Saoránaigh Éireannacha ag teacht nó ag filleadh go hÉirinn

Réamhrá

Más saoránach Éireannach thú atá i do chónaí lasmuigh d'Éire tú ag beartú cónaí in Éirinn, is forbhreathnú é an doiciméad seo maidir leis an méid atá i gceist le bogadh anseo. Is féidir gur saoránach Éireannach thú a rugadh lasmuigh d'Éire atá ag teacht chun a bheith i do chónaí in Éirinn den chéad uair riamh, nó is féidir go bhfuil tú ag filleadh ar Éirinn i ndiaidh duit a bheith i do chónaí agus ag obair thar lear ar feadh roinnt blianta. Tá an fhaisnéis a bhaineann le do chearta agus le do theidlíochtaí mar an gcéanna sa dá chás. Tá tuilleadh faisnéise ann do shaoránaigh Éireannacha atá níos sine inár ndoiciméad, Teacht ar Scor go hÉirinn.

Mar shaoránach Éireannach tá raon leathan cearta agat lena n-áirítear an ceart dul go hÉirinn agus a bheith i do chónaí ann. Mar shaoránach Éireannach aithnítear thú mar náisiúnaí Éireannach agus mar shaoránach den Aontas Eorpach. Má rugadh thar lear thú agus go mba Éireannaigh iad do thuismitheoirí nó do sheantuismitheoirí, d'fhéadfá a bheith i dteideal bheith i do Shaoránach d'Éirinn ó bhreith nó ó ghinealach.

Tithíocht

Is féidir go rithfidh sé leat go bhfuil tithíocht in Éirinn thar a bheith costasach, is cuma má tá tú ag machnamh ar theach a thógáil ar cíos nó a cheannach. Má theastaíonn uait teach a cheannach caithfidh tú a bheith ar an eolas maidir le treochtaí praghais sa tír seo, an chaoi a dhéantar tithe a cheannach agus a dhíol mar aon leis na costais thosaigh a bhaineann leis. Níl srianta ar bith ann maidir le maoin chónaitheach nó talamh a cheannach nó a fháil ar cíos. Tá roinnt cineálacha cóiríochta ar cíos ann lena n-áirítear tithe agus árasáin éagsúla. Beidh ort eolas a fháil maidir le teach a thógáil ar cíos. Ní an tslándáil tionachta chéanna san áireamh le cearta tionóntaí in Éirinn agus atá i dtíortha eile.

Má tá tú ag smaoineamh ar fhilleadh, soláthraíonn Teach Sábháilte in Éirinn faisnéis, comhairle agus tacaíocht d’eisimircigh Éireannaigh a bhfuil mian leo filleadh nó bogadh go hÉirinn.

Obair

Mar shaoránach Éireannach ní gá duit cead a fháil chun obair in Éirinn. Tá faisnéis ann inár ndoiciméad, Post a fháil in Éirinn. Sula dtosaíonn tú ag obair, ba chóir duit iarratas a chur isteach ar Uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí agus eolas a fháil maidir le cáin agus tosú ar obair. Is féidir leat eolas a fháil maidir le cearta agus coinníollacha oibre in Éirinn ar nós pá íosta, saoire agus uaireanta oibre. Má shocraíonn tú obair ar bhonn páirt-aimseartha, is féidir leat eolas a fháil ar chearta fostaíochta fostaithe páirtaimseartha. Má tá sé i gceist agat bheith féin-fhostaithe tá eolas ann inár ndoiciméad, Gnó a chur ar bun.

Cánachas agus baincéireacht

Má tá tú ag bogadh go hÉirinn caithfidh eolas a bheith agat maidir le cónaí chun críocha cánach. Beidh tú i dteideal creidmheasanna cánach agus faoiseamh ó cháin ioncaim a fháil. Mar shampla, tá faoiseamh ó cháin ioncaim ar fáil ó chostais leighis áirithe. Agus tú ag oscailt cuntas bainc in Éirinn, caithfidh tú cruthúnas maidir le d'fhéiniúlacht agus do sheoladh in Éirinn a sholáthar.

