Saorghluaiseacht san AE

Réamhrá

Is ceann de bhunchearta shaoránaigh an AE é an ceart chun saorghluaiseachta. Foráiltear an ceart seo sna Conarthaí a rialaíonn an AE agus i dTreoracha agus i Rialacháin AE. Déanann an cháipéis seo cur síos ar rialacha ginearálta na saorghluaiseachta. Go ginearálta, baineann forálacha na gConarthaí i leith saorghluaiseachta leis na 10 mballstát a tháinig isteach san AE i 2004, leis an dá bhallstát nua (An Bhulgáir agus an Rómáin) a tháinig isteach in Eanáir 2007 agus leis an Chróít a tháinig isteach in Iúil 2013, cé nach bhfuil cuid de na rialacha á gcur i bhfeidhm láithreach de réir na socruithe idirthréimhseacha a ndéantar cur síos orthu thíos.

Tá roinnt forálacha i gConarthaí an AE a dhéileálann le saorghluaiseacht daoine agus go sonrach le saorghluaiseacht oibrithe. Forálann na Conarthaí "go mbeidh an ceart ag gach uile saoránach de chuid an Aontais saoirse gluaiseachta agus cónaithe a bheith acu taobh istigh de chríocha na mBallstát, faoi réir na dteorainneacha agus na gcoinníollacha atá leagtha síos sa Chonradh CE, agus na mbeart a glacadh chun é a chur i bhfeidhm".

Cuireann na Conarthaí toirmeasc (cosc) ginearálta ar idirdhealú ar bhonn náisiúntachta agus luann siad go sonrach go gcuimsíonn saorghluaiseacht oibrithe "deireadh le haon idirdhealú ar bhonn náisiúntachta idir oibrithe na mBallstát, i leith fostaíochta, luach saothair agus coinníollacha oibre agus fostaíochta eile." Sonraíonn na forálacha Conartha i leith shaorghluaiseacht oibrithe go bhfuil sé de cheart ag oibrithe glacadh le tairiscintí oibre agus gluaiseacht go saor taobh istigh de chríocha na mballstát chun glacadh lena leithéid de thairiscintí, faoi réir teorainneacha a bhfuil call leo ar fhorais beartais phoiblí, slándáil phoiblí nó sláinte phoiblí.

Is iad seo na Príomh-Rialacháin agus na Príomh-Threoracha AE a chuireann ceart saorghluaiseachta oibrithe i bhfeidhm:

(Tá Treoir 2004/38/CE curtha i bhfeidhm in Éirinn ag na Comhphobail Eorpacha (Saorghluaiseacht Daoine) Rialacháin 2015).

Cuireadh roinnt cásanna ar aghaidh chuig Cúirt Bhreithiúnais na hEorpa a shoiléirigh cearta na n-oibrithe a bhogann go dtí ballstáit eile.

Cearta shaoránaigh na mballstát nua

Cearta shaoránaigh na mballstát nua

Nuair a thagann ballstát nua isteach san AE, sonraítear na téarmaí agus na coinníollacha a bhaineann leo i gconarthaí aontachais. Is cuid de na conarthaí iomlána a rialaíonn an AE na conarthaí seo ansin. Cuireadh forálacha idirthréimhseacha speisialta maidir le saorghluaiseacht oibrithe san áireamh sna Conarthaí Aontachais a bhaineann leis na 10 mballstát a tháinig isteach i mBealtaine 2004 agus sna Conarthaí Aontachais leis an mBulgáir, an Rómáin agus an Chróit.

Tugann na forálacha idirthréimhseacha seo ceart faoi leith do na 15 stát a raibh ballraíocht AE acu roimh Bhealtaine 2004 (na ballstáit bhunaidh) chun teorainn a chur le saorghluaiseacht ar feadh tréimhse. Bhí saorghluaiseacht iomlán ag saoránaigh na Cipire agus Mhálta ó thús a mballraíochta (ach féadfaidh Malta srianta a chur ar bhallstáit eile).

