Gníomhais Chúnaint

Réamhrá

Aontas, ceangailte ó thaobh dlí, atá scríofa síos agus aontaithe idir beirt ag rá go n-aontaíonn duine amháin go n-íocfaidh sé/sí méid áirithe airgid leis an duine eile gan tairbhe ar bith a fháil ar ais é gníomhas cúnaint.

D'fhéadfá aontú go n-íocfá suim airgid ar bith faoin nGníomhas ach tá sé tabhachtach go gcuimhníonn tú go gcaithfear an gníomhas a dhéanamh amach i gceart, a shiniú, a fhianiú, a shéalú agus a sheachadadh don duine a bheidh ag fáil na n-íocaíochtaí.

Níl faoiseamh cánach ar fáil ach sa chás go bhfuil gníomhais á ndéanamh do ghrúpaí áirithe. Is iad na grúpaí seo ná daoine mionaoiseacha le héagumas buan, daoine fásta le héagumas buan agus daoine os cionn 65 bliain. (Is páiste faoi 18 bliain d'aois nach bhfuil pósta é duine mionaoiseach). Níl tuismitheoirí páistí atá ina ndaoine mionaoiseacha le héagumas in ann faoiseamh cánach a éileamh ar ghníomhais déanta ar leas a bpáiste mionaoiseach féin atá faoi éagumas buan. D'fhéadfadh daoine eile, áfach, nach tuismitheoirí na bpáistí iad, a dhéanann gníomhais ar leas páistí le héagumas buan, faoiseamh cánach a éileamh. Braitheann an méid cánach a shábháiltear ar an méid cánach a íocann an duine atá ag déanamh na híocaíochta (an cúnantóir) agus ar méid ioncaim an duine atá ag fáil na híocaíochta (an cúnantaí).

Chun go mbeidh gníomhas cúnaint éifeachtach ó thaobh cánach de, caithfidh tréimhse an ghníomhas bheith níos mó ná 6 bliana. Dá bhrí sin, molann na Coimisinéirí Ioncaim tréimhse 7 mbliana don ghníomhas.

Rialacha

Níl teorainn ar bith ar an méid faoiseamh cánach gur féidir a éileamh ar ghníomhais déanta ar leas daoine mionaoiseacha le héagumas buan ach amháin ó thuismitheoirí a dhéanann gníomhais ar leas a bpáistí mionaoiseacha féin le héagumas buan. Is féidir faoiseamh cánach gan teorainn a éileamh ar ghníomhais déanta ar leas daoine fásta le héagumas buan.

Is féidir faoiseamh cánach a éileamh ar ghníomhais ar leas daoine fásta os cionn 65 bliain. Ní fhéadfadh an méid faoiseamh cánach ar ghníomhas amháin nó níos mó a bheith níos mó ná 5% d'ioncam iomlán an chúnantóra (ioncam comhlán lúide asbhainteanna ar nós costas, liúntais chaipitiúla agus araile).

Gníomhas Cúnaint a dhéanamh

Caithfear an gníomhas a dhéanamh amach i gceart, a shíníu, a fhianú, a shéalú agus a sheachadadh don duine. Tá foirm um ghníomhas cúnaint ar fáil anseo le híoschóipeáil (pdf).

Ní foláir don duine atá ag fáil na híocaíochta (an cúnantaí) uimhir PSP a bheith aige/aici. Muna bhfuil uimhir PSP aige/aici, ba cheart dó/di dul i dteagmháil lena (h)oifig áitiúil den Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí chun a (h)uimhir atá ann cheana féin, nó ceann nua a fháil.

Ní foláir d'íocaíochtaí faoin ngníomhas a bheith gan tairbhe ar bith ag teacht ón gcúnantaí (go díreach nó go hindíreach). Sé sin le rá, ní fhéadfaidh an duine atá ag íoc an airgid aon tairbhe a fháil ón duine atá ag fáil an airgid, go díreach uaidh/uaithi, nó go hindíreach trí dhuine eile.

Ní fhéadfaidh gníomhas a bheith i bhfeidhm ach ó dháta reatha (sé sin le rá, ní fhéadfaidh tú gníomhas a shiardhátú).

Caithfidh gníomhas do dhuine a bheith in ann seasamh níos mó ná 6 bliana.

