Cearta cónaithe náisiúnach neamh-LEE in Éirinn

Rialacha

Doiciméadú

Más náisiúnach neamh-LEE tú agus go bhfuil sé ar intinn agat teacht chun cónaí in Éirinn, tá roinnt cáipéisí tábhachtacha ar gá a bheith agat sula dtagann tú anseo. San áireamh ar na cáipéisí seo tá:

• Do phas: ar gá a bheith bailí ar feadh na tréimhse atá ar intinn agat fanacht ar a laghad
• An víosa ábhartha: más saoránach de thír dá bhfuil víosa ag teastáil tú
• Cead fostaíochta, víosa gnó nó cead gnó: má tá sé ar intinn agat obair nó dul i mbun gnó agus tú in Éirinn

Déanfaidh oifigeach inimirce iniúchadh ar do cháipéisí nuair a chuirfidh tú tú féin i láthair ag an bpointe isteach go hÉireann. D'fhéadfaí iarraidh ort fianaise a thaispeáint go bhfuil go leor airgid agat chun tú féin agus aon chleithiúnaithe a chothú don tréimhse atá ar intinn agat fanacht. D'fhéadfadh go mbeadh ort ceisteanna eile a fhreagairt a bhaineann led' iarratas ar chead chun fanacht. Tá sé de dhualgas ortsa an t-oifigeach inimirce a shásamh go bhfuil cúis mhaith agat do bheith in Éirinn. Ciallaíonn sé sin gur gá duit iad a shásamh go bhfuil d'fhaisnéis aitheantais barántúil.

Riachtanas doiciméid aitheantais a thabhairt ar aird

Soláthraíonn an tAcht um an Dlí Sibhialta (Forálacha Ilghnéitheacha) 2011 alt 34 (pdf) gur mór do náisiúnaigh neamh-LEE atá ag teacht isteach sa Stát, pas nó doiciméad coibhéiseach a thabhairt nuair a iarrann oifigeach imirce orthu. (Roimhe seo, ní raibh sé sonraithe gur mór dóibh é a thabhairt.)

Éilítear ar náisiúnaigh neamh-LEE atá láithreach sa Stát doiciméad nó teastas chlárú a thabhairt don Aire, d’oifigeach imirce nó do Gharda, má iarrtar orthu, chun cruthú um chomhlíonadh ceada fanacht sa Stát. Ní bhaineann an riachtanas seo le daoine faoi bhun 16 bliana d’aois ach baineann sé anois le náisiúnaigh neamh-LEE a rugadh in Éirinn.

Ní bhaineann Alt 34 le daoine a fheidhmíonn an ceart atá acu chun saorghluaiseachta. Áfach, má iarrann aon duine cead teacht isteach nó cónaí in Éirinn ar bhonn náisiúntacht AE/LEE nó cleithiúnaí náisiúnaigh AE/LEE, ní mór dóibh leorfhianaise aitheantais agus náisiúntachta a sholáthar chun an bonn seo a fhaigh amach.

Deimhniú Clárúcháin

Má tá gach rud in ord, cuirfidh an t-oifigeach inimirce an stampa cuí ar do phas. Má bheidh tú ag fanacht níos faide ná 3 mhí, beidh ort clárú le Biúró Náisiúnta an Gharda Síochána um Inimirce nó led' oifig inimirce áitiúil agus eiseoidh siad Deimhniú Clárúcháin BNGSI (ar a dtugtar cárta BNGSI chomh maith) duit. Tá sé ar cóimhéid le cárta creidmheasa agus taispeánfaidh sé an cineál stampa cónaithe atá agat.

Ag brath ar do náisiúntacht agus do stádas dlíthiúil in Éirinn, féadann an cárta seo feidhmiú mar chárta cónaithe chomh maith, nó mar cháipéis cónaithe - féach thíos. Ní cáipéis aitheantais í: níl ann ach deimhniú gur chláraigh tú leis an nGarda Síochána de réir mar is gá faoi dhlí inimirce na hÉireann.