Na 10 mballstát a tháinig isteach i mBealtaine 2004

Bain na socruithe idirthréimhseacha seo a leanas leis na 8 mballstát nua eile a tháinig isteach san AE in 2004:

Bain na socruithe idirthréimhseacha le fostaíocht. Ní bhain siad le féinfhostaíocht. Is éard is brí leis seo, go ginearálta, ná go raibh an ceart ag saoránaigh na mballstát nua socruithe féinfhostaíochta a dhéanamh sna ballstáit a bhí ann cheana ón 1 Bealtaine 2004. (Bain roinnt eisceachtaí áirithe leis seo; ní raibh feidhm ag aon cheann acu in Éirinn). Tá tuilleadh faisnéise faoi obair i dtír AE eile le fáil anseo.

Tá an ceart chun saorghluaiseachta faoi réir roinnt srianta ginearálta, agus baineann siad seo le saoránaigh na mballstát nua ar an gcaoi chéanna agus a bhaineann siad leis na ballstáit a bhí ann cheana.

Tá saoránaigh na mballstát nua i dteideal cónaí in aon cheann de na ballstáit a bhí ann cheana chun staidéar a dhéanamh nó mar dhaoine ar scor. Bhí an ceart seo faoi réir roinnt srianta i gcónaí, agus baineann siad seo le saoránaigh na mballstát nua chomh maith céanna.

Tá saorghluaiseacht iomlán ann ó 2011 i leith do na 10 mballstát a tháinig isteach i mBealtaine 2004.

Tá tuilleadh faisnéise faoi chearta cónaithe na náisiúnach LEE i mballstáit AE eile le fáil anseo.

An Bhulgáir agus an Rómáin

Tháinig an Bhulgáir agus an Rómáin isteach san AE ar an 1 Eanáir 2007. Ba iad seo a leanas na socruithe idirthréimhseacha maidir le saorghluaiseacht oibrithe a bhaineann leo:

D'fhéadfadh na ballstáit a bhí ann cheana (na 10 mballstát a tháinig isteach in 2004 san áireamh) socrú go gcuirfear srianta ar shaorghluaiseacht. Níl aon chall dóibh an Coimisiún a chur ar an eolas más mian leo é sin a dhéanamh. Chinn Éire a leithéid de shrianta a chur i bhfeidhm. Is éard is brí leis sin ná go raibh saoránaigh na Bulgáire agus na Rómáine faoi réir na riachtanas maidir le cead oibre a raibh feidhm acu sula ndeachaigh siad isteach san AE.

Tá saorghluaiseacht iomlán ann ó 2014 i leith don Bhulgáir agus don Rómáin.

An Chróit

Tháinig an Chróit isteach san AE ar an 1 Iúil 2013. Is iad seo a leanas na socruithe idirthréimhseacha maidir le saorghluaiseacht oibrithe a bhaineann leis an Chróit:

Ón 1 Iúil 2013 go dtí an 1 Iúil 2015

Ba fhéidir leis na ballstáit AE roghnaigh chun srianta ar cheart náisiúnaigh an Chróit obair sa tír nó in earnálacha áirithe. Bheartaigh Éire saorghluaiseacht iomlán a cheadú.

Ón 1 Iúil 2015

Beidh na ballstáit AE ceadaithe srianta ar shaorghluaiseacht oibrithe a choimeád. I bprionsabal ba chóir go gcríochnóidh an socrú idirthréimhseach i ndiaidh 5 bhliain ach tá foráil ann, áfach, a shonraíonn gur féidir le ballstáit bhunaidh iarraidh ar an gCoimisiún leanúint leis na srianta ar feadh 2 bhliain sa bhreis, i gcás go bhfuil suaitheadh mór sa mhargadh saothair acu.

Ón 1 Iúil 2020

Tá saorghluaiseacht iomlán ann ó 2020 i leith don Chróit a tháinig isteach in Iúil 2013.

Page edited: 5 December 2016