Tástáil mhaoine

Réamhrá

Chun cáiliú d’íocaíocht chúnaimh shóisialta, caithfidh tú tástáil mhaoine agus tástáil ghnáthchónaithe a shásamh.

Is bealach atá i gceist le tástáil mhaoine lena sheiceáil an bhfuil dóthain acmhainní airgeadais agat chun tacú leat féin agus lena dheimhniú cén íocaíocht chúnaimh shóisialta, más ann d’aon cheann, a d’fhéadfá cáiliú lena fáil. Is éard a dhéanann an Roinn Coimirce Sóisialaí, i dtástáil mhaoine, d’fhoinsí go léir ioncaim a scrúdú.

Is éagsúil don bhealach a ríomhtar do mhaoin agus méid na maoine a bhfuil tú i dteideal a fháil ó íocaíocht go híocaíocht. Tugtar sa cháipéis seo léargas ginearálta ar an tástáil mhaoine.

Uaireanta, ní chuirtear suim áirithe ioncaim nó ioncam ó fhoinsí ar leith san áireamh agus tugtar “neamhaird ioncaim” orthu seo go minic. Féadfaidh neamhaird bheith éagsúil ó íocaíocht go híocaíocht – luafaimid na cinn is tábhachtaí san fhaisnéis ar gach íocaíocht agus is ann do liosta iomlán inár ndoiciméad Ioncam airgid nach n-áirítear sa tástáil mhaoine.

Conas a thugtar faoin tástáil mhaione?

Nuair a chuireann tú isteach ar íocaíocht leasa shóisialaigh a ndéantar tástáil mhaoine ina leith, ní mór duit foirm iarratais a chomhlánú. Fiafraítear díot san fhoirm seo faisnéis faoi fhoinsí ioncaim. Ní mór duit sonraí a thabhairt faoi do mhaoin go léir nuair a bhíonn an fhoirm iarratais seo á comhlánú le haghaidh íocaíocht leasa shóisialaigh. Féadfaidh an Roinn Coimirce Sóisialaí (RCS) iarraidh ort sonraí faoi na cuntais bhainc atá á gcoimeád agat a thabhairt, lena n-áirítear na huimhreacha cuntais. Ní dhéanann an RCS do chuntas bainc a rochtain mura dtugann tú cead dóibh amhlaidh a dhéanamh.

Féadfaidh Cigire Leasa Shóisialaigh thú a chur faoi agallamh faoi d’ioncam agus féadfaidh sé/sí iarraidh ort doiciméid chruthúnais a chur ar fáil, ar nós ráitis bhainc nó cuntas. D’fhéadfadh cuairt a thabhairt ar do theach bheith i gceist leis seo.

Suimítear d’fhoinsí uile ioncaim agus cuirtear san áireamh iad nuair a bhíonn an cinneadh á dhéanamh faoi cibé acu an gcáilíonn nó nach gcáilíonn tú d’íocaíocht ar a ndéantar tástáil mhaoine. Déanann Oifigeach Breithiúnachta ar leith an cinneadh faoi do mhaoin. Inseofar duit conas go díreach a rinneadh do mhaoin a mheasúnú. Mura bhfuil tú sásta, féadfaidh tú achomharc a dhéanamh leis an Oifig Achomhairc Leasa Shóisialaigh.

A luaithe a dhéantar do mhaoin a mheasúnú mar shuim ar leith agus a bronnadh ort íocaíocht leasa shóisialaigh, tá an fhreagracht ort insint don RCS faoi aon athruithe ar do chuid cúinsí. Mura ndéanann tú seo, d’fhéadfá bheith faoi dhliteanas íoc as fíneálacha nó d’fhéadfaí iarraidh ort aon ró-íocaíocht a d’fhéadfadh bheith déanta a aisíoc.

Is féidir leis an tástáil mhaoine le haghaidh íocaíocht chúnaimh shóisialta bheith ina ríomh casta agus féadfaidh sé bheith éagsúil ó íocaíocht go híocaíocht. Caithimid súil, anseo, ar an mbealach a dhéantar ioncam ó fhoinsí ar leith a mheasúnú sa tástáil mhaoine.

