Scéimeanna Scaireanna Fostaithe in Éirinn

Réamhrá

In Éirinn, is féidir le fostaithe roghanna faoi leith scaireanna a ghlacadh óna gcomhlacht a d'fhéadfadh a bheith "saor ó cháin" nó "cáin éifeachtúil". Ach, b'fhearr cuimhniú gur beag buntáiste atá ann do fhostaithe atá go hiomlán "saor ó cháin". Is buntáiste é scaireanna a sholáthar a bhféadfaí breathnú air mar bhónas airgid agus mar sin cáin ioncaim a ghearradh air. Ach, de bharr athruithe sa reachtaíocht in Éirinn is féidir le fostaithe leas a baint as rath a gcomhlacht gan dliteanais mhóra cánacha titim orthu. Tá dhá phríomh bhealach gur féidir le fostaí leas a bhaint as scaireanna sa chomhlacht:

  • Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt
  • Roghanna Stoic.

Rialacha

Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt

Tugann Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt deis don fhostóir scaireanna sa chomhlacht a thabhairt don fhostaí suas go dtí uasluach de 12,700 euro sa bhliain saor ó cháin. Tá coinníollacha faoi leith ag baint le Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt atá leagtha síos i reachtaíocht agus atá dhá riaradh ag na Coimisinéirí Ioncaim.

Má shásaíonn an scéim na coinníollacha, ní íocfaidh fostaí aon cháin ar scaireanna suas go dtí uasluach de 12,700 euro sa bhliain. Ní mór don fhostóir na scaireanna a choinneáil ar feadh tréimhse ama (ar a dtugtar an "tréimhse choinneála") agus ní féidir leis an bhfostaí fáil réidh leis na scaireanna sula mbíonn trí bliana caithe. Má fhaigheann fostaí réidh leis na scaireanna roimhe sin, beidh air/uirthi cáin ioncaim a íoc ar pé acu is lú eatarthu seo a leanas:

  • Luach margaidh na scaireanna nuair a tugadh don fhostaí iad, nó,
  • Luach na scaireanna ag am an díolacháin.

Tá roinnt coinníollacha a bhaineann le Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt agus ba cheart iad a chinntiú leis na Coimisinéirí Ioncaim. Is féidir tuilleadh a léamh anseo maidir le Scéimeanna Ceadaithe le Brabús a Roinnt (pdf).

Roghanna Stoic

Scaireanna sa chomhlacht iad roghanna stoic do fhostaithe a chuirtear ar fáil ar phraghas fabhrach don fhostaí. Tá sé soiléar go bhfuil buntáiste cánach ann don fhostaí nuair atá an praghas fabhrach níos lú ná an luach margaidh.

Braitheann an méid cánach a bhíonn le n-íoc ag an bhfostaí an cuid de "Scéim Cheadaithe Roghanna Scaireanna" iad na roghanna stoic nó de Scéim Neamhcheadaithe Roghanna Scaireanna.

Tháinig na rialacha a bhaineann le Scéim Cheadaithe Roghanna Scaireanna i bhfeidhm sa bhliain 2001. Faoi na rialacha seo, má cheannaíonn fostaí scaireanna ó chomhlacht ag praghas fabhrach titeann dliteanas air/uirthi um Cháin ar Ghnóthacháin Chaipitiúla de 20% do gach euro má dhíolann sé/sí na scaireanna. Gearrtar an Cháin ar Ghnóthacháin Chaipitiúla ar an difríocht idir an bpraghas ceannaithe agus an praghas a dhíoltar na scaireanna air ina dhiaidh sin.

Le Scéimeanna Neamhcheadaithe Roghanna Scaireanna ní mór don fhostaí cáin a íoc ar an difríocht idir luach margaidh na scaireanna agus an praghas a d'íoc sé/sí orthu ag an am ar cheannaigh sé/sí iad. Má dhíolann an fostaí na scaireanna ina dhiaidh sin, beidh Cáin ar Ghnóthacháin Chaipitiúla le n-íoc aige/aici freisin má thagann ardú ar luach na scaireanna ón am ar cheannaigh sé/sí iad go dtí an t-am a dhíolann sé/sí iad.

Tá cáin iníochta ar gach díbhinn a éiríonn as scéimeanna le brabús a roinnt agus scéimeanna roghanna scaireanna.

Tá sé tábhachtach déanamh cinnte leis na Coimisinéirí ioncaim agus le do fhostóir cé na rialacha a bhaineann le do roghanna scaireanna agus cén uair a mbeidh cáin le n-íoc agat, má bhíonn. Léigh tuilleadh eolais anseo maidir le Roghanna Stoic.

Page edited: 9 December 2008