Cearta cónaithe do bhaill teaghlaigh

Rialacha

Saoránaigh Éireannacha

Má phósann náisiúnach eachtrach saoránach Éireannach ní thugann sé seo teidlíocht cónaithe uathoibríoch dó/di. Caithfidh do chéile nó pháirtnéir sibhialta na rialacha céanna a leanúint cosúil le gach náisiúnach eachtrannach. Tá bileog maidir le faisnéis cónaithe do bhaill teaghlaigh agus pháirtnéirí saoránach Éireannacha (pdf) ar fáil ar an suíomh gréasáin Tionscadail Imirceach Crosscare

Saoránaigh eile den AE/LEE agus saoránaigh na hEilvéise

Más saoránach den AE/LEE nó saoránach den Eilvéis thú i do chónaí in Éirinn, tá sé de cheart agat mar sin, baill áirithe teaghlaigh a thabhairt chun cónaí leat anseo in Éirinn, fiù amháin mura saoránaigh den AE/LEE nó saoránaigh den Eilvéis iad féin. Faoi láthair, leagtar amach príomhreachtaíocht an AE i Rialachán Uimh1612/58 agus Treorach 2004/38/PE (pdf). Cuirtear Treorach 2004 i bhfeidhm in Éirinn le Rialacháin na gComhphobail Eorpach (Saorthaisteal Daoine) (Uimh. 2)2006 (IR 656/2006) (pdf) agus ní bhaineann siad ach le saoránaigh AE.

Le go bhféadfaí tairbhe a bhaint as na Rialacháin níor mór roimhe seo don bhall teaghlaigh a bheith ag teacht ó stát AE eile, mar a raibh sé nó sí ina c(h)ónaí go dleathach. I 2008 tar éis rialú an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach cuireadh deireadh leis an riachtanas seo ag na Rialacháin 2008 (Saorghluaiseacht Daoine) (Leasú) na gComhphobal Eorpach (pdf). Tá tuilleadh faisnéise faoi na Cearta Conartha AE le fáil ar láithreán gréasáin Sheirbhís na hÉireann um Eadóirseacht agus Inimirce.

Baineann an chuid is mó de dhlí an AE ar shaorthaisteal, le saoránaigh na tíortha eile LEE - An Íoslainn, An Ioruaidh agus Lichtinstéin. Níor cuireadh Treorach 2004 i bhfeidhm go fóill sna tíortha eile LEE ach déanfar é ar ndóigh gan rómhoill. (Cuireadh an Treorach seo i bhfeidhm i 2006 agus, is é a bhí i gceist (i measc rudaí eile) ná athrú ar shainmhíniú bhaill teaghlaigh chun páirtí cláraithe a chur san áireamh freisin b'fhéidir. Ní chuirtear é seo i bhfeidhm go fóill sna baill eile LEE). Tá conarthaí ann leis An Eilvéis a leagann amach go gcaitear mar an gcéanna, go ginearálta, le náisiúnaigh na hEilvéise agus le náisiúnaigh den AE. Cuirtear na rialacha seo i bhfeidhim do shaoránaigh ón Bhulgair agus ón Rómáin a chónaíonn in Éirinn.

Baill teaghlaigh:

• Céilí
• Páirtithe cláraithe má ghlacann an ballstáit óstach leis gur ionann na páirtíochtaí sin agus póstaí; in Éirinn aithnítear an páirtnéireacht sibhialta mar choibhéis pósta le haghaidh cuspóirí inimirce.
• Sliocht díreach faoi bhun 21 bhliain d'aois, nó gur cleithiúnathe iad (den saoránach AE agus an chéile nó páirtí)
• Sinsear díreach atá ina c(h)leithiúnaí.

Féadfaidh baill eile teaghlaigh, nach mbíonn i dteideal cearta uathoibhríocha, bogadh go hÉirinn. De réir na Treorach, caithfidh na baill stáit comhoibriú le teacht isteach agus cónaí:

• Baill teaghlaigh gur cleithiúnaithe iad nó baill teaghlaigh de shaoránach AE nó go gcaithfidh an saoránach AE aire pearsanta a thabhairt don bhall teaghlaigh de bharr cúiseanna sláinte dáiríre agus
• Páirtí go bhfuil caidreamh buan aige/aici le saoránach an AE. Déanann údaráis na hÉireann staidéar ar iarratais ar chártaí cónaithe ó pháirtithe náisiúnach AE gur féidir leo a thaispeáint go raibh caidreamh buan acu lena chéile ar feadh 2 bhliain ar a laghad.

Caithfidh na húdaráis inimirce scrúdú fairsing a dhéanamh ar chúinsí pearsanta sna cásanna seo, agus caithfear seasamh lena mbeart maidir le diúltú don iarratas teacht isteach nó diúltú don iarratas cónaí.

Go ginearálta, coimeádann baill do theaghlaigh teideal cónaithe fiú má fhaigheann tú bás nó murar céile nó páirtí iad a thuilleadh. Tá teidlíocht agat do chónaí buan tar éis cúig bliana. Tá an teidlíocht céanna ag baill do theaghlaigh.

