Anseo atá tú: Baile > Airgead agus Cáin > Cáin > Cáin ioncaim > An córas le cáin a mheas

An córas le cáin a mheas

Réamhrá

Tá beagnach gach ioncam dlite ag cáin. Asbhaineann d'fhostóir cáin ar ioncam a thuilltear ó fhostaíocht ó do thuarastal ar son Rialtas na hÉireann. Tugtar Íoc Mar a Thuillir (ÍMAT) ar an gcóras seo. Braitheann an méid cánach a íocann tú ar an méid ioncaim a thuilleann tú agus ar do chúinsí pearsanta. Tá raon faoiseamh ó cháin ioncaim atá in ann an méid cánach a chaithfidh tú a íoc a laghdú.

Is cáin ar do chuid ioncaim é an Muirear Uilíoch Sóisialach (MUS). Gearrtar ar d’ollioncam é roimh rannaíocaíochtaí pinsin agus ÁSPC. Ní féidir leat creidmheasanna cánach a úsáid le méid an mhuirir atá le híoc agat a laghdú. Tá daoine áirithe nach gcaithfidh an Muirear Uilíoch Sóisialach a íoc. Aimsigh tuilleadh eolais inár ndoiciméad ar an Muirear Uilíoch Sóisialach.

Fógra cinnidh na gcreidmheasanna cánach agus pointe scoite an ráta chaighdeánaigh

Ag tús na bliana cánach, seolfaidh na Coimisinéirí Ioncaim Fógra cinnidh na gcreidmheasanna cánach agus pointe scoite an ráta chaighdeánaigh chugat. Léiríonn sé seo an ráta cánach a bhaineann le d'ioncam agus na creidmheasanna cánach a laghdaíonn an cháin iníoctha. Seolfaidh na Coimisinéirí Ioncaim achoimre den teastas seo chuig d'fhostóir ionas gur féidir leo an méid iomchuí cánach a asbhaint.

Má tá tú ag athrú poist nó ag tosú ag tosú don chéad uair, agus nach bhfuil an fhaisnéis seo faighte ag d'fhostóir óna Coimisinéirí Ioncaim nó ón bhfostóir a bhí agat roimhe seo, gearrfar cáin ort ar bhonn sealadach ar a dtugtar cáin éigeandála. Lean na naisc seo chun breis eolais a fháil faoi cáin agus ag tosú ag obairathrú poist.

Rátaí cánach agus pointe scoite an ráta chaighdeánaigh

Gearrtar cáin ort mar chéatadán den ioncam atá agat. Braitheann an céatadán a íocann tú ar an méid ioncaim atá agat.
Gearrtar cáin ag ráta 20% ar an gcéad chuid den ioncam, suas chomh fada le méid áirithe. An ráta caighdeánach cánach a thugtar air seo agus is ráta caighdeánach an bhanda cánach a thugtar ar an méid lena mbaineann an ráta.

Gearrtar cáin ag an ráta ard cánach de 40% ar fhuílleach an ioncaim.

Pointe scoite an ráta chaighdeánaigh a thugtar ar an méid is féidir leat a thuilleamh sula dtosaítear ag íoc an ráta ard cánach.
Féach ar cás-staidéir chun sampla a fháil conas ioncam a ríomh ag baint úsáide as rátaí cánach agus pointe scoite an ráta chaighdeánaigh.

Rátaí agus Bandaí Cánach 2017
Tú féin 20% 40%
Duine singil €33,800 Iarmhéid
Lánúin phósta Ioncam amháin €42,800 Iarmhéid
Lánúin phósta Dhá ioncam Suas go dtí €67,600 (méadú teoranta do mhéid an dara ioncaim) Iarmhéid
Teaghlach aontuismitheora €37,800 Iarmhéid

Sampla de phointe scoite ráta caighdeáin do lanúin phósta ar dhá ioncam

I 2017, is é an pointe scoite ráta caighdeáin do lánúin phósta ná €42,800. Má tá an bheirt ag obair, ardaítear an méid seo leis an méid is ísle de na méideanna a leanas:

  • €24,800
  • Méid ioncaim an chéile leis an ioncam is ísle

Má thuilleann duine €48,000 agus tuilleann a gcéile/páirtnéir sibhialta €25,000:

Is é scoithphointe an ráta chaighdeánaigh do lánúin ná €42,800 móide €24,800. Níl an méadú ar bhanda an ráta chánach chaighdeánaigh inaistrithe idir chéilí nó páirtnéirí sibhialta. Dá bhrí sin, d’íocfadh an chéad chéile nó pháirtnéir sibhialta €42,800 @ 20% = €8,560 agus €5,200 @ 40% = €2,080. D’íocfadh an dara chéile nó pháirtnéir sibhialta €24,800 @ 20% = €4,960 agus €200 @ 40% = €80.

