Cáin do dhaoine féinfhostaithe

Réamhrá

Is é an phríomhoibleagáid dhlíthiúil atá ort agus tú ag dul i mbun féinfhostaíochta ná gur gá duit clárú mar dhuine féinfhostaithe leis na Coimisinéirí Ioncaim. Íocann tú cáin ar an mbrabús ó do ghnó agus ar aon ioncam eile a fhaigheann tú.

Mura n-íocann tú an cháin atá dlite uaitse in am is i dtráth, gearrfar ús ort ón dáta dlite go dtí an dáta ar a bhfaighfear an íocaíocht uait.

Rialacha

Agus tú i do dhuine féinfhostaithe, íocann tú cáin ioncaim faoin gcóras féinmheasúnaithe uair amháin sa bhliain.

Íocann tú Réamhcháin (meastachán ar an gcáin a bheidh dlite don bhliain reatha trádála) an 31 Deireadh Fómhair nó roimhe gach bliain agus cuireann tú tuairisceán cánach isteach i leith na bliana roimhe faoin 31 Deireadh Fómhair ar a dhéanaí.

Mar shampla:

Más ón 1 Eanáir go dtí an 31 Nollaig gach bliain atá do bhliain chuntasaíochta, íocfaidh tú Réamhcháin i leith na bliana 2017 faoin 31 Deireadh Fómhair 2017, bunaithe ar mheastachán ar do dhliteanas don bhliain iomlán. Cuirfidh tú tuairisceán cánach isteach i leith na bliana 2015 agus íocfaidh tú aon cháin atá dlite don bhliain sin ag an am céanna.Tá tú i dteideal an ghnáthréimse creidmheasanna agus faoiseamh cánach. Ó 2017, is féidir creidmheas cánach Ioncaim Tuillte €950 a éileamh. Áfach, má cháilíonn tú don chreidmheas cánach ÍMAT freisin, ní féidir leis an luach comhcheangailte na 2 chreidmheas seo an uasmhéid €1,650 a shárú.

Ní mór duit taifid chuí a choimeád, lena n-áirítear:

  • Gach ceannachán agus díolachán earraí agus seirbhísí agus
  • Gach suim íoctha isteach agus amach

Ní mór duit taifid tacaíochta a choimeád (mar shampla, sonraisc, ráitis bhainc agus chumann foirgníochta, duillí seiceanna agus admhálacha). Ní gá duit iad a sheoladh chuig na Coimisinéirí Ioncaim, ach ní mór duit iad a choimeád sa chás go dteastaíonn ó na Coimisinéirí Ioncaim iad a iniúchadh.

Is féidir leat speansais áirithe ghnó a éileamh in aghaidh cánach, amhail earraí a gceannaítear lena n-athdhíol, pá, cíos, rátaí, deisiúcháin, solas agus teas, costais reatha feithiclí nó innealra a úsáidtear i reáchtáil an ghnó, táillí cuntasaíochta, ús íoctha ar iasachtaí gnó, íocaíochtaí léasaithe ar fheithiclí nó ar innealra a úsáidtear i reáchtáil an ghnó, chomh maith le ranníocaíochtaí do do phinsean pearsanta (de réir teorainneacha áirithe).

Sa chás go bhfuil tú ag obair ón mbaile, is féidir go mbeidh tú in ann cuid de do bhillí teaghlaigh a éileamh, ar nós billí gutháin, teasa, solais, etc.

Tá tuilleadh faisnéise faoi fhéinfhostaíocht le fáil i dTreoir maidir le Féinmheasúnú - IT10 ó na Coimisinéirí Ioncaim, rud ina gcuimsítear faisnéis faoi conas do thuairisceán cánach a chomhlánú agus faoi spriocdhátaí tábhachtacha. Tugann na Coimisinéirí Ioncaim faisnéis freisin faoi chlárú do cháin agus faoi na speansais ghnó is féidir leat éileamh in aghaidh d’ioncaim. Is féidir le hOifig áitiúil na gCoimisinéirí Ioncaim cabhrú leat le haon cheisteanna atá agat.

Fochonraitheoirí: Más rud é gur fochonraitheoir féinfhostaithe thú agus go bhfuil tú ag obair sa tionscal tógála, foraoiseachta nó próiseáil feola, tá faisnéis mhionsonraithe faoi Cháin Conarthaí Iomchuí ar fáil duit ar shuíomh gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim.

An Muirear Sóisialta Uilíoch, ÁSPC agus CBL

An Muirear Sóisialta Uilíoch: Ní mór do gach duine a bhfuil a n-ollioncam níos airde ná €13,000 in aghaidh na bliana an Muirear Sóisialta Uilíoch a íoc.

