní chuirtear san áireamh méid an Liúntais do Chúramóirí nó an tSochair do Chúramóirí atá á íoc os cionn an ráta SWA atá oiriúnach do d’imthosca (an ráta cleithiúnaí is aosach do lánúin nó an ráta pearsanta do dhuine singil). D’fhonn do neamhaird do chúramóirí a fháil amach, dealaigh an ráta ábhartha SWA (€131.40 nó €196) ó ráta iarbhír an Liúntais do Chúramóirí nó an tSochair do Chúramóirí atá á fháil agat (gan aon Mhéaduithe le haghaidh Leanaí Cáilithe a áireamh)

Beidh do chostais taistil éagsúil ag brath ar an áit ina bhfuil tú i do chónaí - iarr ar an Oifig Leasa Pobail is cóngaraí duit tuilleadh faisnéise a chur ar fáil.

Is ionann an figiúr le haghaidh ioncaim de bhreis ar an ráta SWA agus d’ioncam ó acmhainn (de bhreis ar d’íos-ranníocaíocht teaghlaigh) más rud é nach mbaineann Céim 3 leat.

Céim 3: An neamhaird Ioncaim Bhreise nó an neamhaird Tuillimh Athshlánúcháin a ríomh (más infheidhme)

Is é is an neamhaird Ioncaim Bhreise ann ná méid áirithe de d’ioncam teaghlaigh nach gcuirtear san áireamh. Ní chuirtear san áireamh an chéad €75 d’aon ioncam teaghlaigh breise a sháraíonn an ráta SWA atá oiriúnach do d’imthosca. Chomh maith leis sin, ní chuirtear san áireamh 25% den ioncam teaghlaigh breise atá agat os cionn €75. Níl aon uasteorainn leis an méid ar féidir neamhaird a dhéanamh de.

Áirítear le hioncam breise ioncam ó na nithe seo a leanas:

  • Fostaíocht pháirtaimseartha nó féinfhostaíocht pháirtaimseartha (níos lú ná 30 uair sa tseachtain)
  • Fostaíocht lánaimseartha nó féinfhostaíocht lánaimseartha (30 uair sa tseachtain nó níos mó) nuair a ghlactar leis go bhfuil cóiríocht faoin Scéim um Chóiríocht ar Cíos ag teastáil uait.
  • Liúntais oiliúna SOLAS nó oiliúint a chuirtear ar fáil thar ceann na Roinne Oideachais agus Scileanna (Ógtheagmháil, mar shampla) agus oiliúint na mBord Oideachais agus Oiliúna/na gCoistí Gairmoideachais,
  • An Liúntas um Fhilleadh ar Obair agus an Liúntas Fiontraíochta um Fhilleadh ar Obair
  • Scéim Shóisialta Tuaithe
  • TÚS
  • JobBridge
  • An Scéim Dreasachta Poist Pháirtaimseartha
  • Fostaíocht Pobail
  • Skillnets
  • An Scéim Socrúchán Oibre
  • Scéim Gateway
  • Forlíonadh ar Ioncam Teaghlaigh
  • Cothabháil os cionn €95.23*

*Déantar cothabháil a mheasúnú mar ioncam teaghlaigh breise agus déantar íocaíochtaí cothabhála suas go dtí €95.23 sa tseachtain a mheasúnú ar an iomlán. (Is é an chúis leis sin ná go meastar an chéad €95.23 sa tseachtain d’íocaíochtaí cothabhála a bheith ina ranníocaíocht i leith do chostas tithíochta.) Baineann an neamhaird Ioncaim Teaghlaigh le híocaíochtaí cothabhála os cionn an mhéid sin. Más rud é go bhfuil cothabháil de níos lú ná €95.23 á fáil agat, ná cur san áireamh í sa chéim seo. Más rud é go sáraíonn do chothabháil €95.23, ba cheart duit €95.25 a dhealú agus an chothabháil iomarcach a chur san áireamh agus do neamhaird Ioncaim Bhreise á hoibriú amach.

Oibrítear d’ioncam breise amach ach úsáid a bhaint as an bhfoirmle: (A+B) - C nó luach A - cibé acu is ísle.