Maoin lánúine a mheasúnú

Má chuireann tú isteach ar íocaíocht chúnaimh shóisialta nó íocaíocht a ndéantar tástáil mhaoine ina leith agus má tá tú pósta, i bpáirtnéireacht shibhialta nó i do chónaí le duine, cuirtear san áireamh tástáil mhaoine do chéile, pháirtnéara shibhialta nó do chomháithritheora freisin sa tástáil mhaoine. Féadfaidh tú tuilleadh a léamh faoi seo inár ndoiciméad, Measúnú a dhéanamh ar mhaoin lánúine le haghaidh íocaíochtaí cúnaimh shóisialta.

Má chuireann tú isteach ar íocaíocht árachais shóisialta, ní gá duit tástáil mhaoine a shásamh. Ar a shon sin, más mian leat cur isteach ar mhéadú ar d’íocaíocht le haghaidh cleithiúnaí aosaigh (ar a dtugtar duine fásta cáilithe freisin)cleithiúnaithe linbh (leanaí cáilithe) déanfar measúnú ar mhaoin do chéile, do pháirtnéara shibhialta nó do chomháitritheora. Ní chuirtear do mhaoin san áireamh ach déanfar measúnú ar aon mhaoin atá faoi bhur gcomhsheilbh.

Conas a dhéantar ioncam a mheasúnú

Déanann an tástáil mhaoine measúnú ar gach ioncam airgid a bhfuil coinne agat a thuillfidh tú sa bhliain amach romhat. I gcleachtas, is gnách go ndéantar measúnú air seo tríd an ioncam a fuair tú sa bhliain a chuaigh thart a ríomh. Áirítear le hioncam airgid ar a ndéantar measúnú aon ioncam ó fhostaíocht nó ó fhéinfhostaíocht, lena n-áirítear ioncam feirme, ioncam ó phinsean slándála sóisialaí ó thír eile agus íocaíochtaí cothabhála.

Ní chuirtear aon íocaíocht íoctha ag an Roinn Coimirce Sóisialaí (RCS) san áireamh. Féadfaidh tú tuilleadh a léamh faoi cén ioncam airgid nach n-áirítear sa tástáil mhaoine inár ndoiciméad, Ioncam airgid nach n-áirítear sa tástáil mhaoine.

Ioncam ó fhostaíocht

Braitheann conas a dhéantar d’ioncam ó fhostaíocht nó ó fhéinfhostaíocht a mheasúnú ar an íocaíocht a bhfuil tú ag cur isteach uirthi. Nuair a bhíonn measúnú á dhéanamh ar d’ioncam ó fhostaíocht, asbhaintear an méid a leanas i gcónaí ó d’olltuillimh:

  • ÁSPC
  • Dleachtanna ceardchumainn
  • Aoisliúntas nó ranníocaíocht i dtreo ciste pinsin

I gcás féinfhostaíochta:

  • ÁSPC (Aicme S)
  • Gach costais a bhaineann go díreach le d’fhéinfhostaíocht. Déantar measúnú, áfach, ar tharraingtí, is é sin, airgead a ghlactar ón ngnólacht lena n-úsáid ar bhonn pearsanta mar mhaoin.

Ní gnách go n-asbhaintear cáin ioncaim nó an Muirear Sóisialta Uilíoch ó d’ioncam ó fhostaíocht, seachas sa mheasúnú ar Fhorlíonadh Ioncam Teaghlaigh agus sa mheasúnú ar shochar agus ar phribhléid le haghaidh Liúntas Cuardaitheora Poist agus sochar agus pribhléid le haghaidh Liúntas Leasa Forlíontach.