Baill teaglaigh

De ghnáth, is féidir le do bhaill teaghlaigh teacht chun fanacht leat in Éirinn más féidir leat a thaispeáint go mbeidh tú in ann iad a chothú gan cúlárú ar chistí poiblí. I gcleachtadh, ciallaíonn sé seo go bhfuil go leor airgid agat chun iad a chothú gan cháiliú do Fhorlíonadh Ioncam Teaghlaigh (FIT). Braitheann an íocaíocht ar d'ioncam agus ar an méid cleithiúnaithe atá agat.

Sealbhóirí cead fostaíochta

Má tá cead fostaíochta agat, tá cead agat fanacht in Éirinn chomh fada is atá do chead fostaíochta bailí. Gheobhaidh tú stampa uimhir 1 ar do phas. Tugann an stampa seo cead duit fanacht ar an gcoinníoll nach nglacann tú fostaíocht gan chead fostaíochta a bheith faighte agat nó ag d'fhostóir.

Sealbhóirí cead gnó

Beidh cead gnó ag teastáil uait má theastaíonn uait gnó a bhunú nó dul i mbun gnó in Éirinn. Tugtar cead gnó le haghaidh 1 bhliain ar dtús. Má tá cead gnó, agat gheobhaidh tú stampa uimhir 1 ar do phas chomh maith. Tugann an stampa seo cead duit fanacht chomh fada is atá do chead gnó bailí.

Infheisteoirí agus Fiontraithe

Tá 2 thionscnamh nua d’infheisteoirí agus d’fhiontraithe neamh-LLE mar a leanas:

• Cuireann an Clár Infheisteoir Inimircigh roghanna infheistíochta ar fáil a ghabhann ó €400,000 go dtí €2 milliún a ligfidh d’infheisteoirí faofa neamh-LLE agus lena neasteaghlach Éire a iontráil ar víosaí iliontrála agus fanacht anseo ar feadh a mhéid agus 5 bliana.
• Ligfidh an Clár Tionscnaimh d’Fhiontraithe le rannpháirtithe neamh-LLE ag a bhfuil togra nuálach gnó mar aon le cistiú nó tacaíocht airgeadais ar a laghad €75,000 teacht anseo agus gnó a bhunú in Éirinn. Ní baineann an scéim seo le gnó miondíola, lónadóireachta, seirbhísí pearsanta nó gnóthaí dá samhail – féach ‘Sealbhóirí cead gnó’ thuas.

Bronnfar cead cónaitheachta ar iarratasóirí rathúla ar an dá chlár a mhairfidh 2 bhliain i dtús báire. Tá na cláir oscailte d’iarratais ó 16 Aibreán 2012 – féach ‘Conas iarratas a dhéanamh’ thíos.

Mic léinn

Ó 1 Eanair 2011 tá athruithe ar an gcóras inimirce do mhic léinn neamh-LEE. Más naisiúnach neamh-LEE tú ag teacht chun staidéir in Éirinn, caithfidh go bhfuil tú cláraithe i gcúrsa lánaimseartha faoin gClár Céime nó an Clár Teanga agus Neamhchéime. Tá sonraí ann do shocruithe trasdultacha do mhic léinn atá in Éirinn cheana a bhfuil na hathruithe seo ag dul i bhfeidhm orthu agus treoirlínte do mhic léinn a dteastaíonn víosa uathu ar shuíomh gréasáin INIS.

Má tú ag freastal ar chúrsa ar an gClár Idirnáisiúnaithe faoi cheann de na cláir thuas, beidh stampa uimhir a 2 formhuinithe ar do phas. Beidh cead agat breacfhostaíocht de suas go dtí 20 uair sa steachtain in am téarma agus 40 uair sa tseachtain i dtréimhsí normálta saoire choláiste. Beidh an stampa bailí go dtí go mbeidh do chúrsa staidéir críochnaithe agat agus colann do theidlíocht ar fhostaíocht a thógáil nuair é éagann do chead fanachta.

