Gearradh cánach ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh

Réamhrá

Go hiondúil, gearrtar cáin ar gach ioncam in Éirinn. D'fhéadfadh d'íocaíocht leasa shóisialaigh a bheith inchánaithe nó saor ó cháin. Fiú má tá d'íocaíocht leasa shóisialaigh inchánaithe, tá seans fós ann nach n-íocfaidh tú cáin uirthi. Má tá tú ag fáil íocaíocht leasa shóisialaigh, gheobhaidh tú creidmheas Cánach d’Fhostaithe chomh maith leis na gnáth-chreidmheasanna cánach. Dá thoradh, más íocaíocht leasa shóisialaigh an t-aon foinse ioncaim atá agat, ní bheidh cáin le híoc agat toisc nach sáraíonn do dhliteanas cánach do chreidmheasanna cánach.

Ní bhaineann an Muirear Sóisialta Uilíoch (MSU) le híocaíochtaí leasa shóisialaigh.

Íocaíocht leasa shóisialaigh agus ioncam eile

Má tá íocaíocht leasa shóisialaigh chomh maith le foinse eile ioncaim agat, d'fhéadfadh sé go mbeadh cáin le n-íoc aige/aici. Sa chás seo, beidh d’íocaíocht inchánaithe agus d’fhoinse eile ioncaim suimithe. Gearrtar cáin ar an méid iomlán. Níl aon bhealach i bhfeidhm le cáin a ghearradh ar phinsin leasa shóisalaigh ag an bhfoinse, i bhfocail eile, sula n-íoctar an pinsean leat. Braitheann an córas cánach ar an bhfoinse eile ioncaim atá agat. Gearrtar cáin ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh trí do chreidmheasa cánacha agus do bhanda ráta a laghdú.

Mar shampla, má tá íocaíocht leasa shóisialaigh agus pinsean gairme agat, gearrtar cáin air tríd an gcóras ÍMAT air, díreach mar an gcéanna leis an gcóras nuair a ghearrtar cáin ar phá nó tuarastal. Is ionann é seo agus a rá go bhfaigheann tú chreidmheasanna cánach sa ghnáthbhealach. Chun cáin a ghearradh ar an bpinsean leasa shóisialaigh, déantar scoithphointe an ráta chaighdeánaigh a laghdú faoi mhéid an phinsin leasa shóisialaigh agus déantar na creidmheasanna cánach a laghdú faoin dliteanas cánach ar an bpinsean leasa shóisialaigh. Mar sin, is amhlaidh go n-íoctar cáin ar an dá phinsean ach íoctar í tríd an bpinsean ceirde.

Tugtar "códú" creidmheasanna ar an nós seo. Cuirtear an nós imeachta céanna i bhfeidhm má tá ioncam agat ó phost agus má tá pinsean leasa shóisialaigh aige/aici. Muna mbeadh do phinsean leasa shóisialaigh curtha san áireamh sa bhealach seo, bheadh cáin le n-íoc air ina cnapshuim go bliantúil mar dhuine féinfhostaithe faoin 31 mí Dheireadh Fómhair.

Mura n-íocann tú cáin ar an bhfoinse ioncaim eile atá agat tríd an gcóras ÍMAT, cuir i gcás go bhfuil pinsean gairme ó thír thar lear nó ioncam infheistíochta agat, cuirtear tú san aicme féinfhostaithe agus ní mór an cháin a íoc ina cnapshuim go bliantúil roimh 31 Deireadh Fómhair.

Pinsin leasa shóisialaigh nó pinsin slándála sóisialaí ó thír eile

Má tá pinsean slándála sóisialaí ó thír eile agat, is iondúil go bhfuil sé inchánaithe in Éirinn. Ní mór an cháin a íoc go bliantúil mura bhfuil foinse ioncaim eile agat a thiteann faoin gcóras ÍMAT. Tá pinsin eachtrannacha áirithe a bheadh saor ó cháin dá mbeadh faighteoir an phinsin ina chónaí sa tír as atá an pinsean ag teacht agus mar sin tá siad saor ó cháin in Éirinn chomh maith.

Cánachas ar íocaíochtaí leasa shóisialaigh shainiúla

Sochar Máithreachas, Sochar Atharthachta, Sochar Uchtála agus Sochar Sláinte agus Sábháilteachta incháinithe. Níl an Muirear Sóisialta Uilíoch agus Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasa iníoctha. Braitheann an ráta cánach iarbhír a íocfaidh tú ar do chuid dálaí pearsanta agus ar na faoisimh chánach agus na creidmheasanna cánacha atá á éileamh agat. Tá an fheidhm chéanna ag an eolas a thugtar anseo maidir le Sochar Uchtála, Sochar Atharthachta agus Sochar Sláinte agus Sábháilteachta.

