Cáin Choinneála ar Ús Taisce

Eolas

Cuireann soláthróirí seirbhísí airgeadais cosúil le bainc, cumainn foirgníochta agus oifigí poist cuntais ar fáil ina bhfuil tú inn ann suim airgid a shábháil - taisce - a dtugtar siad ráta bliantúil úis duit air, go hiondúil céatadán den taisce.

Gearrtar cáin ar a dtugtar Cáin Choinneála ar Ús Taisce (DIRT) ar an ús a fhaigheann tú.

Gearrtar DIRT ag an ngnáthráta cánach ioncaim, 41%. Baineann an banc nó an glacadóir taisce an cháin sular íoctar an ús duit. Don bhliain 2013, ba iad na rátaí 33% i gcás gnáthchuntais taisce agus 36% do chuntais fhadtéarmacha taisce. Féadfaidh tú teacht ar rátaí stairiúla DIRT ar revenue.ie.

Tá tú i dteideal ráiteas a fháil faoin méid DIRT a baineadh ó do chuid úis má iarrann tú é. Níl aon cháin bhreise le n-íoc agat ar an ús ach fógraítear mar ioncam é má tá tú ag déanamh tuairisceáin cánach. Má fhaigheann tú íocaíochtaí bliantúla úis (nó a mhacasamhail d’íocaíochtaí de shaghas brabúis) os cionn €300, cuireann do bhanc, cumann foirgníochta, comhar creidmheasa nó An Post seo in iúl do na Coimisinéirí Ioncaim.

Dliteanas deiridh is ea DIRT do chuspóirí cánach. Ciallaíonn seo, má d’íoc tú DIRT, ní gá duit aon cháin ioncaim bhreise nó aon Mhuirear Sóisialta Uilíoch a íoc ar an ús, ach dearbhaítear é mar ioncam má tá tuairisceán cánach á dhéanamh agat. Faoi chúinsí áirithe, áfach, b’fhéidir go mbeidh ort ÁSPC a íoc ar ús taisce a fuair tú.

Daoine eile a d’fhéadfadh a bheith cáilithe le haghaidh díolúine ó DIRT nó aisíocaíochta DIRT ná:

  • Iontaobhaithe ciste iontaobhais do dhuine atá míchumasaithe go buan
  • Carthanachtaí
  • Daoine nach gcónaíonn sa Stát agus atá neamh-inchánach

Díolúintí agus aisíocaíochtaí DIRT

Is féidir le d’institiúid airgeadais d’ús ar thaiscí a íoc gan DIRT a asbhaint. Caithfidh tú iarratas a dhéanamh go n-íocfar d’ús taisce gan DIRT asbhainte (féach ‘Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas’ thíos).

Ceannaitheoirí céaduaire

B’fhéidir go mbeidh ceannaitheoirí céaduaire a cheannaíonn teach nó a thógann teach nó árasán iad féin chun cónaí ann mar a n-áit chónaithe a bheith in ann aisíocaíocht an DIRT a íocadh ar a gcoigiltí a éileamh.

Má cheannaíonn tú maoin nó má thógann tú maoin tú féin idir an 14 Deireadh Fómhair 2014 agus an 31 Nollaig 2017, b’fhéidir go mbeidh tú i dteideal aisíocaíocht an DIRT a íocadh a éileamh. Ní mór gur ceannaitheoir céaduaire thú. Ciallaíonn seo nár cheannaigh tú nó nár thóg siad teach nó árasán riamh roimhe seo tú féin nó le haon duine eile. Ní mór an mhaoin a cheannach nó a thógáil mar d’áit chónaithe. Ní áirítear leis an bhfaoiseamh maoin a fhaightear ar mhaithe le cuspóirí infheistíochta.

Féadfaidh tú aisíocaíocht aon DIRT a éileamh a asbhaineadh ó ús a tuilleadh ar choigiltí a úsáideadh ar mhaithe le maoin a cheannach nó a fhéintógáil sna 48 mí roimh an dáta ceannaigh (dáta an tíolacais).

Ní féidir leat faoiseamh a éileamh ar DIRT a íocadh ar choigiltí ach a mhéid le 20% den phraghas ceannaigh nó i gcás féintógála, 20% de luach críochnaithe na maoine.