Mura bhfuil tú ag freastal ar a leithéid de chúrsa, ní bheidh tú i dteideal obair pháirtaimseartha nó dul i mbun aon ghnó nó aon ghairm. Gheobhaidh tú stampa uimhir 2A ar do phas. Tugann an stampa seo cead fanacht go dtí go bhfuil do chúrsa críochnaithe agat.

Scéim do Chéimithe Tríú Leibhéal D'fhéadfaí cead a thabhairt do mhic léinn neamh-LEE a bhain le céim leibhéil 7-10 ó institiúid tríú leibhéal Éireannach agus a bhfuil Deimhniú Clárúcháin BNGSI reatha acu, iarratas a chur isteach ar Scéim na gCéimithe Tríú Leibhéal (pdf). Tabharfar síneadh neamh-inathnuaite amháin ar a gcead mic léinn reatha (Stampa 2) do dhaoine le céim leibhéal 7, ar feadh tréimhse 6 mhí ag tosú ar an dáta ar a fhaigheann an duine a torthaí scrúdaithe. Tabharfar síneadh ar feadh 12 mhí do dhaoine le céim leibhéal 8, 9 nó 10. Is é cuspóir an cheada chun fanacht faoin Scéim seo ná fostaíocht a lorg agus Cárta Uaine nó cead oibre a fháil.

Céile mó páirtnéir sibhialta saoránaigh de chuid na hÉireann

Más náisiúnach neamh-LEE tú agus tú pósta nó i bpáirtnéireacht shibhialta aitheanta le saoránach de chuid na hÉireann níl aon cheart uathoibríoch agat cónaí in Éirinn. Tá an bealach chun iarratas ar chead cónaithe in Éirinn ag brath ar do stádas inimirce mar a leanas:

• Má tá cead agat faoi láthair maireachtáil in Éirinn, ba cheart duit dul in éineacht le do chéile nó pháirtnéir sibhialta is saoránach d’Éirinn chun clárú le Biúró Náisiúnta an Gharda Síochána um Inimirce nó le d’oifigeach inimirce áitiúil mar chéile nó pháirtnéir sibhialta saoránaigh de chuid na hÉireann

Nó

• Mura bhfuil cead agat maireachtáil in Éirinn, caithfidh tú iarratas scríofa a dhéanamh ar an Rannóg Pósadh le Saoránach d’Éirinn de chuid Sheirbhís na hÉireann um Eadóirseacht agus Inimirce (SÉEI) - féach leat ‘Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas’ anseo thíos.

Féadfaidh tú mionsonraí a fháil faoi na gnáthaimh iarratais do chéilí agus pháirtnéirí sibhialta saoránach d’Éirinn ar láithreán gréasáin na SÉEI. Ach cead maireachtáil in Éirinn a bheith faighte agat toisc tú a bheith pósta nó i bpáirtnéireacht shibhialta le saoránach d’Éirinn, féadfaidh tú stampa 4 a fháil ar do phas - féach 'Daoine a bhfuil cead acu oibriú in Éirinn - earnálacha incháilithe eile' anseo thíos.

Comhchaidrimh de facto

Ní mór cead a thabhairt do na náisiúnaigh neamh-LEE atá i gcomhchaidrimh de facto fanacht sa Stát mar a leanas:

• Caithfidh náisiúnach neamh-LEE ar saoránach d’Éirinn é/í a p(h)áirtí an cruthú a chur ar fáil go bhfuil siad i gcomhchaidreamh marthanach le 2 bhliain ar a laghad. Má thugtar cead don náisiúnach neamh-LEE fanacht ní chaithfidh sé/sí cead oibre a bheith aige/aici.
• Caithfidh náisiúnach neamh-LEE ar náisiúnach AE a p(h)áirtí iarratas a dhéanamh ar chárta cónaithe agus an cruthú a chur ar fáil go bhfuil siad i gcomhchaidreamh marthanach le 2 bhliain ar a laghad. Má thugtar cead don náisiúnach neamh-LEE fanacht ní chaithfidh sé/sí cead oibre a bheith aige/aici.
• Caithfidh náisiúnach neamh-LEE ar náisiúnach neamh-LEE a p(h)áirtí freisin an cruthú a chur ar fáil go bhfuil siad i gcomhchaidreamh marthanach le 4 bliana ar a laghad. Caithfidh siad freisin cead fostaíochta a bheith acu le dul ag obair.