Íocfaidh an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí Sochar Máithreachais gan aon cháin asbhaint. Cuirfidh an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí méid an tsochair máithreachas a chaithfear cur san áireamh in iúl do na Coimisinéirí Ioncaim chun críocha cánach ioncaim.

Más féinfhostaithe atá tú agus do cháin á íoc agat trí chóras féinmheasúnaithe ba cheart duit sonraí maidir le aon sochar máithreachais a fuarthas a chur san áireamh i do thuairisceán cánach bliantúil.

Má íocann tú cáin tríd an gcóras ÍMAT déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim, nuair is féidir, do chreidmheasanna cánach bliantúla agus do rátaí bhanda a laghdú uaidh féin chun an cáin iníoctha ar do Shochar Máithreachais a chur san áireamh (Féach ar ‘Tuilleadh Eolais’ thíos le haghaidh samplaí).

D’fhéadfá faisnéis níos mionsonraithe agus samplaí maidir le cáin a ghearradh ar Shochar Máithreachais a léamh ar shuíomh gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim. D’fhéadfá ár gcás-staidéar a léamh chomh maith.

Sochar Máithreachais roimh 1 Iúil 2013

Má bhí Sochar Máithreachais a fháil agat suas go dtí agus ar 30 Meitheamh 2013 tá seans go mbeidh tú i dteideal aisíocaíochta cánach agus aisíocaíochta ÁSPC má tá an Sochar Máithreachais íoctha go dtí do fhostóir agus do ghnáth-phá seachtainiúil oibrí fós á íoc ag do fhostóir. Más é sin an cás, nuair atá do Shochar Máithreachais críochnaithe, is féidir leat scríobh chuig an Rannóg Sochair Mháithreachais nó dul i ngleic leis an Rannóg Sochair Mháithreachais Ar Líne chun ráiteas MB21 a iarraidh, agus ansin ba cheart duit é a chur ar aghaidh chuig d’oifig cánach chun aisíoc cánach a fháil. Chun aisíoc ÁSPC a fháil, ba cheart duit an Fhoirm Iarratais ar Aisíoc Ranníocaí ÁSPC a chomhlánú agus é a sheoladh go dtí an Rannóg Aisíocaíochtaí ÁSPC.

Sochar Breoiteachta agus Sochar Díobhála

Má tá tú as láthair ón obair de bharr tinnis agus má fhaigheann (nó má fhaigheann d’fhostóir ar do shon) Sochar BreoiteachtaSochar Díobhála, cuirfidh na Coimisinéirí Ioncaim méid an tsochair bhreoiteachta nó méid an tsochair dhíobhála íoctha san áireamh nuair a choigeartaítear do chreidmheasanna cánacha nó nuair a dhéantar athbhreithniú ar chúrsaí cánach do chéile nó do pháirtí sibhialta. Níl aon ÁSPC nó MSU iníoctha. Cuireann an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí méid an tSochair Bhreoiteachta nó Dhíobhála incháinithe atá fostaí i dteideal agus an dáta ar tosaíodh an íocaíocht in iúl do na Coimisinéirí Ioncaim. Ó Mí Eanáir 2018, ní chuireann an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí méid an tSochair Bhreoiteachta nó Dhíobhála atá á fháil agat in iúl d’fhostóirí.

Sochar Cuardaitheora Poist agus Íocaíocht Teaghlaigh Aontuismitheora

Má tá tú ag obair agus Sochar Cuardaitheora Poist á fháil déantar an chuid incháinithe de do shochar cuardaitheora poist a bhailiú trí do chreidmheasanna cánach agus do scoithphointe ráta chaighdeánaigh a choigeartú chun cuntas a thabhairt sa cháin iníoctha. Gearrtar cáin ar Íocaíocht Teaghlaigh Aontuismitheora sa tslí chéanna. Níl ÁSPC nó MSU iníoctha.

Rialacha

Íocaíochtaí leasa shóisialaigh Éireannacha

Bíonn Sochar Cuardaitheora Poist inchánaithe go ginearálta, ach bíonn an chéad €13 gach seachtain saor ó cháin. Níl Sochar Cuardaitheora Poist atá iníochta le hoibreoirí gearrthréimhseacha inchánaithe.

Níl Méaduithe i leith Leanaí Cáilithe atá iníochta le Sochar Cuardaitheora Poist, Sochar Breoiteachta agus an Scéim Díobhálacha Ceirde (Sochar Díobhála, Pinsean Míchumais agus Forlíonadh Easláinte) inchánaithe.

Seachas na cásanna thuas, má tá d’íocaíocht leasa shóisialaigh inchánaithe, beidh aon mhéadú ar d’íocaíocht le haghaidh do chleithiúnaí aosaigh inchánaithe chomh maith.

Níl Sochar Linbh inchánaithe.

Íocaíochtaí caomhnóra, arb íocaíochtaí iad a rinneadh ar mhaithe le dílleachta, inchánaithe. Meastar gur réadmhaoin thairbhiúil an linbh íocaíocht chaomhnóra agus tá sé inmheasúnaithe, ar an ábhar sin, i leith a n-ioncaim (más ann dó), seachas i leith ioncam an duine a fhaigheann an íocaíocht chaomhnóra.

Íocaíochtaí nach ngearrtar cáin orthu

Díbhinn Teaghlaigh Filleadh ar Obair Saor ó cháin
Sochar Linbh Saor ó cháin
Liúntas Míchumais Saor ó cháin
Aisce Mhíthreorach (íocaíocht chnapshuime) Saor ó cháin
Liúntas Curaim Baile Saor ó cháin
Cúnamh Feirme Saor ó cháin
Íocaíoct Teaghlaigh i bhFostaíocht (Forlíonadh ar Ioncam Teaghlaigh roimhe seo) Saor ó cháin
Liúntas Breosla Saor ó cháin
Scéim Sochar Teaghlaigh Saor ó cháin
Liúntas Cuardaitheora Poist Saor ó cháin
Sochar Cuardaitheora Poist (íoctha go oibrithe gearrthréimhseacha sistéamacha) Saor ó cháin
Íocaíocht Idirthréimhseach Cuardaitheora Poist Saor ó cháin
Liúntas Réamhscoir Saor ó cháin
Liúntas Leasa Forlíontach Saor ó cháin
Deontas Baintreachais nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh Saor ó cháin

Íocaíochtaí Inchánacha

Sochar Uchtála Inchánaithe
Pinsean na nDall Inchánaithe
Liúntas Cúramóra Inchánaithe
Sochar Cúramóra Inchánaithe
Liúntas i leith síorfhreastail Inchánaithe
Sochas Banchéile Thréigthe Inchánaithe
Liúntas Banchéile Thréigthe Inchánaithe
Pinsean ar Shochar Báis Inchánaithe
Pinsean Míthreorach Incháinithe (ach ar ardaithe linbh)
Íocaíocht Chaomhnóra (Ranníocach) Incháinithe (ar ioncam an linbh)
Íocaíocht Chaomhnóra (Neamh-ranníocach) Inchánaithe (ar ioncam linbh)
Sochar Sláinte agus Sábháilteachta Incháinithe (ó 1 Iúil 2013)
Sochar Breoiteachta Incháinithe (ach ar ardaithe linbh)
Pinsean Easláine Inchánaithe
Forlíonadh Éagumais Incháinithe (ach ar ardaithe linbh)
Sochar Díobhála Incháinithe (ach ar ardaithe linbh)
Sochar Cuardaitheora Poist agus Liúntas Fiontraíochta Gearrthréimhseach Incháinithe (an chéad €13 sa tseachtain eisiata)
Sochar Máithreachais Incháinithe (ó 1 Iúil 2013)
Íocaíocht Teaghlaigh Aontuismitheora Inchánaithe
Sochar Cumais Pháirtigh Inchánaithe
Sochar Atharthachta Inchánaithe
Pinsean Stáit (Ranníocach) Inchánaithe
Pinsean Stáit (Neamh-Ranníocach) Inchánaithe
Pinsean Baintrí, Baintrí Fir nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh (Ranníocach) Inchánaithe
Pinsean Baintrí, Baintrí Fir nó Páirtnéara Shibhialta Mharthanaigh (Neamh-ranníocach) Inchánaithe

Scéimeanna eile

Níl an Liúntas um Fhilleadh ar Obair; an Liúntas Fiontraíochta um Fhilleadh ar Obair agus an Liúntas um Fhilleadh ar Oideachas inchánaithe.

Níl íocaíochtaí a dhéanann an CGO faoin Scéim Deiseanna Oiliúna Ghairmoideachais (SDOG) inchánaithe. Níl an Deontas Caomhnaithe Uisce inchánaithe.

Tá íocaíochtaí faoin Scéim Shóisialta Tuaithe (RSS), TÚS agus faoin gClár Seirbhísí Pobail inchánaithe.

Tá íocaíochtaí a dhéantar faoi JobBridge, an Scéim Náisiúnta Intéirneachta, inchánach má tá an íocaíocht bhunúsach leasa shóisialaigh inchánach. Mura bhfuil an íocaíocht bhunúsach inchánach, nach bhfuil íocaíochtaí JobBridge inchánach.

Má tá tú i do chónaí i d'aonar, d'fhéadfá méadú ar d'íocaíocht leasa shóisialaigh a fháil. Má tá d'íocaíocht leasa shóisialaigh inchánaithe, tá anMéadú do Mhaireachtáil Aonair inchánaithe. Mura mbíonn d'íocaíocht leasa shóisialaigh inchánaithe, níl do Mhéadú do Mhaireachtáil Aonair inchánaithe.

De ghnáth, níl an Liúntas Cúram Baile agus an Liúntas Breosla inchánaithe.

Má tá tú i do chónaí i d’aonair, tá seans go bhfaighfidh tú ardú ar d’íocaíocht leasa shóisialaigh. Má tá d’íocaíocht leasa shóisialaigh inchánach, ansin tá an Méadú do Mhaireachtáil Aonair inchánach Muna bhfuil d’íocaíocht leasa shóisialaigh inchánach, níl do Mhéadú do Mhaireachtáil Aonair inchánach.

An áit chun iarratas a dhéanamh

Ní bhaineann an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí aon cháin ag an bhfoinse. Ba cheart fiosrúcháin uile maidir le do dhliteanas cánach a thabhairt chuig d’oifig cánach áitiúil.

Tuilleadh Eolais

Samplaí ar chonas a ghearrtar cáin ar Shochar Máithreachais

Má íocann tú cáin tríd an gcóras ÍMAT is dócha go mbaineann tú le ceann de na trí chatagóirí seo a leanas.

1. Íocann d’fhostóir do thuarastal iomlán nó cuid de agus íoctar do Shochar Máithreachais díreach dóibh.

Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim do chreidhmheasanna cánach agus do ráta banda a laghdú chun cuntas a thabhairt sa cháin iníoctha ar do Shochar Máithreachais agus baileofar an cháin sa tslí seo. Ansin seolfaidh na Coimisinéirí Ioncaim creidmheas cánach athbhreithnithe chuig d’fhostóir. Níor cheart do d’fhostóir cáin, MSU agus ÁSPC a bhaint ach amháin as an difríocht idir an tuarastal íoctha agus an Sochar Máithreachais.

2. Íocann d’fhostóir do thuarastal iomlán nó cuid de agus íoctar do Shochar Máithreachais díreach duitse.

Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim do chreidmheasanna cánach agus do ráta banda a laghdú chun cuntas a thabhairt sa cháin iníoctha ar do Shochar Máithreachais agus níor cheart do d’fhostóir cáin, MSU agus ÁSPC a bhaint ach amháin as méid an tuarastail a íocann siad.

3. Ní fhaigheann tú aon tuarastal agus tú ar saoire mháithreachais agus íoctar do Shochar Máithreachais díreach duitse.

Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim do chreidmheasanna cánach agus do ráta banda a laghdú chun cuntas a thabhairt sa cháin iníoctha ar do Shochar Máithreachais. Ansin seolfaidh siad creidmheas cánach athbhreithnithe chuig d’fhostóir. Más é an Sochar Máithreachais an t-aon ioncam atá agat is beag cáin nó cáin ar bith a íocfaidh tú (mar beidh iomlán na gcreidmheasanna cánach níos mó ná an dliteanas cánach iomlán).

Muna bhfuil tú i dteideal aon phá ar an ngnáthlá pá is féidir leat dul i ngleic le d’fhostóir chun aisíoc a iarraidh ar aon cháin a d’fhéadfaí a bheith dlite. Rogha eile, nuair a fhilleann tú ar obair tar éis an saoire mháithreachais, is féidir aon aisíoc cánach a d’fhéadfaí a bheith dlite a ríomh.

Is féidir teacht ar thuilleadh eolais in ár gCás-staidéar: Cánachas ar Shochar Máithreachais.

Page edited: 6 September 2018