A = ioncam ó fhostaíocht, ó fhostaíocht fhorordaithe nó ó scéimeanna oiliúna, ón bhForlíonadh ar Ioncam Teaghlaigh agus ó íocaíochtaí cothabhála atá níos mó ná €95.23 sa tseachtain

B = ioncam seachtainiúil inmheasúnaithe ó gach foinse eile

C = ráta SWA d’imthosca teaghlaigh

Dealaigh ÁSPC, ranníocaíochtaí pinsin agus íocaíochtaí leanúnachas ioncaim atá faofa ag na Coimisinéirí Ioncaim ó fhigiúr d’ioncaim bhreise.

Dealaigh €75 ansin agus faigh 25% den fhigiúr atá fágtha. Cuir €75 agus 25% den fho-iomlán le chéile - is é seo do neamhaird Ioncaim Bhreise.

Mar shampla:

Tá leanbh amháin ag Mary. Oibríonn sí agus tuilleann sí €385 sa tseachtain i bpost páirtaimseartha. Faigheann sí íocaíocht Teaghlach Aontuismitheora €109.80 sa tseachtain agus cothabháil €80 sa tseachtain. Is é a hioncam breise:

A= €385

B= €109.80

C= €227.80

(A+B) – C= €267

Dealaigh ÁSPC (4% de €385 = €15.40)

€258.10 - €75 = €183.10

25% de €183.10 = €45.77

Cuir €75 agus €45.77 = €120.77

Is é €120.77 an neamhaird Ioncaim Bhreise atá ag Mary

Is é an neamhaird Tuillimh Athshlánúcháin méid suas go dtí €120 ó oiliúint athshlánúcháin nó ó fhostaíocht nach gcuirtear san áireamh sa mheasúnú ar Fhorlíonadh Cíosa. Cuirtear an tuilleamh athshlánúcháin ar fad os cionn €120 san áireamh agus rachaidh sé i bhfeidhm ar d’Fhorlíonadh Cíosa. Más rud é go bhfuil do thuilleamh níos lú €120, úsáid an figiúr sin mar neamhaird Tuillimh Athshlánúcháin atá agat.

Más rud é go bhfuil tú ag obair agus ag fáil Liúntas Míchumais nó Phinsean na nDall, is féidir leat an neamhaird Tuillimh Athshlánúcháin nó an neamhaird Ioncaim Bhreise a úsáid (ach ní féidir an dá cheann acu a úsáid). Úsáid cibé acu atá le do leas.

Ba cheart duit oibriú amach a dhéanamh i gcónaí ar an méid a bheadh i do neamhaird Ioncaim Bhreise agus é a chur i gcomparáid le do neamhaird Tuillimh Athshlánúcháin.

Céim 4: Do ranníocaíocht ó acmhainn a ríomh

Dealaigh na neamhairdeanna a ríomh tú i gCéim 3 ón bhfigiúr a ríomh tú i gCéim 2 d’fhonn do ranníocaíocht ó acmhainn a aimsiú.

Céim 5: Do ranníocaíocht iomlán i leith do chíosa a aimsiú

Aimsigh an méid iomlán nach mór duit a íoc i leith do chíosa. D’fhonn é sin a dhéanamh, cuir do ranníocaíocht ó acmhainn (is é seo an figiúr iomlán tar éis Chéim 4) le d’íos-ranníocaíocht Teaghlaigh.

Íos-ranníocaíocht Teaghlaigh

Ní mór don teaghlach (is é seo an t-éilitheoir ach is féidir go gcuireann sé duine fásta cáilithe agus leanaí cáilithe san áireamh freisin) ranníocaíocht €30 ar a laghad a dhéanamh i dtreo cíosa. Más duine amháin de lánúin thú, déanann tú ranníocaíocht €40.

Go ginearálta, ba cheart do gach líon tí (is é seo an t-éilitheoir agus seans go mbeadh aosach cáilithe agus leanaí cáilithe san áireamh freisin) ar a laghad €30 a thabhairt don chíos. Más duine de leannán thú, tugann tú €40.

Ó mhí Eanáir 2017, íocann daoine ar aois 18-24 iad, atá ar shochair a bhaineann le haois, níos lú do chostas a Fhorlíonadh Cíos. Laghdaíodh an ranníocaíocht ó €30 go €10 gach seachtain do dhaoine ar Fhorlíonadh Cíos atá ag fáil Liúntas Cuardaitheoira Poist nó Liúntas Leasa Forlíontach de €107.70 gach seachtain agus ó €30 go €20 gach seachtain d'fhaighteoirí Liúntas Cuardaitheora Poist de €152.80. Dóibh siúd ag fáil an Liúntas um Fhilleadh ar Oideachas, Liúntas Breisoideachais agus Oiliúna nó Ógtheagmháil, nuair a bhfuil an ráta €198 a bhaineann le haois i gceist, laghdaíodh an ranníocaíocht chíosa phearsanta ó €30 go €20 gach seachtain.

