Cearta cónaithe in Éirinn do náisiúnaigh LEE

Réamhrá

Más náisiúnach den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch (LEE) nó den Eilvéis, tá an ceart agat fanacht in Éirinn agus tá an ceart céanna ag baill do theaghlaigh. Tá srianta áirithe leis an gceart seo, áfach.

Is féidir leat fanacht in Éirinn ar feadh suas go trí mhí gan srian. Má tá sé i gceist agat fanacht níos faide ná trí mhí, ní mór duit:

  • A bheith páirteach i ngníomhaíocht eacnamaíoch (fostaithe nó féinfhostaithe) nó
  • Dóthain acmhainní a bheith agat, chomh maith le hárachas sláinte chun a chinntiú nach mbeidh tú i d'ualach ar sheirbhísí sóisialta na hÉireann.
  • A bheith cláraithe mar mhac léinn nó mar ghairmoiliúnaí nó
  • A bheith i do bhall teaghlaigh de shaoránach an LEE atá clúdaithe faoi cheann de na catagóirí thuas.

Nuair a thagann tú in Éirinn, ní gá duit clárú leis an oifigeach inimirce áitiúil. Más mian leat taifead de do chónaí in Éirinn a bheith agat, is féidir leat leis an ambasáid de do thír féin a chlárú.

Saoránaigh RA: Más daoine saoránaigh na Ríochta Aontaithe (RA) iad, tá siad i dteideal bheith ina gcónaí in Éirinn gan aon choinníollacha nó srianta.

Fostaíocht a chuardach in Éirinn

Más náisiúnach den LEE thú is féidir leat fanacht in Éirinn má tá tú dífhostaithe agus ag cuardach oibre. Is féidir leat do shochar dífhostaíochta a aistriú ó do thír dhúchais agus íocfar duit é in Éirinn le haghaidh suas go 3 mhí. Tar éis na tréimhse sin, d'fhéadfá a bheith i dteideal Liúntas Cuardaitheora Poist a fháil má shásaíonn tú na coinníollacha, ina measc Coinníoll an Ghnáthchónaithe.

Cearta cónaithe do theaghlaigh

Má tá tú mar náisiúnach de bhallstát an AE, nó náisiúnach na hÍoslainne, Lichtinstéin, na hIorua nó na hEilvéise, tá sé de cheart ag do theaghlach, cibé náisiúntacht atá acu, a bheith in gcónaí leat in Éirinn. Tá do bhall theaghlach cáilithe sainmhínithe mar do chéile, pháirtnéir sibhialta, leanaí níos óige ná 21 agus leanaí eile atá ag brath ort chomh maith lena gcuid céile nó bpáirtnéirí sibhialta, do thuismitheoirí agus tuismitheoirí do chéile nó pháirtnéir sibhialta, má tá siad ag brath ort chomh maith.

Trasuíonn Rialacháin 2015 (Saorghluaiseacht Daoine) na gComhphobal Eorpach an Treoir AE 2004/38/EC (pdf) i dlí na hÉireann. Ceadaíonn an Treoir sainmhíniú níos leithne maidir le duine muinteartha.

Ciallaíonn an sainmhíniú níos leithne go gcaithfidh an ballstát óstach iontráil agus cónaí dhaoine muinteartha eile a éascú, na daoine siúd nach bhfuil ceart glan acu bogadh ach atá ag brath ort nó tá a sláinte i riocht a chiallaíonn go bhfuil cúram uait riachtanach. Caithfidh ballstáit iontráil agus cónaí pháirtithe lena bhfuil caidreamh buan agat a éascú chomh maith. Mura na cleithiúnaithe eile nó pháirtithe seo baill teaghlaigh cáilithe iad, is baill teaghlaigh ceadaithe iad.

Tá tuilleadh eolais faoi na Cearta Conartha AE ar fáil ar shuíomh na Seirbhíse Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann. D’fhoilsigh an Chomhairle Inimirce na hÉireann bileog maidir le hathaontú teaghlaigh do bhall teaghlaigh saoránach LEE (pdf).

Mura bhfuil do mhuintir mar náisiúnaigh an AE nó an LEE, beidh orthu iarratas a dhéanamh ar chártaí cónaithe agus d'fhéadfadh go mbeidh víosaí iontrála de dhíth orthu chomh maith. Níl táille ar bith ar chárta cónaithe. Chomh maith leis sin beidh orthu clárú le inimirce agus Teastas Inimirce de Chlárú (glaotar cárta BNGSI air de ghnáth) a fháil. Mar chleithiúnaigh de shaoránach LEE, beidh siad díomhaithe ó tháille don teastas seo.

Srianta ar an gceart cónaithe

B'fhéidir go n-iarrfar ort nó ar bhall do theaghlaigh an Stát a fhágáil má iompraíonn tú tú féin ar bhealach a d'fhéadfadh a bheith ina chontúirt d'ord nó do shlándáil phoiblí. Ní fáth ann féin é taifead coiriúil a bheith agat chun go n-iarrfar ort an tír a fhágáil. B'fhéidir go n-iarrfar ort an tír a fhágáil ar fhorais shláinte phoiblí.

Ní mór go inseofar duit fáthanna an chinnidh agus go dtabharfar am duit achomharc a ullmhú.

Cónaí buan

Tugann na Rialacháin isteach freisin ceart nua maidir le cónaí buan do náisiúnaigh an AE agus a mbaill teaghlaigh tar éis tréimhse cúig bliana de chónaí dlíthiúil gan briseadh sa Stát.