Tá neamhaird bhreise ioncaim i gceist le haghaidh íocaíochtaí aonair. Mar shampla: Ní chuirtear €120 sa tseachtain de thuillimh athshlánaithe san áireamh le haghaidh Liúntas Míchumais agus Phinsean na nDall. Ina theannta sin, is ann do neamhaird bhreise ioncaim le haghaidh Liúntas Cúramóra, Forlíonadh Cíosa, Liúntas Réamhscoir, Pinsean Stáit (Neamh-ranníocach) agus Íocaíocht Teaghlach Aontuismitheora.

Tá an measúnú ar ioncam ó fhostaíocht le haghaidh Liúntas Cuardaitheora ábhairín níos casta. Tá fáil ar bhreis faisnéise inár gcáipéis Obair agus Liúntas Cuardaitheora.

Cuirtear ioncam ó oibriú mar chúntóir baile san áireamh sa tástáil mhaoine le haghaidh íocaíochtaí leasa shóisialaigh ó 2012 i leith.

Ioncam ó chothabháil

I gcás an chuid is mó d’íocaíochtaí leasa shóisialaigh, déantar aon ioncam ó chothabháil a mheasúnú mar mhaoin. Áirítear leis seo cothabháil duit agus cothabháil a thugtar duit d’aon chinn de do leanaí. Ina theannta sin, íoctar cothabháil le do chéile, páirtnéir sibhialta nó do chomháitritheoir san áireamh freisin mar mhaoin. Ach is féidir íocaíochtaí cíosa nó morgáiste a mhéid agus €95.23 sa tseachtain a seach-chur i leith íocaíochtaí cothabhála. Is féidir leat tuilleadh a léamh faoi Chothabháil agus íocaíochtaí leasa shóisialaigh.

Ioncam ó fheirmeoireacht

Má tá feirm thalún faoi d’úinéireacht nó á ligean agat, déanfar luach bliantúil aon bhuntáiste atá agat nó ag do chéile, páirtnéir sibhialta nó do chomháitritheoir ón bhfeirm a bheith faoi úinéireacht nó á ligean a mheasúnú mar ioncam. Ríomhtar an luach bliantúil trí na costais a tabhaíodh a asbhaint ón ollioncam.

Conas a dhéantar measúnú ar réadmhaoin a úsáidtear go pearsanta (do theach)

Ní chuirtear san áireamh an teach ina gcónaíonn tú sa mheasúnú ar do mhaoin mura bhfuil ioncam á fháil agat uaidh. Má tá seomra ar cíos agat sa teach, déantar measúnú ar an ioncam sin. Féadfaidh tú 5% a bhaint as an ollchíos a fhaigheann tú ó thaobh caitheamh agus cuimilt agus ceadaítear 15% o thaobh tithe folamh (tréimhsí folamh idir ligean). Má tá Pinsean Stáit (Neamh-ranníocach) nó Pinsean Baintrí, Baintreach Fir nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh (Neamh-ranníocach) á fháil agat, áfach, agus go mbeifeá, murach sin, i do chónaí leat féin; ní dhéantar measúnú ar an ioncam ar chor ar bith.

Má úsáideann tú nó má ligean tú ar cíos seomra i do theach ó thaobh cuspóirí gnó, féadfaidh tú méad cionmhar bunchíosa agus úis morgáiste a bhaint as na brabúis a fhaigheann tú

Má dhíolann tú do theach, chuirfí fáltais an díola san áireamh de ghnáth. Má tá íocaíochtaí áirithe á bhfáil agat, áfach, agus má dhíolann tú do theach d’fhonn cóiríocht eile níos oiriúnaí a cheannach nó a ligean ar cíos nó má ghabhann tú isteach i dteach altranais nó má bhogann tú isteach le duine ag a bhfuil Liúntas Cúramóra á fháil duit, ní chuirtear an chéad €190,500 d’fháltais an díola san áireamh.