Ní mór do bhaill teaghlaigh neamhchleithiúnacha atá spleách go hiomlán ar íocaíocht leasa shóisialaigh phearsanta ranníocaíocht €30 ar a laghad a dhéanamh freisin. Mar sin féin, ní bheidh ort ranníocaíocht €30 a dhéanamh más rud é gur measúnaíodh sochar agus pribhléid in aghaidh d’íocaíochta leasa shóisalaigh.

Is féidir le hionadaí (ar ar tugadh an tOifigeach Leasa Pobail roimhe sin) na Roinne Coimirce Sóisialaí méid an Fhorlíonta Cíosa le híoc a laghdú trí mhéid atá, ina thuairim féin, iníoctha ag gach ball teaghlaigh neamhchleithiúnach i mbun fostaíochta. Is é an gnás agus an cleachtadh ná go ndéantar ioncam inmheasúnaithe an bhaill teaghlaigh neamhchleithiúnaigh (is é sin, ollioncam lúide ÁSPC agus costais taistil chun na hoibre) a roinnt ar an ráta SWA atá oiriúnach dá imthoisc. Déantar é a iolrú faoi €30 ansin chun a dhliteanas chun ranníocaíocht a dhéanamh.

Mar shampla:

Más rud é go bhfuil d’iníon 26 bliain d’aois ina cónaí leat agus ag tuilleamh €700 sa tseachtain:

€700 ÷ €196 (SWA) = €3.57

Iolraigh €3.57 trí €30 = €107.14

Sa chás seo, déantar laghdú €107.14 ar d’Fhorlíonadh Cíosa.

Lánúin atá os cionn 65 bliain d’aois ag a bhfuil ioncam acu atá cothrom leis an bPinsean Stáit (Ranníocach) nó atá níos lú ná an Pinsean Stáit (Ranníocach) dá n-imthoisc, déanfaidh siad ranníocaíocht €40 i leith a gcíosa. Lánúin a bhfuil Pinsin Stáit (Ranníocach) ag an mbeirt acu ach nach bhfuil aon ioncam eile acu, déanfaidh siad ranníocaíocht €40 i leith a gcíosa.

Céim 6: D’íocaíocht Forlíonadh Cíosa a fháil

D’fhonn d’Fhorlíonadh Cíosa a ríomh, dealaigh do ranníocaíocht iomlán i leith cíosa as do chíos seachtainiúil.

I gcéim 5, d’aimsigh tú do ranníocaíocht iomlán i leith do chíosa. Anois, ní mór duit a fháil amach cá mhéad atá ar do chíos seachtainiúil. Is féidir gurb eol duit cheana cá mhéad atá ar do chíos seachtainiúil. Má íocann tú do chíos sa mhí, ní mór duit figiúr do chíosa mhíosúil a iolrú faoi 12 agus é a roinnt ar 52 chun figiúr do chíosa sheachtainiúil a fháil. Is gá nach mó do chíos ná an uasteorainn a shocraítear le haghaidh do cheantair.

Mar shampla

Tá Susan agus Paul ina gcónaí i mBaile Átha Cliath agus tá siad ag íoc €900 sa mhí as cóiríocht.

D’fhonn figiúr an chíosa sheachtainiúil a fháil, iolraigh €900 faoi 12 agus roinn ar 52.

Cíos míosúil €900

(Iolraigh faoi 12 mhí) x 12 = €10,800 sa bhliain

€(Roinn ar 52 seachtain) ÷ 52 = €207.70 sa tseachtain

Is é €207.70 an cíos seachtainiúil

Socraítear uasleibhéal cíosa le haghaidh gach contae. Is é an Roinn Coimirce Sóisialaí a shocraíonn an t-uasleibhéal cíosa le haghaidh do chontae. Féadfaidh an tSeirbhís Leasa Pobail rátaí níos ísle a shocrú laistigh de na teorainneacha sin. Más airde do chíos ná an t-uasmhéid áitiúil, féadfar Forlíonadh Cíosa a dhiúltú duit.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Déan teagmháil le hionadaí (ar ar tugadh an tOifigeach Leasa Pobail roimhe sin) na Roinne Coimirce Sóisialaí ag d’oifig sláinte áitiúil.

Page edited: 3 August 2017