Creidmheasanna cánach

Laghdaíonn creidmheasanna cánach an méid cánach a bhíonn ort a íoc. Oibríonn siad seo ar bhealach atá difriúil ó liúntais chánach toisc go ndéantar iad a asbhaint tar éis do cháin a bheith ríofa - tá an luach céanna ag creidmheas cánach do gach cáiníocóir dá réir sin.

Tar éis do cháin a bheith ríofa mar chéatadán den ioncam atá agat, déantar an creidmheas cánach a asbhaint ón méid seo chun an méid cánach a bhíonn ort a íoc a laghdú. Mar shampla, laghdóidh creidmheas cánach €200 do chuid cánach den mhéid seo.

D'fhéadfá a bheith i dteideal creidmheasanna cánach éagsúla ag brath ar do chúinsí pearsanta. Faigh amach faoi cineálacha difriúla creidmheasanna agus faoisimh chánach anseo agus féach ar faoisimh chánach atá ar fáil do dhaoine faoi mhíchumas anseo. Má tá tú i dteideal creidmheasanna cánach nach bhfuil liostáilte ar Fógra cinnidh na gcreidmheasanna cánach agus pointe scoite an ráta chaighdeánaigh a fhaigheann tú ó na Coimisinéirí Ioncaim, ba chóir duit dul i dteagmháil leis na Coimisinéirí Ioncaim chun é a insint dóibh.

Liúntais chánach

Laghdaíonn liúntais chánach an méid cánach a bhíonn ort a íoc. Braitheann an méid lena laghdaíonn an liúntas cánach do cháin ar an ráta cánach is airde atá agat. Tá sé seo amhlaidh toisc go mbíonn an liúntas dealaithe ón ioncam sula ngearrtar an cáin. Go bunúsach, tá sé 'tógtha ó bharr' d'ioncaim agus is féidir cáin a ghearradh air ag an ráta caighdeánach nó ag an ráta ard, ag brath ar an leibhéal ioncaim atá agat.

Mar shampla, má tá liúntas cánach €200 agat agus do ráta ard cánach ag 20%, ciallaíonn sé seo go bhfuil an méid ioncaim atá agat a ngearrtar cáin air ag an ráta seo laghdaithe de €200 agus laghdaítear do cháin de €40 dá réir (€200 x 20%).

Má tá an liúntas cánach céanna de €200 agat agus an ráta ard cánach a íocann tú ná 40%, gearrtar an cháin ar do chuid ioncaim ag 40% laghdaithe de €200 agus laghdaítear do cháin de €80 dá réir (€200 x 40%).

Liúntas cánach ag an ráta imeallach a thugtar air seo.

Nuair atá d'fhostóir ag tógáil liúntais san áireamh nuair atá do cháin ioncaim á ríomh, déantar é seo trí phointe scoite an ráta chaighdeánaigh atá agat a choigeartú.

Féach ar cás-staidéar chun do cháin ioncaim a ríomh chun samplaí a fháil.

I measc liúntais ag an ráta imeallach tá:

Do cháin a ríomh

Sula ríomhann tú do cháin ioncaim, dealaigh na nithe a leanas ón ioncam atá agat:

Gearrtar cáin ansin ar do phá incháinithe ag 20% den ioncam faoi phointe scoite an ráta chaighdeánaigh. Gearrtar cáin ag 41% ar an méid atá sa bhreis ar an bpointe scoite. Tugann sé seo an Cáin Chomhlán duit.

Déantar luach na gcreidmheasanna cánach a dhealú ón méid seo ansin leis an méid cánach a bhíonn ort a íoc a thabhairt duit.

Is é éifeacht liúntais chánach ná:

  • Creidmheasanna cánacha a ardú trí mhéid an fhaoisimh ag ráta caighdeánach na cánach. Tugann sé seo faoiseamh ag ráta caighdeánach na cánach.

    agus

  • Ag ardú banna an ráta chaighdeánach le méid an fhaoisimh. Cuireann sé seo leis an difríocht idir fhaoiseamh ag an ráta níos aidre cánach agus ráta caighdeánach na cánach.

Cinntíonn sé seo go bhfaightear faoiseamh iomlán ag an ráta níos airde cánach más infheidhmithe.