Gearrtar táille bhreise 3% ar aon ioncam ó fhéinfhostaíocht os cionn €100,000, beag beann ar aois an duine. Fágann sé sin go n-íocann daoine féinfhostaithe an Muirear Sóisialta Uilíoch de réir ráta 11% ar aon ioncam os cionn €100,000. Níl feidhm ag an Muirear Sóisialta Uilíoch maidir le híocaíochtaí leasa shóisialaigh ná le híocaíochtaí den chineál céanna. Íocann tú an Muirear Sóisialta Uilíoch i dteannta do réamhíocaíochta cánach.

ÁSPC: Íocann daoine féinfhostaithe ÁSPC ar Aicme S ar a n-ioncam.

Cáin Bhreisluacha

Ní mór duit clárú le haghaidh Cáin Bhreisluacha (CBL) más rud é go bhfuil, nó más dóigh go mbeidh, do láimhdeachas bliantúil níos mó ná €75,000 i leith earraí a sholáthar nó €37,500 i leith seirbhís a sholáthar. Agus tú i do thrádálaí, íocann tú Cáin Bhreisluacha ar earraí agus ar sheirbhísí a cheannaíonn tú don ghnó agus gearrann tú Cáin Bhreisluacha ar earraí agus ar sheirbhísí a sholáthraíonn an gnó. Ní mór an difríocht idir an Cháin Bhreisluacha a ghearr tusa agus an Cháin Bhreisluacha a gearradh ortsa a íoc leis na Coimisinéirí Ioncaim. Sa chás gur mó an Cháin Bhreisluacha atá íoctha agat ná an Cháin Bhreisluacha atá gearrtha ort, déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim an difríocht a aisíoc leat. Áirithíonn sé sin gurb é an custaiméir deiridh, agus ní an gnó, a íocann Cáin Bhreisluacha.

Má tá tú cláraithe le haghaidh Cáin Bhreisluacha, seolfaidh na Coimisinéirí Ioncaim foirm VAT3 chugat, rud nach mór seoladh ar ais i dteannta na híocaíochta roimh dháta sonraithe. De ghnáth, déantar tuairisceán Cáin Bhreisluacha gach dhá mhí, ach tá socruithe speisialta ar fáil do ghnóthais bheaga agus ní gá dóibh Cáin Bhreisluacha a íoc chomh minic céanna dá mbarr.

Conas iarratas a dhéanamh

Foirm 11

Má tá tú féinfhostaithe, caithfidh tú (nó gníomhaire) do thuairisceán cáin ioncaim a dhéanamh agus do dhliteanas cánach a fhéinmheasúnú. Tá na roghanna a leanas agat:

  • Féadfaidh tú Foirm 11 pháipéir a chomhlánú agus í a sheoladh chuig na Coimisinéirí Ioncaim
  • Féadfaidh tú Foirm 11E níos giorra a úsáid, ar sliocht í den phríomhfhoirm Thuairisceán Cánach phearsanta
  • Chomh maith leis sin, féadfaidh tú d’Fhoirm 11 a chomhdú trí leas a bhaint as Córas ar Líne na gCoimisinéirí Ioncaim (ROS) Caithfidh roinnt daoine ríomhchomhdú a dhéanamh trí úsáid a bhaint as ROS.

Féadfaidh tú rochtain a fháil ar na foirmeacha ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim. Ina theannta sin, cuireann na Coimisinéirí Ioncaim Treoir maidir le Tuairisceáin Chánach Íoc agus Comhdaigh a Chomhlánú (pdf).

Féinmheasúnú iomlán

Tabhair faoi deara, tháinig athrú ar na rialacha faoi fhéinmheasúnú don bhliain 2013. I mblianta roimhe sin, mheasúnódh na Coimisinéirí Ioncaim do dhliteanas le haghaidh cánach ar bhonn na faisnéise a d’iontráil tú i do thuairisceán cáin ioncaim.

Ó 2013 ar aghaidh, áirítear le d’fhoirm thuairisceán ioncaim bhliantúil – Foirm 11 – mír féinmheasúnaithe nach mór duitse (nó do ghníomhaire) a chomhlánú agus a shíniú. Mura ndéanann tú an féinmheasúnú seo, beidh tú faoi dhliteanas pionós €250 a íoc. Ní gá duit féinmheasúnú a dhéanamh, áfach, má sheol tú Foirm 11 chomhlánaithe ar ais an 31 Lúnasa nó roimhe sin sa bhliain i ndiaidh bhliain an mheasúnaithe. Má chomhdaigh tú do thuairisceán comhlánaithe ar an dáta sin nó roimhe sin, déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim an féinmheasúnú thar do cheann. Má úsáideann tú ROS, féadfaidh an córas do dhliteanas cánach a ríomh, bunaithe ar an bhfaisnéis a ionchuireann tú agus féadfaidh tú a roghnú chun seo a úsáid i d’fhéinmheasúnú ansin.

Page edited: 12 July 2017