Dídeanaithe

Má thugtar stáideas dídeanaí duit nó más Dídeanaí Chláir thú nó má thugtar cead fanachta duit ar chúiseanna daoncháirdiúla, d'fhéadfá iarratas a sheoladh isteach chun cead isteach go hÉirinn agus cead cónaithe in Éirinn a fháil do bhaill do theaghlaigh. Go ginearálta, caithfidh an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais cead a thabhairt do do chéile/pháirtnéir sibhialta agus do phaistí cleithiúnaithe faoi bhun18 mbliana d'aois. Mura bhfuil 18 mbliana slánaithe agat caithfear cead a thabhairt do do thuismitheoirí. Tugann an tAire cead do bhaill cleithiúnaithe eile teaghlaigh de réir a bhreithiúnais féin.

Saoránaigh neamh-LEE

Mura dtagann tú ón AE/LEE nó ón Eilvéis, bíonn sé de cheart agat mar sin baill do theaghlaigh a thabhairt chun cónaí leat ag brath ar na rialacha a ghabhann le do láithreacht in Éirinn. Faoi láthair, níl reachtaíocht ar bith ag gabháil le cearta cónaithe an ghrúpa seo. Níl anseo ach cur síos ar na sochruithe riaracháin reatha. Beidh ort féin iarratas a sheoladh isteach chuig Seirbhís Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann chun cead isteach a fháil d'éinne (ag cur páirtí san áireamh) teacht chun cónaí leat in Éirinn - féach 'Conas iarratas a dhéanamh' thíos.

De ghnáth, glaotar baill teaghlaigh ar chéilí/pháirtnéirí sibhialta agus ar pháistí faoi bhun 18 mbliana d'aois. Ní polasaí ginearálta é cead a thabhairt do chleithiúnaithe os cionn 18 mbliana d'aois teacht chun cónaí leat in Éirinn. B'fhéidir go bhféadfá an scéal a phlé chun a thaispeáint nár cheart tusa a chur san áireamh maidir leis an riail ginerálta seo.

Braitheann cead fanachta bhaill do theaghlaigh in Éirinn ar do chead fanachta. D'fhéadfadh siad teacht i dteideal ar cheart cónaithe ina seilbh dhílis féin, mar shampla, trí chárta glas nó cead oibre a fháil.

Oibreoirí
Má bhíonn cead Cárta Glas agat, d'fhéadfá do theaghlach a thabhairt chun cónaí leat in Éirinn láithreach bonn. Beidh ceadanna oibre do chéile/do chleithiúnach ar fáil ansin ag do chéile, do pháirtnéir sibhialta agus ag do chuid cleithiúnaithe.

Má bhíonn cead oibre agat, d'fhéadfá do theaghlach a thabhairt chun cónaí anseo tar éis duit a bheith ag obair anseo go dlíthiúil ar feadh bliana. Caithfidh tú a thaispeáint freisin go mbeidh tú ábalta déanamh dóibh. Go praicticiúil, beidh ort a bheith ag fáil tuarastail thar chuimse don Fhorlíonadh Ioncaim Teaghlaigh. Nuair a bheidh cónaí dlíthiúil ag do chéile, do pháirtnéir sibhialta agus do chuid cleithiúnaithe faoi a 18 in Éirinn, beidh siad ábalta iarratas a sheoladh isteach ar chead oibre.

Mic léinn
Ní polasaí ginearálta é go dtugtar cead do bhaill teaghlaigh teacht chun cónaí le mic léinn a bhíonn ag staidéar in Éirinn. D'fhéadfá an scéal a phlé chun a thaispeáint nár cheart tusa a chur san áireamh maidir leis an riail ginearálta seo.

Tuismitheoirí le páistí a rugadh in Éirinn
Dá mba rud é gur tugadh cead cónaithe duit in Éirinn faoin Scéim um Leanaí a Rugadh in Éirinn (pdf), ní polasaí ginearálta é go dtugtar cead isteach do bhaill teaghlaigh chun cónaí leat anseo. D'fhéadfá an scéal a phlé chun a thaispeáint nár cheart tusa a chur san áireamh maidir leis an riail ginearálta seo.

Riachtanas doiciméid aitheantais a thabhairt ar aird

Soláthraíonn an tAcht um an Dlí Sibhialta (Forálacha Ilghnéitheacha) 2011 alt 34 (pdf) gur mór do náisiúnaigh neamh-LEE atá ag teacht isteach sa Stát, pas nó doiciméad coibhéiseach a thabhairt nuair a iarrann oifigeach imirce orthu. (Roimhe seo, ní raibh sé sonraithe gur mór dóibh é a thabhairt.)

Éilítear ar náisiúnaigh neamh-LEE atá láithreach sa Stát doiciméad nó teastas chlárú a thabhairt don Aire, d’oifigeach imirce nó do Gharda, má iarrtar orthu, chun cruthú um chomhlíonadh ceada fanacht sa Stát. Ní bhaineann an riachtanas seo le daoine faoi bhun 16 bliana d’aois ach baineann sé anois le náisiúnaigh neamh-LEE a rugadh in Éirinn.

Ní bhaineann Alt 34 le daoine a fheidhmíonn an ceart atá acu chun saorghluaiseachta. Áfach, má iarrann aon duine cead teacht isteach nó cónaí in Éirinn ar bhonn náisiúntacht AE/LEE nó cleithiúnaí náisiúnaigh AE/LEE, ní mór dóibh leorfhianaise aitheantais agus náisiúntachta a sholáthar chun an bonn seo a fhaigh amach.