Tabhair cuairt ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim chun níos mó faisnéise a fháil ar dhíolúine DIRT na gceannaitheoirí céaduaire agus chun ceisteanna coitianta ar an díolúine a léamh (pdf).

Daoine os cionn 65

Féadfar d’ús taisce a íoc gan DIRT asbhainte nó aisíocaíocht DIRT a fháil, má tá tú os cionn 65 agus:

  • Go bhfuil d’ioncam (ioncam do chéile ó páirtnéir sibhialta san áireamh) faoi bhun theorainn na díolúine ísle
  • Go bhfuil do dhliteanas cánach (agus dliteanas do chéileó páirtnéir sibhialta san áireamh) don bhliain faoi bhun do chreidmheasanna cánach (creidmheasanna do chéile ó páirtnéir sibhialta san áireamh) don bhliain sin.

I gcoitinne, ní bheidh comhchuntais, a bhfuil duine de na sealbhóirí cuntais 65 bliana d’aois nó níos sine, cáilithe chun DIRT a aisíoc leo ach amháin sa chás gurb é céile an duine sin sealbhóir eile an chuntais.

Má tá sé d’údarás ag duine eile, cosúil le do mhac nó d’iníon, do chuntas bainc a fheidhmiú thar do cheann áfach, agus go bhfuil sé nó sí ainmnithe mar shealbhóir cuntais chun na críche seo amháin, beidh tú fós cáilithe le DIRT a aisíoc leat ar an gcoinníoll gur tú úinéir tairbhiúil an chuntais. Sa chás seo, agus aisíocaíocht DIRT á éileamh, caithfidh tú dearbhú a chur leis ag rá go bhfuil tusa (ní do leanbh) i dteideal an úis ar fad a íocadh i leith na taisce.

Daoine faoi mhíchumas

Féadfar d’ús taisce a íoc gan DIRT asbhainte nó aisíocaíocht DIRT a fháil, má tá tú:

  • Míchumasaithe go buan ó thaobh tú féin a chothabháil agus
  • Go dtéann do chreidmheasanna cánach (creidmheasanna do chéile san áireamh) don bhliain os cionn na cánach a bheadh inmhuirir ar d’ioncam (agus ar ioncam do chéile) don bhliain

Féadfaidh tú breis faisnéise a fháil ar Chuntais Taisce “saor ó DIRT” do Dhaoine atá ar Éagumas Buan ó na Coimisinéirí Ioncaim.

Cuntais neamhchónaitheacha

Mura bhfuil tú i do chónaí in Éirinn le haghaidh cánach, is féidir aisíoc aon DIRT atá baint as d’ ús taisce Éireannach. Chun aisíoc DIRT a fháil, caithfidh comhaontú dé-chánach idir Éire agus an tír ina bhfuil tú i do chónaí a bheith ann. Beidh DIRT aisíoctha de réir téarmaí an chomhaontaithe sin. Comhlánaigh foirm IC5 (pdf) chun iarratas a dhéanamh ar aisíoc DIRT.

Mura bhfuil tú i do chónaí in Éirinn is féidir leat ús taisce Éireannach a fháil gan DIRT a bhaint as. Níl gá do dhuine neamhchónaitheach bheith ina chónaí i dtír atá comhaontú dé-chánach le hÉirinn aige chun iarratas a dhéanamh ar dhíolúine ó DIRT. Caithfidh tú dul i dteagmháil le d’institiúid airgeadais chun faigh amach ar féidir leat díolúine ó DIRT a fháil. Ní mór duit Dearbhú Neamhchónaitheach a chomhlánú. Caithfidh tú fógra a thabhairt dóibh má bhíonn tú i do chónaí in Éirinn arís.

Comhair chreidmheasa

Ón 1 Eanáir 2014, tá gach díbhinn scaireanna agus ús taisce de chuid comhair chreidmheasa a íoctar le comhaltaí faoi réir DIRT, seachas díbhinn nó ús a íoctar le comhaltaí atá díolmhaithe ó DIRT (roinnt daoine os cionn aois 65 agus roinnt daoine atá ar éagumas buan). Roimh 2014, ní raibh saghsanna áirithe de chuntais chomhar creidmheasa faoi réir DIRT.

Cheadaigh cuntais speisialta scaireanna de chuid comhar creidmheasa a osclaíodh sa tréimhse ón 1 Eanáir 2002 go dtí an 15 Deireadh Fómhair 2013 do chomhalta de chomhar creidmheasa a roghnú chun scaireanna a shealbhú sa chuntas ar feadh téarma íosta 3 nó 5 bliana. Bhí díolúine chánach i bhfeidhm le díbhinní ó na cuntais seo. Ba í an díolúine chánach:

  • I gcás an chéid €480 sa bhliain de dhíbhinní, sa chás go n-infheistítear na cistí ar feadh 3 bliana, ar a laghad, agus
  • I gcás an chéid €635 sa bhliain de dhíbhinní, sa chás go n-infheistítear na cistí ar feadh 5 bliana ar a laghad.

Ní féidir na cuntais seo a oscailt a thuilleadh ón 16 Deireadh Fómhair 2013 ar aghaidh. Má bhí ceann de na cuntais seo agat, áfach, agus má tháinig aibiú ar na cistí sa chuntas i ndiaidh an 16 Deireadh Fómhair 2013, tá fáil go fóill ar an díolúine chánach. Bíonn an fuílleach faoi dhliteanas an ráta chuí DIRT (41% ón 1 Eanáir 2014).

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Díolúine DIRT do cheannaitheoirí céaduaire

Ní mór don mhaoin a bheith cláraithe do Cháin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) chun éileamh a dhéanamh ar aisíocaíocht DIRT. Chun éileamh a dhéanamh, logálann tú isteach sa chóras CMÁ ar líne agus iontrálann tú d’uimhir PSP nó d’Uimhir Thagartha Cánach, Aitheantas do Mhaoine agus d’Uimhir Aitheantais Phearsanta.

A luaithe a bhíonn tú sa chóras CMÁ, cliceálann tú ar an gcnaipe Éiligh an Aisíocaíocht do Cheannaitheoirí Céaduaire. Taispeánfaidh seo foirm éilimh. Teastaíonn an fhaisnéis a leanas chun an fhoirm a chomhlánú agus chun an t-éileamh a sheoladh ar aghaidh:

  • Méid an DIRT atá le haisíoc (a mhéid le 20% den phraghas ceannaigh nó de chostas na tógála)
  • Praghas ceannaigh nó luach críochnaithe i gcás féintógála
  • Dáta an cheannaigh
  • Seoladh ríomhphoist
  • Sonraí cuntas bainc lena n-íocfar an aisíocaíocht (má tá do chuid sonraí ag na Coimisinéirí Ioncaim cheana féin, taispeánfar iad seo, ach is féidir leat iad a leasú, más gá)
  • Fianaise i leith an DIRT a asbhaineadh (mar shampla, ráitis bhainc).

Tabhair faoi deara nach mór do d’institiúid airgeadais (banc, comhar creidmheasa nó cumann foirgníochta) ráiteas den DIRT a asbhaineadh ó do chunta(i)s a thabhairt duit.

Má cháilíonn tú don fhaoiseamh, gheobhaidh tú ríomhphost ina ndeimhnítear seo nuair a próiseáladh d’éileamh agus eiseofar an aisíocaíocht do do chuntas bainc.

Aisíocaíocht DIRT

Má tá tú os cionn 65 bliana d’aois nó más duine tú atá míchumasaithe go buan nó i d’iontaobhaí ar iontaobhas speisialta do dhuine atá míchumasaithe go buan, comhlánaigh foirm 54D (pdf) chun cur isteach ar aisíocaíocht DIRT. Seol an fhoirm chomhlánaithe chuig oifig áitiúil na gCoimisinéirí Ioncaim.

Beidh ort Deimhniú Úis a fháil ó do bhanc, do chumann foirgníochta, do chomhar creidmheasa, srl, agus é seo a chur isteach in éineacht le d’iarratas.

Díolúintí DIRT

Is féidir iarratas a dhéanamh go n-íocfar d’ús taisce gan DIRT asbhainte:

  • Má tá tú os cionn 65 bliana d’aois caithfidh tú foirm foirm DE1 (pdf) a chomhlánú agus a sheoladh chuig d’institiúid airgeadais.
  • Más duine tú atá míchumasaithe go buan nó i d’iontaobhaí ar iontaobhas speisialta do dhuine atá míchumasaithe go buan, caithfidh tú foirm DE2 (pdf) a chomhlánú agus a sheoladh chuig na Coimisinéirí Ioncaim.
Page edited: 19 July 2017