Gheofar tuilleadh eolais faoi chomhchaidrimh de facto ar láithreán gréasáin na SÉEI.

Íospartaigh na gáinneála i ndaoine

Féadfar cead a thabhairt do náisiúnach neamh-LEE a bhfuil amhras gurb íobartach sa gháinneáil i ndaoine é fanacht ar feadh tréimhse chomh hard le 60 lá. I gcásanna áirithe féadfar tréimhsí cónaithe sealadacha eile a cheadú dá leithéid de náisiúnach neamh-LEE in Éirinn - féach 'Tuilleadh eolais' thíos.

Daoine nach bhfuil cead acu obair in Éirinn

Má tá tú ag teacht go hÉirinn mar chuairteoir, thurasóir, chéile, pháirtnéir sibhialta nó chleithiúnaí dhuine a bhfuil cead fostaíochta acu, mar dhuine ar scor, nó chun cóireáil leighis a fháil, gheobhaidh tú stampa uimhir 3 ar do phas.

Má tá stampa 3 agat ní bheidh tú i dteideal oibriú ná dul i mbun gnó nó gairme ar bith fad is atá tú in Éirinn. Braithfidh an tréimhse dá mbeidh an stampa seo bailí ar do chúinsí. Tá treoirlínte maidir le socruithe inimirce do mhinistir reiligiúin agus saorálaithe tuata ar láithreán gréasáin na SÉEI.

Tá cead ag céilí, páirtnéirí sibhialta agus roinnt cleithiúnaithe shealbhóirí ceada fostaíochta, fad is atá siad ina gcónaí go dleathach sa Stát, fostaíocht a lorg agus iarratas a chur isteach ar chead oibre chéile/chleithiúnaí.

Daoine a bhfuil cead acu obair in Éirinn

Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Saorghluaiseacht Daoine) 2006

Más ball teaghlaigh neamh-LEE tú de shaoránach LEE nó Eilvéiseach a chomhlíonann na riachtanais mar atá leagtha amach i Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Saorghluaiseacht Daoine) 2006 agus 2008 caithfidh tú iarratas a chur chuig Seirbhís Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann (SEIÉ) - féach 'Conas iarratas a dhéanamh' thíos.

Má chláraíonn tú leis an BNGSI nó led' oifig áitiúil beidh an Deimhniú Clárúcháin a fhaigheann tú ina chárta cónaithe leis na focail 4 EU FAM air (is é sin ná, cárta cónaithe bhall teaghlaigh de shaoránach AE). Mar shealbhóir den chárta 4 EU FAM seo, beidh tú saor ó víosa fiú amháin más náisiúnach tú dá mbíonn víosa ag teastáil de ghnáth, agus is féidir leat obair gan chead fostaíochta nó cead gnó.

Tabharfar stampa 4 sealadach do bhaill teaghlaigh neamh-LEE náisiúnach AE an fhad is atá siad ag fanacht ar iarratais faoi Chearta Conradh AE a phróiseáil, ach tá sé seo faoi athbhreithniú faoi láthair (2011) Ceadaíonn Stampa 4 duit fostaíocht a thógáil in Éirinn.

Cead fostaíochta ar 5 bhliain
Ó 28 Lúnasa 2009 má tá obair ar chead fostaíochta le 5 bhliain as a chéile déanta agat, ní gá duit cead oibre a bheith agat a thuilleadh. Ba chóir duit dul i dteagmháil le d' oifigeach inimirce áitiúil - féach 'Clárú' thíos - agus eiseoidh sé cead inimirce stampa 4 ar feadh aon bhliain amháin duit. Is féidir leat an cead a athnuachan gach bliain agus beidh tú ceadaithe chun aon fhostaíocht nó féinfhostaíocht a dhéanamh. Tá tuilleadh eolais faoin chead inimirceach seo ar fáil ar an suíomh SEIE.