Ní bhíonn an díolúine seo i gceist ach amháin má tá ceann amháin de na híocaíochtaí a leanas á bhfáil agat:

  • Pinsean Stáit (Neamh-ranníocach)
  • Pinsean Baintrí, Baintreach Fir nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh (Neamh-ranníocach) (má tá tú 66 bliain d’aois nó níos sine)
  • Íocaíocht Teaghlach Aontuismitheora (má tá tú 66 bliain d’aois nó níos sine)
  • Liúntas Míchumais
  • Pinsean na nDall

Is féidir leat tuilleadh a léamh faoi conas a láimhseáiltear fáltais ó dhíol do thí inár ndoiciméad Íocaíochtaí caipitiúla agus leasa shóisialaigh.

Conas a dhéantar measúnú ar chaipiteal agus ar réadmhaoin nach n-úsáidtear go pearsanta

Áirítear le caipiteal réadmhaoin (seachas do theach féin), coigilteas agus infheistíochtaí.

Más leat (nó le do chéile, páirtnéir sibhialta nó do chomháitritheoir) réadmhaoin nach bhfuil leas pearsanta á bhaint aisti nó má tá infheistíochtaí agat nó aon fhoirm de chaipiteal, déantar measúnú ar an luach, trí leas a bhaint as foirmle chaighdeánach. D’fhéadfadh go mbeadh nó nach mbeadh ioncam á fháil agat ón réadmhaoin nó ón infheistíocht. (Is é an t-aon eisceacht ina leith seo sa chás go bhfuil measúnú á dhéanamh ar Mhéadú i leith Duine Fásta Cáilithe le haghaidh íocaíocht árachais shóisialta. Sa chás seo, má ligtear réadmhaoin ar cíos, déantar measúnú ar an ioncam cíosa seachas ar an luach caipitiúil.

Áirítear leis an réadmhaoin agus leis na hinfheistíochtaí ar a bhféadfaí measúnú a dhéanamh faoin teideal seo coigilteas i gcuntas bainc (nó aon áit eile), teach a lig tú ar cíos agus stoic agus scaireanna. Má chuireann tú féin nó do chéile, páirtnéir sibhialta nó do chomháitritheoir comhréir de bhur n-íocaíocht leasa shóisialaigh i dtaisce gach seachtain, cuirfear an coigilteas seo, mar aon le coigilteas ó thromlach na bhfoinsí eile san áireamh mar chuid de do mhaoin.

Is í an fhoirmle chaighdeánach chun measúnú a dhéanamh ar luach caipitil le haghaidh gach íocaíochta leasa shóisialaigh (seachas Liúntas Míchumais agus Liúntas Leasa Forlíontach):

Caipiteal Maoin sheachtainiúil arna measúnú
An chéad €20,000 Neamhní
An €10,000 ina dhiaidh sin €1 ina aghaidh gach €1,000
An €10,000 ina dhiaidh sin €2 ina aghaidh gach €1,000
Iarmhéid €4 ina aghaidh gach €1,000

Maidir le Liúntas Míchumais, ní chuirtear an chéad €50,000 de chaipiteal san áireamh. Maidir le Liúntas Leasa Forlíontach, ní chuirtear an chéad €5,000 de chaipiteal san áireamh. Ní dhéantar measúnú ar chaipiteal sa tástáil mhaoine le haghaidh Forlíonadh Ioncam Teaghlaigh.

Tá fáil ar bhreis faisnéise inár gcáipéis Íocaíochtaí caipitiúla agus leasa shóisialaigh.

Maoin iomlán

Suimítear do mhaoin faoi na teidil éagsúla (mar shampla, ioncam airgid, fostaíocht agus caipiteal) le chéile le do mhaoin iomlán a ríomh. I gcás an chuid is mó d’íocaíochtaí ar a ndéantar tástáil mhaoine, laghdaítear an ráta den íocaíocht leasa shóisialaigh is féidir leat a fháil, ar scála aistritheach de réir do chuid maoine.

Má tá tú faoi 26 agus má chuireann tú isteach ar Liúntas Cuardaitheora Poist nó ar Liúntas Leasa Forlíontach, féadfaidh d’aois an íocaíocht uasta a dheimhniú do do chás.

Page edited: 1 March 2017