Mar shampla, bheadh luach de €200 ag liúntas cánach de €1,000 do cháiníocóir ar an ráta caighdeánach agus luach de €400 do cháiníocóir ar an ráta níos airde. Ríomhtar é seo chun creimheasanna cánacha a ardú de €200 (1,000 x 20% ráta caighdeánach cánach). Is é seo an méid leasa do cháiníocóir ar an ráta caighdeánach ach bheadh luach níos airde ag an gcáiníocóir ag íoc cánach ag an ráta níos airde. Baintear amach é seo tríd an scothphointe ráta caighdeánach a ardú de €1,000. Ciallaíonn sé seo do cháiníocóir ráta níos airde, go mbeadh €1,000 a ngearrfaí cáin de 40% air go bhfuil cáin de 20% gearrtha air ina áit, sábháil de €200 (€400 – 200), maille leis an €200 sábháilte agus an t-ardú i gcreidmheasanna cánacha. Ní chuirfeadh an t-ardú scothphointe ráta caighdeánach isteach ar cháiníocóir atá ag íoc cánach ag an ráta caighdeánach amháin cheana, agus mar sin, bhainfeadh sé/sí leas as na creidmheasanna cánacha ardaithe.

Is é a mhalairt d’éifeacht atá ag Sochar comhchineáil ioncam neamh-ÍMAT i ríomhaireachtaí:

  • Ag laghdú creidmheasanna cánacha ag méid an ioncaim ag an ráta caighdeánach cánach

    agus

  • ag laghdú an scothphointe ráta caighdeánach trí mhéid an ioncaim.

Is é a mhalairt d’éifeacht atá aige seo don sampla thuas. Sa chás seo, laghdódh €1,000 na creidmheasanna cánacha de €200, agus cur isteach ar idir cháiníocóirí ráta caghdeánach agus ráta níos airde. Laghdódh sé freisin an scothphointe ráta caighdeánach de €1,000, a mbeadh éifeacht aige do dhliteanas cánach a ardú do cháiníocóirí ráta níos airde amháin.

Tosca a mbíonn tionchar acu ar phointe scoite an ráta chaighdeánaigh

D'fhéadfadh pointe scoite an ráta chaighdeánaigh athrú ag brath ar chúinsí pearsanta. D'fhéadfá a bheith i dteideal liúntais chánach a ardóidh pointe scoite an ráta chaighdeánaigh atá agat. Nó d'fhéadfaí pointe scoite an ráta chaighdeánaigh atá agat a ísliú. Mar shampla, d'fhéadfadh sé seo tarlú má thagann tromlach d'ioncaim ón bhfostóir atá agat, ach go bhfuil ioncam agat lasmuigh dó seo nach bhfuil cáin asbhainte as.

Chun tuilleadh eolais a fháil - féach thíos.

Pósadh

Má tá tú pósta, d'fhéadfadh sé seo tionchar a bheith aige ar na bandaí cánach agus na faoisimh chánach atá agat. Féach ar Cúrsaí cánach do dhaoine pósta le haghaidh sonraí.

Teagmháil

Tabhair cuairt ar aimsitheoir leathanaigh gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim chun uimhir Íosghlao do réigiúin a aimsiú. Is féidir leat sonraí teagmhála níos mionsonraithe faoi do réigiún a fháil anseo.

Is féidir leat freisin sonraí cánach a fheiceáil agus a nuashonrú ar líne.

Tuilleadh eolais

Ioncaim a ndéantar measúnú air do cháin

Faoin gcóras ÍMAT, gearrtar cáin ioncam ar gach pá, táille, peorcais, brabús nó pinsean, agus beagnach gach cineál úis. Tá cáin iníoctha ar gach tuilleamh de gach cineál atá mar thoradh ar do chuid fostaíochta (san áireamh, mar shampla tá bónais, ragobair, pá nach airgead tirim é, sochar comhchineáil, ar nós úsáid cairr chomhlachta, aiscí, boscaí Nollag agus mar sin de).

D’fhéadfaí go bhfuil airgead a fhaigheann tú nach bhfuil faoi dhliteanas cáin ioncaim faoi dhliteanas cánacha eile. Má fhaigheann tú tabhartais nó oidhreachtúlachtaí d’fhéadfaí go mbeadh ort Cáin Fáltas Caipitiúil a íoc. Má dhíolann tú sochair ar nós réadmhaoine nó scaranna, d’fhéadfaí go mbeadh ort Cáin Ghnóthachan Caipitiúil a íoc.