Riachtanas doiciméid aitheantais a thabhairt ar aird

Soláthraíonn an tAcht um an Dlí Sibhialta (Forálacha Ilghnéitheacha) 2011 alt 34 gur mór do náisiúnaigh neamh-LEE atá ag teacht isteach sa Stát, pas nó doiciméad coibhéiseach a thabhairt nuair a iarrann oifigeach imirce orthu. (Roimhe seo, ní raibh sé sonraithe gur mór dóibh é a thabhairt.)

Éilítear ar náisiúnaigh neamh-LEE atá láithreach sa Stát doiciméad nó teastas chlárú a thabhairt don Aire, d’oifigeach imirce nó do Gharda, má iarrtar orthu, chun cruthú um chomhlíonadh ceada fanacht sa Stát. Ní bhaineann an riachtanas seo le daoine faoi bhun 16 bliana d’aois ach baineann sé anois le náisiúnaigh neamh-LEE a rugadh in Éirinn.

Ní bhaineann Alt 34 le daoine a fheidhmíonn an ceart atá acu chun saorghluaiseachta. Áfach, má iarrann aon duine cead teacht isteach nó cónaí in Éirinn ar bhonn náisiúntacht LEE nó cleithiúnaí náisiúnaigh LEE, ní mór dóibh leorfhianaise aitheantais agus náisiúntachta a sholáthar chun an bonn seo a fhaigh amach.

Tuismitheoirí de leanaí ar shaoránaigh Éireannacha iad

Ar 8 Márta 2011, rialaigh Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (ECJ) ar an gcás Zambrano C 34/09, nach féidir le ballstát AE diúltiú do thuismitheoirí neamh-AE de leanbh cleithiúnach ar saoránach é agus ar cónaitheach é i mballstát AE ceart maireachtála agus oibre sa bhallstát sin. Má chomhlíonann siad critéir Zambrano, d’fhéadfaí go dtabharfaí cead do na tuismitheoirí neamh-LEE cónaí agus oibriú in Éirinn gan cheanglais cead fostaíochta nó cead gnó.

Rataí

Níl táille ar bith ar chárta cónaithe, ar theastas buanchónaithe nó ar chárta buanchónaithe do dhaoine muinteartha neamh-LEE.

Tá daoine muinteartha neamh-LEE a fhaigheann cead cónaithe faoin Treoir AE 2004/38 díolmhaithe ón táille ghinearálta de €15 don Teastas Inimirce de Chlárú - cárta BNGSI.

Conas iarratas a dhéanamh

Víosa:

Maidir le víosa do dhuine muinteartha atá ina náisiúnach neamh-LEE: Caithfidh tú cur isteach ar an víosa ar-líne.

Rialacháin AE:

Maidir le cárta cónaithe do do bhall teaghlaigh náisiúnach neamh-LEE cáilithe, déan iarratas trí úsáid na foirme iarratais EU 1 (pdf) agus na bileoige mhínitheach (pdf).

Maidir le cárta cónaithe do do bhall teaghlaigh náisiúnach neamh-LEE cáilithe, déan iarratas trí úsáid na foirme iarratais EU 1A (pdf) agus na bileoige mhínitheach (pdf).

Maidir le teastas buanchónaithe do shaoránach de chuid an AE atá ina c(h)ónaí sa Stát le cúig bliana déan iarratas trí úsáid na foirme iarratais EU 2 (pdf) agus na bileoige mhínitheach (pdf).

Maidir le teastas buanchónaithe do dhuine muinteartha atá ina c(h)ónaí sa Stát le 5 bliana déan iarratas trí úsáid na foirme iarratais EU 3 (pdf) agus na bileoige mhínitheach (pdf).

Ba chóir foirmí iarratais comhlánaithe a bheith curtha thar n-ais chuig an Rannán um Chearta Chonradh AE de chuid Sheirbhís Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann (INIS).

Má tá d'iarratas EU 1, EU 2 nó EU 3 diúltaithe, is féidir iarratas ar athbhreathnú an cinneadh seo tríd an fhoirm EU 4 (pdf) agus an bhileog mhínitheach (pdf) a úsáid.

I ndiaidh colscaradh nó neamhniú nó bás nó imeacht an saoránach AE, is féidir sealbhóir cárta cónaithe EU 1 iarratas a dhéanamh ar chárta cónaithe a choinneáil trí úsáid na foirme iarratais EU 5 (pdf) agus na bileoige mhínitheach (pdf).

Maidir le Teastas Inimirce de Chlárú:

Déan iarratas ar d'oifig cláraithe inimirce áitiúil. I mBaile Átha Cliath is é seo Oifig Chlárúcháin Cé an Bhúrcaigh. Ó 15 Meán Fómhair 2016, caithfidh tú coinne a scríobh isteach ar líne chun cuairt a thabhairt air. Lasmuigh de Bhaile Átha Cliath tá sé seo ag d'oifig chlárúcháin régiúnach nó do Cheanncheathrú Dúiche áitiúil de chuid an Gharda Síochána.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

An Rannóg um Chearta Chonradh AE

An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais
Seirbhís Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann
13/14 Cé an Bhúrcaigh
Baile Átha Cliath 2
D02 XK70
Éire

R-phost: eutreatyrights@justice.ie

Oifig Chlárúcháin Cé an Bhúrcaigh

Seirbhís Eadóirseachta agus Inimirce na hÉireann
An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais
13/14 Cé an Bhúrcaigh
Baile Átha Cliath 2
D02 XK70
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan go Déardaoin 8rn go 9in, Aoine 8rn go 6in
R-phost: burghquayregoffice@justice.ie

Page edited: 21 September 2016