Cineálacha cáilithe eile

Má tá tú in Éirinn mar chéile, pháirtnéir sibhialta nó chleithiúnaí náisiúnach Éireannach nó náisiúnach LEE eile, nó náisiúnach Eilvéiseach, gheobhaidh tú stampa 4. Ciallaíonn sé sin nach gá duit cead fostaíochta ná cead gnó a fháil. Má chláraíonn tú leis na Gardaí, beidh an Deimhniú Clárúcháin (cárta BNGSI) a fhaigheann tú ina cáipéis chónaithe.

Más náisiúnach neamh-LEE pósta le náisiúnach AE thú is féidir leat iarratas a dhéanamh chun stampa 4 a fháil le linn do iarratas ar chónai a bheith próiseáilte.

Gheobhaidh tú stampa 4 má thagann tú faoi cheann ar bith de na catagóirí seo a leanas: Dídeanaithe Coinbhinsiúin nó Cláir; iar-iarrthóirí tearmainn a tugtar cead chun fanacht dóibh.

Baineann an stampa seo leat chomh maith má tá tú ar aistriú laistigh de chuideachta (pdf). Braithfidh an tréimhse dá mbeidh an stampa seo bailí ar do chúinsí.

Ó 21 Meitheamh 2010 tabharfar stampa 1 ar feadh 2 bhliain don cuid is mó de dhochtúirí ag obair sa tseirbhís sláinte poiblí atá ag clárú nó ag clárú arís leis an oifig imirceach áitiúil. Is féidir le dochtúirí atá stampa 4 acu, a stampa 4 a athnuachan ar feadh 2 bhliain.

Cearta cónaithe fadtéarmacha

Ag brath ar do chúinsí, d'fhéadfá cearta cónaithe fadtéarmacha a fháil má tá tú i do chónaí go dleathach in Éirinn le 5 bliana anuas nó níos mó. Caithfidh tú clárú le húdaráis an Gharda Síochána agus cárta BNGSI a fháil.

Má tá tú anseo ar bhonn choinníollacha ceada oibre le 5 bliana anuas nó níos mó, is féidir leat iarratas a chur isteach ar chead cónaithe sínte do 5 bliana eile. Is féidir le do chéile, pháirtnéir sibhialta agus do chleithiúnaithe cur isteach ar chónaí fadtéarmach chomh maith má tá siad ina gcónaí go dleathach in Éirinn le 5 bliana anuas ar a laghad. Má éiríonn led' iarratas, gheobhaidh tú stampa uimhir 4 ar do phas ar feadh 5 bliana agus ní gá duit cead chun obair in Éirinn. Gheobhaidh do chleithiúnaithe stampa uimhir 3 agus beidh riachtanas go mbeadh cead fostaíochta acu chun obair in Éirinn.

Seachas sin, má tá tú i do chónaí anseo go dleathach le breise agus 8 mbliana anuas (ach ní mar mhac léinn nó iarrthóir tearmainn) is féidir leat iarratas a chur isteach ar stampa uimhir 5 a fháil ar do phas, a thugann cead duit fanacht in Éirinn "gan choinníoll ama a bheith air". Beidh tú i dteideal oibriú nó dul i mbun gnó nó gairme fad is atá tú in Éirinn. Fanann an stampa bailí go dtí dáta éagtha do phas, agus is féidir é a athnuachan nuair a fhaigheann tú pas nua.

Má tá stampa 4 EU-FAM ar do phas agat, is féidir leat iarratas a chur isteach ar chárta cónaithe buan i ndiaidh duit 5 bliana a chaitheamh sa Stát - féach 'Conas iarratas a dhéanamh' thíos. Má éiríonn leis eiseofar cárta cónaithe buan leat le haghaidh 5 bliana.

Is féidir iarratas a chur isteach ar shaoránacht Éireannach trí eadóirseacht chomh maith, i ndiaidh duit 5 bliana de chónaí ináirithe do chúiseanna saoránachta a chaitheamh anseo. Tá na riachtanais do chónaí maidir le saoránacht trí shaoránach Éireannach a phósadh nó páirtnéireacht shibhialta a dhéanamh níos trócairí.