Cónaí agus sainchónaí cánach in Éirinn

Eolas

Is féidir le do stádas cónaithe dul i bhfeidhm ar do dhliteanas cánach in Éirinn. Ní bheidh sé mar an gcéanna do dhuine atá ina chónaí sa tír agus do dhuine nach bhfuil, ná do dhuine a bhfuil a bhaile buan in Éirinn agus do dhuine nach bhfuil. Tá sainmhíniú sainiúil ar chónaí chun críocha cánach ag brath ar cá mhéad laethanta a chaitheann tú sa tír. Mura bhfuil tú i do chónaí in Éirinn i mbliain áirithe, is féidir le hÉirinn a bheith ina ‘gnáthchónaí’ agat fós os rud é go dtagraíonn an téarma sin don tír ina mbíonn tú i do chónaí de ghnáth thar roinnt blianta. Tugtar sainchónaí ar an tír ina bhfuil do bhaile buan.

Cónaí chun críocha cánach

Braitheann do chónaí chun críocha cánach ar líon na laethanta ar a bhfuil tú i láthair in Éirinn le linn bhliain chánach (Ciallaíonn bliain chánach an tréimhse ó 1 Eanáir go 31 Nollaig).

Tá tú cónaitheach chun críocha cánach i mbliain más amhlaidh:

  • Go gcaitheann tú 183 lá nó níos mó in Éirinn sa bhliain sin ó 1 Eanáir – 31 Nollaig
  • Bunaíodh Fochoiste de Choiste um Nós Imeachta agus Pribhléidí Sheanad Éireann chun athbhreithniú agus moltaí a dhéanamh maidir le comhdhéanamh agus feidhmeanna reatha an tSeanaid agus an comhdhéanamh agus na feidhmeanna a bheidh aige amach anseo.

Le haghaidh na mblianta cánach suas go 2008, comhairtear gach lá a bhfuil tú i láthair ag meán oíche mar lá amháin nuair a bhíonn cónaitheacht á ríomh chun críocha cánach. Ón mbliain chánach 2009 ar aghaidh, níl feidhm ag riail an mheán oíche a thuilleadh, agus déileáiltear leat amhail is go bhfuil tú i láthair sa Stát, má bhíonn tú i láthair sa Stát aon uair i rith an lae sin.

Ag roghnú a bheith cónaitheach chun críocha cánach

Má thagann tú go hÉirinn i mbliain áirithe ach níl tú i láthair don líon laethanta atá riachtanach, is féidir leat roghnú a bheith cónaitheach don bhliain sin ar an gcoinníoll nach mbeidh tú cónaitheach sa bhliain ina dhiaidh sin. Déan teagmháil le d’oifig áitiúil chánach le sonraí a fháil.

Gnáthchónaí

Cuirtear do phatrún cónaithe thar roinnt blianta san áireamh le do ‘ghnáthchónaí’ a shocrú.
Má bhí tú i do chónaí do na trí bliana cánach roimhe sin beidh tú i do ghnáthchónaitheach ó thús do cheathrú bliain. Má fhágann tú an tír, leanfaidh tú de bheith i do ghnáthchónaitheach go dtí go mbeifeá neamhchónaitheach ar feadh trí bliana leanúnacha.

Cónaí agus lánúnacha pósta

Do lánúin phósta, measúnaítear stádas cónaithe gach céile go neamhspleách ar an gcéile eile, agus de bhrí sin is féidir le céile amháin a bheith cónaitheach agus an duine eile a bheith neamhchónaitheach. Má tá do stádas cónaithe difriúil le do chéile, is féidir leat a roghnú a bheith próiseáilte mar dhaoine neamhphósta chun críocha cánach má tá sé níos tairbhí.

Má tá tú cónaitheach agus fostaithe in Éirinn ach níl do chéile cónaitheach in Éirinn agus níl aon ioncam ag do chéile – ionas nach bhfuil foinse ioncaim agaibh ach do thuillimh – ansin b’fhéidir go mbeifeá ábalta Creidmheas Cánach Duine Phósta agus banda ráta cánach méadaithe a éileamh.

Cad is brí le sainchónaí in Éirinn?

Is éard is sainchónaí ann ná an tír a bhfuil tú i do chónaí inti le hintinn fanacht ansin go buan. B’fhéidir nach mbeadh sé mar an gcéanna le do chónaí nó do náisiúntacht.

Nuair a bheirtear duine, tá ‘sainchónaí bunaidh’ acu. Is iondúil gurb ionann é seo agus sainchónaí d’athar ach amháin mura bhfuil do thuismitheoirí pósta nó má tá tú i do chónaí le do mháthair amháin. Tá an fhoráil seo leagtha amach i ndlí na hÉireann sa Acht um Shainchónaí agus Aithint Colscarthaí Coigríche 1986.

Is féidir an sainchónaí a athrú chuig sainchónaí rogha má aistríonn tú chuig tír eile le hintinn a bheith i do chónaí ansin go buan.

Tobhach Sainchónaithe Éireannaigh

Tugadh isteach tobhach sainchónaithe Éireannaigh nua sa bhliain 2010. Tá an tobhach seo i gceist in ainneoin an áit ina bhfuil cónaí ort go cánach. Gearrtar an tobhach ar dhuine aonair:

  • Atá ina c(h)ónaí in Éirinn
  • Le hioncam domhanda níos mó ná €1m in aghaidh na bliana
  • Le maoin Éireannach níos mó ná €5m in aghaidh na bliana, agus
  • Le dliteanas do cháin ioncaim Éireannaigh don bhliain atá níos lú ná €200,000

Is é €200,000 an tobhach agus tá sé iníoctha go bliantúil. Tá aon cháin ioncaim Éireannaigh a íocann tú i mbliain cánach ceadaithe mar chreidmheas agus méid an tobhaigh sainchónaithe le híoc don bhliain sin á ríomh. Tá an tobhach iníoctha gach bliain ar nó roimh an 31 Deireadh Fómhair sa bhliain tar éis an dáta luachála (ar bhonn féinmheasúnachta). Is é 31 Nollaig an dáta luachála gach bliain. Tá an tobhach don bhliain 2014, mar sin, le híoc agus tá sé iníoctha ar nó tar éis an 31 Deireadh Fómhair 2015. Is féidir leat tuilleadh eolais faoin tobhach sainchónaithe ó na Coimisinéirí Ioncaim.

Impleachtaí cánach

Glactar cónaí agus sainchónaí san áireamh do roinnt TAXES lena n-áirítear Cáin Ioncaim, Cáin Choinneála Úis Iarlaise, Cáin Bhronntanais, Cáin Oidhreachta agus Cáin Ghnóthachan Caipitiúil.

Teagmháil

Uimhreacha teileafóin lóghlao d’oifigí réigiúnacha Ioncaim anseo ar fáil anseo. Is féidir leat faigh sonraí teagmhála níos mionchruinne do do réigiún anseo.

Page edited: 20 October 2015