Ní foláir duit an gníomhas a dhéanamh sula ndéanann tú íocaíocht ar bith. Ba cheart duit a dhéanamh cinnte go mbeidh tú in ann na híocaíochtaí go léir a dhéanamh sula gcríochnaíonn an gníomhas.

Caithfear na híocaíochtaí atá leagtha síos sa ghníomhas a íoc ar na dátaí atá leagtha síos agus leis an méid airgid atá leagtha síos. Ní féidir leis an duine atá ag íoc ná an duine atá ag fáil an airgid na híocaíochtaí a athrú i rith tréimhse an ghníomhais.

Íocaíocht a dhéanamh faoi Ghníomhas cúnaint

Ní foláir don duine atá ag déanamh na híocaíochta (an cúnantóir) cáin a asbhaint ón íocaíocht iomlán (comhlán) ag an ngnáthráta.

D'fhéadfadh daoine a íocann cáin faoin gcóras Íoc Mar a Thuillir (ÍMAT) iarraidh ar a n-oifig cánacha a dteastais chreimheasanna cánacha agus an gnáthráta pointe scoir a athrú chun an cháin asbhainte a chur san áireamh. Má íocann tú cáin faoin gcóras féinmheasúnaithe ba cheart duit cuntas faoin ghníomhas cúnaint a bhreacadh síos sa thuairisceán cánach bliantúil a chuireann tú faoi bhráid na gCoimisinéirí Ioncaim.

Ní foláir duit chomh maith sonraí na híocaíochta agus an cháin bainte as a thabhairt don duine atá ag fáil na híocaíochta (an cúnantaí) ar Fhoirm R185 gach uair a dhéantar íocaíocht. Íoschóip Foirm R185 nó d'fhéadfá cóip a fháil ó d'oifig chánach áitiúil.

Rátaí

Braithfidh an tsábháil cánach ar an méid cánach a íocann an cúnantóir (an duine atá ag íoc an airgid) agus ar ioncam an chúnantaí (an duine atá ag fáil an airgid).

Má dlítear cáin ar ráta níos airde ná an gnáthráta ar an duine a íocann an t-airgead gheobhaidh sé/sí faoiseamh cánach ar an difríocht idir an ghnáthráta agus an ráta níos airde. Is 20% an ghnáthráta agus 40% an ráta níos airde iad.

Níl aon leas cánach don chúnantóir a íocann cáin ag an ngnáthráta amháin.

Gan aird ar riocht an duine atá ag íoc an airgid (an cúnantóir), bheadh an duine atá ag fáil an airgid (an cúnantaí), ar lú a c(h)reidmheasanna bliantúla cánach ná an cháin atá inmhuirir ar a (h)ioncam iomlán (lena n-áirítear an t-ollioncam arna fháil faoin nGníomhas Cúnaint), incháilithe le haghaidh aisíocaíochta as cáin ar an ráta caighdeánach arna hasbhaint ag an gcúnantóir.

Conas iarratas a dhéanamh

Faoiseamh cánach don chúnantóir

Ba cheart don duine atá ag déanamh na n-íocaíochtaí (cúnantóir) a (h)éileamh ar fhaoiseamh cánach a sheoladh go dtí a (h)oifig chánach féin, gan dearmad a dhéanamh a (h)uimhir PSP a lua. Agus tú ag déanamh an éilimh don chéad uair, ba cheart duit bunchóip an ghníomhais chúnaint, cóip d'fhoirm R185 agus do thuairisceán cánach a sheoladh chuig an oifig chánach is gaire duit. Ina dhiaidh sin, líon foirm 185 ar nó i ndiaidh dáta na híocaíochta agus seol go dtí an oifig chánach is gaire duit í.

Faoiseamh cánach don chúnantaí

Ba cheart don duine atá ag fáil na n-íocaíochtaí (an cúnantaí) a (h)éileamh ar fhaoiseamh cánach a sheoladh chuig a (h)oifig chánach féin, arís ag lua a (h)uimhir PSP. Don chéad éileamh ar fhaoiseamh cánach, cuir leis cóip den ghníomhas cúnaint, éilimh Foirm 54 agus Foirm 185 líonta ag an duine atá ag déanamh na híocaíochta. Le haghaidh na mblianta ina dhiadh sin, ba cheart Foirm R185 agus na héilimh ar Fhoirm 54 a sheoladh.

Page edited: 30 November 2017