Díolúinte

Áirítear iad seo a leanas a d’fhéadfaí a bheith díolúinithe ó cháin:

  • Íocaíochtaí chuig scéimeanna pinsin ceadaithe
  • íocaíochtaí iomarcaíochta reachtúla
  • Roinnt íocaíochtaí leasa shóisialaigh
  • Ioncaim ó scoláireacht
  • Ús ó theastais shábhála agus Bannaí Coigiltis agus Scéim Náisiúnta Shábháil Ghála laistigh de theorainneacha
  • Tuilleamh ar leith d’ealaíóntóirí
  • Íocaíochtaí ar leith i ndáil le míchumais gaolmhar le Tailídimíd
  • Íocaíochtaí ó chrannchuir cheadúnaithe
  • Pinsin agus liúntais arm ar leith
  • Íocaíochtaí ó Fheidhmeannas na Seirbíse Sláinte chuig tuismitheoirí altrama do chúram pháistí altrama.
  • Roinnt íocaíochtaí cúitimh faoi dhlí fostaíochta
  • Cúiteamh do dhíobháil phearsanta a chuireann cosc ar dhuine aonair é féin a chothabháil. Tá ioncam a eascraíonn óna léitheid d’íocaíocht díolmhaithe chomh maith más é an phríomhfhoinse ioncaim atá ann. Ní áirítear pinsean easláine a fuarthas mar thoradh ar an díobháil chéanna i measúnú an phríomhioncaim.

Díolúine ioncaim íseal

Tá díolúinte ó cháin ioncaim ar fáil má thiteann d’ioncam faoi leibhéal áirithe. Má tá d’ioncam os cionn leibhéal áirithe d’fhéadfaí go mbainfeá leas as faoiseamh imeallach.

Tá tú díolmhaithe go hiomlán ó cháin ioncaim má tá d’ioncam faoi na teorainneacha. Tá tuilleadh eolais le fáil ar an mbileog Tax Exemption and Marginal Relief (IT 8) (pdf) ó na Coimisinéirí Ioncaim.

Faoiseamh Imeallach

Má sháraíonn d’ioncam na teorainneacha do dhíolúine ioncaim íseal, ach gur lú ná dhá oiread méid na teorann í, is féidir leat faoiseamh imeallach a éiliú. Faoi fhaoiseamh imeallach, gearrtar cáin ar an méid a sháraíonn an t-ioncam an teorann, ach tagann ráta speisialta de 40% i bhfeidhm ar an méid seo.

Sampla:

Tá Cormac 66 bliain d’aois agus tá sé pósta. Is é an t-ioncam iomlán atá aige do 2016 ná €40,000. Faoin ngnáthmhodh dá dhliteanas cánach a ríomh, ba €2,650 a bheadh i gceist ach faoi fhaoiseamh imeallach, bheadh €1,600 i gceist.

Faoin ngnáthmhodh ríomhtar an dliteanas cánach mar a leanas:

Tá an t-ioncam faoin scothphointe caighdeánach mar sin gearrtar cáin air ar fad agus an ráta caighdeánach de 20%

40,000 x 20% = €8,000 ollcháin

Is iad a chuid creidmheasanna cánacha ná:

Pósta 3,300

ÍMAT 1,650

Aois 490

Iomlán €5,440

Baintear na creidmheasanna cánacha ón ollcháin chun a cháin iníoctha a thabhairt

€8,400 - 6,140 = €2,650

Faoi fhaoiseamh imeallach ríomhfaí a dhliteanas cánach mar a leanas.

Ioncam iomlán: €40,000

Lúide

Teorainn díolúine ioncaim íseal: €36,000

Tugann sé €4,000 ar an méid a sháraíonn an t-ioncam an teorainn.

Cúngaíonn faoiseamh imeallach an cháin iníoctha ar 40% de seo.

4,000 x 40% = €1,600

Costais oibre

Is féidir roinnt costais oibre a asbhaint as d’ioncam sula ndéantar measúnú air do cháin. Chun cáiliú dó seo, caithfidh na costais a bheith riachtanach chun do chuid oibre a dhéanamh agus gur caitheadh iad ar an gcúis sin agus sin amháin. Féach eolas na gCoimisinéirí Ioncaim do thuilleadh sonraí ar chostais ar féidir a asbhaint chúiseanna cánacha.

Féach cásanna staidéir do shampla ar an gcaoi a infheidhmítear liúntais nuair a ríomhtar cáin ioncaim.

Page edited: 25 January 2017

Teanga

English

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire du