Gluais de théarmaí fostaíochta

Téarma Sainmhíniú
Saoire uchtaíoch Ciallaíonn saoire uchtaíoch saoire ón obair do mháthair uchtaíoch nó uchtaitheoir fir aonair tar éis leanbh a uchtú.
Oibrí gníomhaireachta Duine atá fostaithe ag gníomhaireacht chun obair a dhéanamh do dhuine nó do chuideachta eile.
Saoire bhliantúil Ciallaíonn saoire bhliantúil am saor ón obair atá íoctha le haghaidh laethanta saoire, scíthe nó áineasa.
Sochar comhchineáil Téarma a úsáideann na Coimisinéirí Ioncaim chun tagairt d’íocaíocht neamhairgid atá inchánach, mar shampla, úsáid cairr.
Sosanna Tréimhsí ama gearr chun sos agus sólaistí a ghlacadh le linn uaireanta oibre.
Bulaíocht San ionad oibre, ciallaíonn bulaíocht iompraíocht mhíchuí leanúnach ó dhuine nó ó dhaoine i gcoinne duine nó daoine eile.
Sos gairme Tréimhse ama gan íocaíocht imithe ó do chuid fostaíochta ar chúiseanna a bhaineann le do theaghlach nó cúrsaí staidéir, agus atá ceadaithe ag an bhfostóir.
Saoire chúramóra Ciallaíonn saoire chúramóra saoire ón obair chun cúram a thabhairt do dhuine a mheasann an Roinn Coimirce Sóisialaí go bhfuil cúram agus aird lánaimseartha ag teastáil uathu.
Oibrí ócáideach Duine atá fostaithe de réir mar atá siad ag teastáil gan uaireanta seasta nó socruithe tinrimh
Cód cleachtais Leagann cód cleachtais amach dea-chleachtas i gcúrsaífostaíochta ach ní bhíonn ceanglas dlí i gceist go hiondúil
Comhaontuithe comhchoiteann Comhaontuithe idir ceardchumainn agus fostóirí faoi théarmaí agus coinníollacha fostaíochta.
Dlí coiteann Dlí atá díorthaithe ó ghnás agus cinntí cúirte, seachas ón reachtaíocht.
Comparadóir Ciallaíonn comparadóir fostaí inchomparáide atá ag déanamh an obair chéanna nó chomhchosúil le hoibrí páirtaimseartha nó duine atá ar chonradh ar théarma seasta.
Conradh fostaíochta Bíonn conradh fostaíochta ann nuair a fhaigheann duine tairiscint oibre ar phá agus go nglactar leis an tairiscint sin – féach freisin ar théarmaí scríofa na fostaíochta.
Dífhostú inchiallaithe Ciallaíonn dífhostú inchiallaithe nuair a bhristear do chonradh fostaíochta toisc iompraíocht an fhostóra.
Leanúnachas na fostaíochta nó seirbhíse Ciallaíonn sé seo nach mbíonn briseadh ar sheirbhís nó fostaíocht an fhostaí agus is féidir leis cabhrú leat a bheith incháilithe do chearta fostaíochta áirithe cosúil le hiomarcaíocht.
Gnás agus cleachtas Ciallaíonn gnás agus cleachtas nuair a bhíonn téarma fostaíochta bunaithe ar ghnáthiompraíocht san ionad oibre seachas ar reachtaíocht nó ar chonradh scríofa. Sampla amháin ná briseadh caife neamhfhoirmiúil ag 11rn.
Asbhaintí Ciallaíonn asbhaintí na méideanna a bhaintear ó do phá agus déantar iad a liostáil ar do dhuillín pá, mar shampla, ÁSPC.
Nós imeachta araíonachta Leagann sé amach i scríbhinn conas a dhéileálfaidh an fostóir le heasnaimh líomhnaithe an fhostaí.
Idirdhealú Ciallaíonn sé seo go ndéantar déileáil níos fabhraí le duine amháin seachas duine eile Bíonn idirdhealú san ionad oibre neamhdhleathach má tá sé bunaithe ar inscne, stádas sibhialta, stádas teaghlaigh, claonadh gnéasach, reiligiún, aois, míchumas, cine nó ballraíocht de phobal an Lucht Siúil.
Dífhostú Tarlaíonn dífhostú nuair a thagann deireadh le conradh fostaíochta. Má dhéanann fostóir dífhostú ort, d’fhéadfá éileamh a dhéanamh ar dhífhostú éagórach.
Oibrí baile Ciallaíonn oibrí baile duine atá fostaithe chun obair a dhéanamh i dteach príobháideach.
Dualgas cúraim Tá dualgas cúraim ar fhostóir chun ionad oibre sábháilte a sholáthar duit agus déantar é seo a chur in iúl de réir an dlí sa chonradh fostaíochta. Ciallaíonn sé seo nár chóir go mbeadh dualgas ort oibriú faoi choinníollacha nach bhfuil sábháilte nó atá míshláintiúil.
Fostaí Ciallaíonn fostaí duine a oibríonn do dhuine eile ar son íocaíochta. Níl aon sainmhíniú ar 'fhostaí' sa dlí fostaíochta. Cuimsítear critéir sa Chód Cleachtais maidir le Stádas Fostaíochta nó Féinfhostaíochta Daoine a Chinntiú (pdf) gur féidir a úsáid chun soiléiriú a thabhairt an bhfuil duine fostaithe nó dífhostaithe. Cinneann na Coimisinéirí Ioncaim nó an Roinn Coimirce Sóisialaí stádas fostaíochta an duine go ginearálta.
Cead fostaíochta Caithfidh tromlach na náisiúnach nach as an LEE dóibh cead fostaíochta a bheith acu chun fostaíocht a fháil in Éirinn.
Ordú Rialaithe Fostaíochta (ORF) Déanann Comhchoistí Saothair idirbheartaíocht ar ORFanna chun coinníollacha fostaíochta agus pá a rialáil in earnálacha fostaíochta áirithe.
Conradh ar théarma seasta Ciallaíonn conradh ar théarma seasta conradhfostaíochta a chríochnaíonn ar dháta aontaithe.
Saoire Force Majeure Saoire ón obaird’fhostaí ar chúiseanna práinneacha toisc duine den teaghlach a bheith breoite nó gortaithe.
Saoráil Faisnéise (SF) Ceadaíonn reachtaíocht SF duit rochtain a fháil ar thaifid atá coinnithe ag ranna rialtais agus ag comhlachtaí poiblí áirithe.
Cead Fostaíochta Scileanna Criticúla Ciallaíonn Cead Fostaíochta Scileanna Criticúla cead fostaíochta le haghaidh gairmeacha le tuarastal bliantúil os cionn €60,000 agus gairmeacha áirithe le tuarastal bliantúil ó €30,000 go dtí €60,000.
Gnás casaoide Leagtar amach anseo conas casaoid a dhéanamh faoi rud áirithe i do chuid téarmaí agus coinníollacha fostaíochta a bhfuil tionchar aige ort.
Mí-iompar tromchúiseach Tarlaíonn mí-iompar tromchúiseach san ionad oibre cosúil le hionsaí, gadaíocht, bulaíochtciapadh.
Ciapadh Faoin reachtaíocht um chomhionannas fostaíochta, tá ciapadh bunaithe ar cheann ar bith den 9 bhforas idirdhealaithe neamhdhleathacha. Déantar ciapadh a shainmhíniú mar a leanas sa dlí: “a bhfuil sé de chuspóir nó d’éifeacht aige dínit an duine a shárú agus timpeallacht bhagrach, naimhdeach, tháirchéimiúil, uiríslithe nó mhaslach a chruthú don duine sin”. (ní leagan oifigiúil é seo)
Saoire Ciallaíonn saoire am saor ón obair atá íoctha le haghaidh laethanta le haghaidh scíthe nó áineasa. Is féidir le saoire bhliantúilsaoire phoiblí a bheith i gceist leis.
Postroinnt Cineál fostaíochta solúbtha ina ndéanann beirt an post céanna a roinnt le chéile.
Comhchoistí Saothair (CCS) Déanann CCSanna coinníollacha fostaíochta a rialáil in earnálacha fostaíochta áirithe. Is Orduithe Rialaithe Fostaíochta (ORF) a thugtar ar na comhaontuithe seo.
Tástáil riachtanas an mhargaidh saothair Seo ceanglas a bhaineann le tromlach na n-iarratas ar chead oibre. Ciallaíonn sé seo an folúntas a fhógairt le líonra fostaíochta EURES ar feadh 8 seachtaine agus sna nuachtáin áitiúla agus náisiúnta ar feadh 6 lá.
Leagan as Ciallaíonn Leagan as nuair a ligeann d’fhostóir leat mar fhostaí go sealadach toisc ganntanas oibre.
Saoire Cead le bheith as láthair ón obair. Faoi reachtaíocht na gcearta fostaíochta, tá teidlíochtaí reachtúla ann maidir le saoire bhliantúil, saoire mháithreachais, saoire uchtaíoch, saoire do thuismitheoirí agussaoire cúramóra.
Saoire mháithreachais Ciallaíonn Saoire mháithreachais saoire do bhean atá ag iompar clainne nó atá díreach tar éis leanbh a thabhairt ar an saol.
Spailpín fánach Duine nach náisiúnach den tír ina bhfuil sé/sí ag obair é/í.
Íosphá Seo é an t-íosráta pá de réir na huaire. Tá ceart dlíthiúil ag tromlach na bhfostaithe ar íosphá náisiúnta.
Obair oíche Faoin Acht um Eagrú Ama Oibre, 1997 ciallaíonn obair oíche obair a dhéantar idir meán oíche agus 7rn.
Fógra Ciallaíonn fógra fógra ó fhostaí nó ó fhostóir go bhfuil deireadh ag teacht le conradhfostaíochta ar dháta áirithe.
Conradh neamhiata Seo conradh fostaíochta a leanann go dtí go gcuireann fostóir nó fostaí deireadh leis. Tugtar conradh ar thréimhse éiginnte air. Is minic a dhéanann fostaithe tagairt dá leithéid mar phost buan.
Ragobair Is éard is ragobair ann ná obair a dhéantar lasmuigh de ghnáthuaireanta oibre.
P45 Caithfidh an fostóir P45 a thabhairt duit nuair a fhágann tú post. Is deimhniú é a shonraíonn na ranníocaíochtaí pá, cánach, MSU agus ÁSPC atá asbhainte ó thús na bliana cánach go dtí lá deiridh an phoist.
P60 Ag deireadh gach bliain cánach, tugann d’fhostóir foirm P60 duit. Is deimhniú é a shonraíonn na ranníocaíochtaí pá, cánach, MSU agus ÁSPC atá asbhainte i rith na bliana.
Saoire do thuismitheoirí Ciallaíonn saoire do thuismitheoirí saoire ón obair do thuismitheoirí leanaí atá faoi bhun 8 mbliana d’aois (16 bliana d’aois má tá an leanbh faoi mhíchumas).
Oibrí páirtaimseartha Fostaí le gnáthuaireanta oibre atá níos lú ná gnáthuaireanta oibre i gcomparáid le fostaí lánaimseartha.
Saoire atharthachta Ciallaíonn saoire atharthachta saoire ón obair do thuismitheoir (seachas an mháthair) tar éis bhreithe nó uchtaithe linbh. Tá teidlíocht reachtúil ar shaoire i leith bhreitheanna agus uchtuithe ar nó ón 1 Mheán Fómhair 2016.
ÍMAT Ciallaíonn ÍMAT (Íoc Mar a Thuillir) an córas ina ndéanann fostóir cáin a bhaint ó do phá agus a sheoladh ar aghaidh chuig na Coimisinéirí Ioncaim.
Pinsean Ciallaíonn pinsean íocaíocht a dhéanann an Stát nó cuideachta phríobháideach le duine atá ar scor.
Uimhir PSP Is uimhir thagartha ar leith é an UPSP (Uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí) a úsáidtear chun déileáil le ranna Rialtais agus comhlachtaí poiblí eile cosúil leis na Coimisinéirí Ioncaim.
Tréimhse phromhaidh Tréimhse ar leith ag tús na fostaíochta chun feiceáil an bhfuil fostaí oiriúnach don phost.
CCSP Ciallaíonn CCSPanna (Cuntas Coigiltis Scoir Pearsanta) cineál socraithe pinsin.
ÁSPC Ciallaíonn ÁSPC (Árachas Sóisialta Pá Coibhneasta) ranníocaíochtaí árachais shóisialta a dhéantar a asbhaint ó do phá. Cabhraíonn ranníocaíochtaí ÁSPC leat a bheith incháilithe d’íocaíochtaí leasa shóisialaigh cosúil le sochar breoiteachta.
Saoirí poiblí Bíonn 9 saoire phoiblí ann gach bliain, mar shampla, Lá Nollag. An teidlíocht reachtúil a bhaineann le saoir phoiblí na bhfostaithe ná: lá saor le híocaíocht, lá breise de shaoire bhliantúil nó lá íocaíochta.
Iomarcaíocht Ciallaíonn iomarcaíocht nuair a thagann deireadh le post toisc easpa oibre nó dúnadh na cuideachta.
Comhaontú Cláraithe Fostaíochta (CCF) Leagann CCFanna pá agus coinníollacha fostaíochta amach in earnálacha fostaíochta áirithe. Tá comhaontuithe comhchoiteann ann atá cláraithe leis an gCúirt Oibreachais.
Tréimhse sosa Ciallaíonn tréimhse sosa tréimhse ar bith nach bhfuil leagtha amach mar thréimhse oibre.
Féinfhostaithe Ciallaíonn duine féinfhostaithe duine ar bith a dhéanann a ngnó féin agus nach fostaí é/í.
Ciapadh gnéasach Iompraíocht gan ghá de nádúr gnéasach le tionchar ar dhínit na mná agus na bhfear san ionad oibre – féach freisin ciapadh.
Gearr-am Tarlaíonn sé seo nuair a ghearrtar do chuid uaireanta go dtí níos lú ná leath den ghnáthmhéid sheachtainiúil toisc go bhfuil níos lú obair le déanamh.
Conradh sainchuspóra Conradh fostaíochta a chríochnaíonn nuair a chuirtear tasc ar leith i gcrích, nó nuair a tharlaíonn imeacht ar leith.
Cead Fostaíochta do Chleithiúnach/Pháirtnéir/Chéile Eisítear Cead Fostaíochta do Chleithiúnach/Pháirtnéir/Chéile ar chleithiúnach, ar pháirtnéir aitheanta, ar pháirtnéir sibhialta nó ar chéile de shealbhóir Ceada Fostaíochta Scileanna Criticiúla nó de taighdeoir.
Teidlíocht reachtúil Ceart dlíthiúil
Ceardchumann Ciallaíonn ceardchumann eagraíocht a dhéanann idirbheartaíocht le fostóir le haghaidh pá agus coinníollacha níos fearr.
Aistriú gnólachta Tarlaíonn aistriú gnólachta nuair a ghlacann comhlacht amháin seilbh ar chomhlacht eile nó nuair a thagann dhá chomhlacht le chéile.
Dífhostú éagórach Má chuireann d’fhostóir deireadh le do chonradh fostaíochta, meastar go bhfuil an dífhostú éagórach murar féidir leis an bhfostóir a chruthú go raibh forais chothroma leis an dífhostú.
Íospairt Ciallaíonn íospairt nó pionóis caitheamh míchóir a dhéanann fostóir le fostaí toisc gníomh éigin de chuid an oibrí, cosúil le híosphá a éileamh.
Pá is ea an t-airgead a íocann fostóir leat ar son na hoibre a dhéanann tú. Tugtar tuarastal nó luach saothair ar an airgead seo freisin. Is féidir buntáistí eile a áireamh mar chuid den phá uaireanta, mar shampla cothú agus iostas, má bhíonn siad soláthraithe ag an bhfostóir mar chuid den chonradh fostaíochta atá agat.
Cead Fostaíochta Ginearálta Ciallaíonn Cead Fostaíochta Ginearálta cineál ceada fostaíochta do ghairmeacha áirithe sa raon tuarastail bhliantúil ó €30,000 agus i gcás post áirithe le tuarastail faoi bhun €30,000.
Uaireanta oibre Ciallaíonn sé seo an t-am a bhímid ag obair. De ghnáth is é 48 uair an chloig an tseachtain oibre uasta ar an meán.
Téarmaí scríofa na fostaíochta Cé nach gcaithfidh do chonradh fostaíochta a bheith scríofa, tá ceart dlíthiúil agat ar ráiteas scríofa maidir le téarmaí fostaíochta áirithe.
Conradh uaireanta-nialasacha Ciallaíonn conradh uaireanta nialasacha cineál conartha fostaíochta ina ndéanann fostaí iad féin a chur ar fáil le haghaidh oibre ar feadh uaireanta ar leith agus íocaíocht a fháil ar chodán na n-uaireanta sin fiú mura mbíonn orthu a bheith ag obair.
Page edited: 30 August 2016