Pinsean Stáit (Eatramhach)

Rialacha

Ní mór duit:

• A bheith 65 bliana d'aois
• A bheith faoi bhun 66 bliana d'aois
• A bheith scortha
• Do dhóthain ranníocaíochtaí árachais shóisialaigh a bheith íoctha agat.

Scortha

Ciallaíonn scortha nach féidir leat a bheith i bhfostaíocht atá faoi árachas nó a bheith féin-fhostaithe faoi árachas. Má tá tú ag saothrú airgid níl cead agat dul thar €38 sa tseachtain nó €5,000 sa bhliain má tá tú féin-fhostaithe. Má tá ioncam agat ó airgead i dtaisce nó ó infheistíochtaí b'fhéidir go mbeadh ort ÁSPC don fhéin fhostaithe a íoc ach ní ghearrfaidh sé amach tú ón Pinsean Stáit (Idirthréimhse) muna bhfuil tú féin-fhostaithe i ndáiríre.

Tagann deireadh leis na coinníollacha seo nuair a shroicheann tú aois 66 agus aistríonn tú chuig Phinsean Stáit (Ranníocach).

Ranníocaíochtaí árachais shóisialaigh

Ní mór duit:

• Ranníocaíochtaí árachais shóisalaigh a bheith íoctha agat roimh aois áirithe
• Méíd áirithe ranníocaíochtaí a bheith íoctha agat
• Méid áirithe rialta, in aghaidh na bliana, a bheith á íoc agat ón uair gur thosaigh tú ar dtús

Árachas íoctha roimh aois áirithe

Caithfidh tú tús a chur le do ranníocaíochtaí árachais shóisialaigh roimh aois a 55.

An méid ranníocaíochtaí nach mór duit a bheith íoctha agat

• Má shroicheann tú aois an phinsin roimh an 6ú Aibreán 2002 ní mór duit 156 ranníocaíocht cáilithe a bheith íoctha agat (sé sin, trí bliana san iomlán ach nach gá dóibh a bheith leanúnach). Dá bhrí sin caithfidh tú na híocaíochtaí a bheith déanta ag an ráta stampa iomlán roimh 1979 nó aicme A, E, F, G, H, N ó shin i leith).
• Má shroicheann tú aois an phinsin ar an 6ú Aibreán 2002 nó ina dhiaidh beidh 260 ranníocaíochtaí íoctha uait.
• Má shroicheann tú aois an phinsin ar an 6ú Aibreán 2012 nó ina dhiaidh beidh 520 ranníocaíochtaí íoctha uait. Sa chás seo, ní féidir ach 260 den 520 ranníocaíochtaí a bheith mar ranníocaíochtaí deonacha. Má bhí tú, áfach, ag íoc ranníocaíochtaí deonacha roimh nó ar an 6ú Aibreán 1997 agus má tá 520 ranníocaíocht san iomlán agat agus gan ach 156 díobh siúd deonach beidh tú fós inghlactha sa scéim.

I gcásanna áirithe, glactar le ranníocaíochtaí a déanadh isteach sa scéim árachais náisiúnta roimh 1953, mar a bhí ann ag an am, chun do chuid ranníocaíochtaí a thabhairt go dtí 156 ranníocaíochtaí. Tógtar chuile 2 ranníocaíocht mar 3 chinn. Ach má thógtar san áireamh iad, áfach, ní mór don mheán uimhir a bheith faighte ó 1953 i leith.

Meánuimhir ranníocaíochtaí sa bhliain

Tá ort an meánuimhir a shroichint. Seo é an ghné is casta den iarratas chun pinsean a fháil, agus is é is mó a thugann fadhbanna agus cúrsaí aimhrialtacht do dhaoine.

• An gnáth "mheán" riail

Deireann an riail nach mór duit, ar an meán, 24 ranníocaíocht cuí a bheith íoctha agat nó creidiúnaithe duit, in aghaidh na bliana ón am gur thosaigh tú ag íoc árachais nó ón mbliain 1953 ag bráth ar cé acu is deireanaí. Tugann an meánuimhir de 24 ranníocaíocht an Pinsean búnasach duit agus ní mór duit 48 ranníocaíocht chun an pinsean iomlán a fháil.

• Meán riail "mhalartach"

Ní thagann an meán riail mhalartach seo i bhfeidhm ach dóibh siúd a shroicheann aois an phinsin ar an 6ú Aibreán 1992 nó ina dhiaidh sin.