Seirbhísí sláinte

Má bhíonn tú i do chónaí in Éirinn de ghnáth, tá tú i dteideal raon seirbhísí sláinte atá saor in aisce nó á fhóirdheonú ag Rialtas na hÉireann. Breithneofar tú a bheith i do ghnáthchónaitheoir má tá sé i gceist agat a bheith i gcónaí in Éirinn ar feadh bliana nó níos mó ná sin. Ag brath ar d'ioncam, is féidir leat a bheith incháilithe le haghaidh cárta liachta a thabharfadh teidlíocht duit seirbhísí sláinte áirithe a fháil gan costas. Tugann Cártaí Cuairte Dochtúra teidlíocht duit Seirbhísí dochtúra ginearálta (dochtúir teaghlaigh) a fháil saor in aisce. Caithfidh sé a bheith ar eolas agat conas a eagraítear na seirbhísí sláinte in Éirinn.

I dteannta leis an gcóras sláinte poiblí, tá raon seirbhísí cúraim sláinte príobháideacha ar fáil do dhaoine in Éirinn. Ní mór duit costais iomlána na cóireála a íoc má roghnaíonn tú cúram sláinte príobháideach. Tá roinnt cuideachtaí árachais sláinte phríobháidigh in Éirinn.

Oideachas

Má tá tú ag bogadh go hÉirinn le do theaghlach is féidir leat faisnéis a fháil faoi oideachas in Éirinn. Tá leanaí i dteideal oideachas a fháil saor in aisce i mbunscoileanna agus i meánscoileanna a mhaoinítear go poiblí. I gcás leanaí réamhscoile tá raon roghanna cúraim leanaí ann. Tá tuilleadh faisnéise ann inár ndoiciméid, Do pháiste a aistriú chuig bunscoil in Éirinn agus Do Pháiste a aistriú chuig Meánscoil Éireannach.

D'fhéadfadh go bhfuil tú ag teacht chun staidéar a dhéanamh in institiúid tríú leibhéal in Éirinn. D'fhonn cáiliú le haghaidh táillí tríú leibhéal saor in aisce ní foláir duit a bheith i do chónaí in Éirinn nó i dtír AE eile ar feadh 3 bliana. Má tá d'ioncam faoi bhun leibhéil áirithe is féidir go bhfuil tú incháilithe le haghaidh deontais chothabhála do mhic léinn.

Teidlíochtaí slándála sóisialaí

D'fheadfadh roinnt éagsúlachtaí suntasacha a bheith ann idir an córas slándála sóisialaí atá anseo agus an tír ina bhfuil tú i do chónaí agus dá réir sin beidh sé fiúntach duit féin eolas a fháil ar na héagsúlachtaí roimh ré. Is féidir leat eolas a fháil maidir le do chearta leasa shóisialta agus tú ag bogadh go hÉirinn.

Má oibríonn tú in Éirinn agus má íocann tú ranníocaíocht ÁSPC Aicme A amháin ar a laghad, d'fhéadfadh do ranníocaíochtaí árachais shóisialta arna íoc i dtír eile de chuid an AE/LEE cúnamh a thabhairt duit cáiliú le haghaidh íocaíocht árachais shóisialta ar nós an tSochair Breoiteachta nó an tSochair Cuardaitheora Poist. Ba chóir duit taifead ar do ranníocaíochtaí árachais shóisialta a thabhairt leat ag úsáid foirmeacha E104 agus U1 (E301 roimhe seo), atá ar fáil ó d'oifig slándála sóisialaí áitiúil. Má tá sochar dífhostaíochta á fháil agat ar feadh 4 seachtaine, is féidir leat é a aistriú go hÉirinn ar feadh tréimhse suas le 3 mhí má bheireann tú foirm chomhlánaithe U2 (E303 roimhe seo) leat. Is féidir sochair slándála sóisialaí áirithe eile ó thír eile de chuid an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch (LEE) nó ón Eilvéis a aistriú go hÉirinn, ach ní fédiir é seo a dhéanamh le híocaíochtaí de réir tástála acmhainne. Is éard atá sa Limistéar Eorpach Eacnamaíoch ná ballstáit an Aontais Eorpaigh, an tIorua, an Íoslainn agus an Lichtinstéin. Ba chóir duit seiceáil a dhéanamh leis an ngníomhaireacht slándála sóisialaí sa tír ina bhfuil tú i do chónaí.

Má tá tú i do chónaí lasmuigh den LEE ba chóir duit a fháil amach an bhfuil Comhaontú déthaobhach slándála sóisialaí idir Éire agus an tír a bhfuil tú ag fágáil ós rud go ligfeadh sé seo go dtabharfaí do ranníocaíochtaí árachais shóisialta san áireamh don phinsean Stáit ranníocach. Is féidir leat tuilleadh eolais a fháil inár ndoiciméad, Ranníocaíochtaí árachais shóisialta ón choigríoch a chomhcheangal.

Mura bhfuil go leor raníocaíochtaí árachais shóisialta (ÁSPC) déanta agat is féidir go gcáileoidh tú le haghaidh íocaíocht de réir tástála acmhainne ar nós Liúntas Cuardaitheora Poist. Ba chóir é a bheith ar eolas agat go bhfuil riachtanas cónaitheachta ann chun cáiliú le haghaidh íocaíochtaí cúnaimh shóisialaigh in Éirinn.

Tiomáin, gluaisteáin agus iompar

Aithnítear láncheadúnais tiomána ó gach ballstát eile de chuid an AE (agus ó roinnt tíortha eile) lena n-úsáid in Éirinn. D'fhéadfadh sé a bheith indéanta do cheadúnas tiomána a athrú go ceann Éireannach. Má theastaíonn uait do ghluaisteán a thabhairt leat go hÉirinn caithfidh eolas a bheith agat maidir le allmhairiú gluaisteán agus maidir le himpleachtaí na Cánach Cláraithe Feithiclí (VRT). Tá faisnéis ar fáil maidir le seirbhísí iompair phoiblí in Éirinn. Má tá tú níos sine ná 66 agus i do chónaí ar bhonn buan in Éirinn, tá sé de theideal agat taisteal saor in aisce ar iompar poiblí bus agus iarnróid.

Saincheisteanna do dhaoine atá ag bogadh go hÉirinn

Tá rialacháin dhochta ann maidir le peataí a allmhairiú ón iasacht, agus dá réir sin beidh fiosrú a dhéanamh i dtaobh na nósanna imeachta chun do pheata a thabhairt go hÉirinn.

rialacháin custaim maidir le hearraí coiscthe nó srianta a allmhairiú agus tá sé de chumhacht ag oifigigh Custaim agus Máil cuardaigh a dhéanamh ar bhagáiste dhaoine atá ag taisteal go hÉireann.

ceart chun vótáil i ngach toghchán agus reifreann ag saoránaigh Éireannacha atá ina gcónaí in Éirinn. D'fhonn vóta a chaitheamh caithfidh tú a bheith ar an gClár Toghthóirí. B'fhéidir go mbeadh suim agat foghlaim faoin gcóras polaitíochta ag leibhéal náisiúnta agus faoin gcóras polaitíochta ag leibhéal áitiúil.

Tuilleadh eolais

Má tá tú ag teacht go hÉirinn chun a bheith i do chónaí den chéad uair riamh , tá láithreán gréasáin livinginireland.ie ann. Má tá tú ag teacht thar n-ais chun a bheith i do chónaí in Éirinn in athuair is féidir leat faisnéis faoi fhilleadh ar Éirinn a fháil. Tá an dá rud curtha ar fáil ag Crosscare Migrant Project.

Is foinse chuimsitheach é an láithreán gréasáin seo, citizensinformation.ie, d'fhaisnéis ar sheirbhísí poiblí in Éirinn ar nós cearta fostaíochta, seirbhísí sláinte, tithíocht, teidlíochtaí slándála sóisialaí agus faisnéis ghinearálta maidir le bogadh go hÉirinn. Tá faisnéis ar fáil chomh maith ón Seirbhís Teileafóin um Fhaisnéis do Shaoránaigh nó is féidir leat bualadh isteach ar an Ionad Faisnéise do Shaoránaigh (CIC) atá gar duit.

Page edited: 15 December 2016