Deireann an riail seo go mbíonn agat 48 ranníocaíocht (íoctha agat nó creidiúnaithe duit) mar mheánuimhir do gach bliain dá bhfuil tú ag íoc an árachais ó Aibreán 1979 go dtí an Aibreán sula sroicheann tú aois a 65 bliain. Thabharfadh an mheánuimhir seo pinsean iomlán duit. Má úsáidtear an meánuimhir eile seo níl an deis agat pinsean íslithe a fháil.

Dá bhrí sin, nuair a shroicheann tú aois an phinsin, sé sin, 66 ar an 6ú Aibreán 1992 nó ina dhiaidh sin déanfar scrúdú ar do mheánuimhir i dhá bhealach - an gnáth bhealach agus an bealach eile seo. Beidh formhór na ndaoine, atá ag obair nó a bhí ag obair, ábalta na coinníollacha a bhaineann leis an dara bhealach a chomhlíonadh, Piocadh Aibreán na bliana 1979 toisc gurb shin í an bhliain ar cuireadh tús le hÁrachas Sóisialach Pá-Choibhneasa (ÁSPC) don chéad uair. Déanfar scrúdú ar an meánuimhir eile ar dtús toisc go bhfuil sé níos éasca a mheas. Muna bhfuil meánuimhir de 48 agat ó 1979 i leith déanfar tú a mheas ar an ngnáth bhealach agus gheobhaidh tú pinsean íslithe (Tá sé do-dhéanta meánuimhir de 48 a bheith agat ar an ngnáth bhealach muna féidir leat an meánuimhir a shroichint ar an dara bealach).

Íocaíochtaí atá déanta thar lear

Má tá íocaíochtaí árachais shóisialaigh déanta agat i dtír eile den Aontas Eorpach (AE) nó i dtír lena bhfuil aontú déthaobhach ag Éirinn, is féidir leat iad seo a usáid chun do Phinsean Stáit (Eatramhach) a fháil. Tá tuilleadh eolais sa doiciméad faoi ranníocaíochtaí árachais shóisialta ón choigríoch a chomhcheangal.

Pinsin pro-rata

Pinsean pro rata an árachais mheasctha

Tagann árachas measctha aníos nuair a chaitheann duine cuid dá s(h)aol oibre sa tseirbhís phoiblí ag íoc árachais mhodhnaithe agus cuid eile dá s(h)aol san earnáil phríobháideach ag íoc Aicme A (nó, féinfhostaithe ó mhí Aibreáin 1988, agus ag íoc Aicme S). Mura bhfuil dóthain stampaí árachais shóisialta ag an ráta iomlán agat le bheith incháilithe, ach gur íocadh stampaí árachais shóisialta modhnaithe áirithe mar státseirbhíseach nó fostaí sa tseirbhís phoiblí, féadfaidh tú a bheith incháilithe do phinsean pro rata an árachais shóisialta.

Caithfear na nithe seo a leanas a bheith agat chun pinsean pro rata le hárachas measctha a fháil:

• Árachas sóisialta íoctha roimh 55 bliana d’aois
• Líon ceart na stampaí íoctha nuair a shroicheann tú aois scoir (féach 'Líon na stampaí íoctha' thuas)
• Meascán de stampaí iomlána agus modhnaithe, a thugann meán bliantúil de 24 nuair a shuimítear le chéile iad ón am a chuirtear tús leis an árachas i dtús báire nó 1953, cibé is déanaí, go dtí deireadh na bliana stampa roimh do 65ú breithlá.
• Theip ort cáiliú don phinsean faoi rialacháin an AE nó faoi shocruithe cómhalartacha le tíortha eile nó cháiligh tú do phinsean ag ráta níos ísle ná mar a thabharfadh an pinsean pro rata duit.

Árachas eadrannach agus pinsin pro-rata

Bhí teorainn ioncaim ann maidir le stampaí árachais shóisialta a íoc roimh 1974, agus ciallaíonn sé seo go bhféadfadh tréimhsí a bheith ann nuair a bhí tú istigh agus lasmuigh den réimse árachais. Ní féidir leat Pinsean Stáit (Idirthréimhseach) pro rata a fháil má bhíonn árachas sóisialta eadrannach agat, ach mar sin féin, féadfaidh tú Pinsean Stáit (Ranníocach) a fháil.

D'fhoilsigh an Roinn Coimirce Sóisialaí Working it out - A Guide to the State Pension (Transition); cabhróidh sé seo leat a oibriú amach an bhfuil tú i dteideal Pinsean Stáit (Eatramhach).