Cáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ)

Réamhrá

Tháinig Cáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) i bhfeidhm in 2013, agus gearrtar í ar gach maoin chónaithe sa Stát. Baileoidh na Coimisinéirí Ioncaim an CMÁ.

Má tá maoin chónaithe agat sa Stát, tá tú faoi dhliteanas íoc as an gcáin. (Áirítear leis seo údaráis áitiúla agus eagraíochtaí tithíochta sóisialta.) Féach ‘Cé atá faoi dhliteanas íoc as an CMÁ?’ thíos.

Is éard is maoin chónaithe ann, aon fhoirgneamh nó struchtúr (nó cuid d’fhoirgneamh) a úsáidtear mar áitreabh, nó ar féidir leas áitribh a bhaint aisti agus áirítear léi tailte a mhéid le hacra amháin. Ní bhaineann an CMÁ le suíomhanna forbartha nó le talamh feirme.

Bunaítear an cháin atá le híoc ar luach margaidh na maoine ábhartha. Is cáin féinmheasúnaithe an CMÁ, mar sin, déanann tú féin an cháin atá le híoc a ríomh, bunaithe ar do mheasúnú féin ar luach margaidh na maoine. Ní dhéanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim maoin a luacháil ar mhaithe le cuspóirí an CMÁ, ach cuirfidh siad treoir ar fáil ar conas do mhaoin a luacháil – féach ‘Do mhaoin a luacháil’ thíos.

Cuireann na Coimisinéirí Ioncaim réimse modhanna ar fáil chun an cháin a íoc. Féadfaidh tú a roghnú chun íocaíocht singil amháin a dhéanamh nó féadfaidh tú do chuid íocaíochtaí a íoc de réir a chéile i dtráthchodanna cothroma. Léigh faoi conas do CMÁ a íoc. Féadfaidh tú logáil isteach sa chóras CMÁ ar líne chun féachaint ar do thaifead Cáin Mhaoine Áitiúil agus chun aon riaráistí a íoc (trí do UPSP, Aitheantas Maoine agus Uimhir Aitheantais Phearsanta a úsáid). Is féidir teacht ar CMÁ trí myAccount agus ROS freisin.

Muirir Theaghlaigh agus ar Áit Chónaithe Phríobháideach Neamhphríomha

Tháinig an Cháin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) in ionad an Mhuirir Theaghlaigh, ar cuireadh deireadh leis ón 1 Eanáir 2013. Rinneadh riaráistí an Mhuirir Theaghlaigh nár íocadh faoin 1 Iúil 2013 a iompú ina riaráistí CMÁ, agus bailíonn na Coimisinéirí Ioncaim anois iad trí chóras an CMÁ. Bhí an muirear ar Áit Chónaithe Phríobháideach Neamhphríomha (NPPR) ar an dara teach le híoc in 2013 agus ba cheart í a íoc leis an údarás áitiúil cuí. Ó 2014 amach, ní ghearrtar an NPPR a thuilleadh, ach baileofar dliteanais agus íocaíochtaí nár íocadh go fóill.

Rialacha

Cé atá faoi dhliteanas íoc as CMÁ?

Tá gach úinéir maoin chónaithe, lena n-áirítear maoin ar cíos, faoi dhliteanas íoc as an gcáin. Ina theannta sin, tá na grúpaí a leanas faoi dhliteanas íoc as CMÁ:

  • Daoine ag a bhfuil léas fadtéarma (20 bliain nó níos mó)
  • Daoine ag a bhfuil leas saoil nó ceart fadtéarma cónaithe (saoil nó 20 bliain) i maoin chónaithe
  • Údaráis áitiúla nó eagraíochtaí tithíochta sóisialta
  • Duine a ghníomhaíonn mar ionadaí pearsanta d’úinéir marbh (mar shampla, mar sheiceadóir/riarthóir eastáit). Tá iontaobhaithe nó tairbhithe faoi dhliteanas i gcomhpháirt sa chás go bhfuil maoin chónaithe faoi sheilbh in iontaobhas.

Comhúinéirí: Má tá breis agus úinéir amháin ann, is gá dóibh comhaontú a dhéanamh ar cé a dhéanfaidh an tuairisceán CMÁ agus a íocfaidh an cháin. Mura n-íocann aon duine an cháin, féadfaidh na Coimisinéirí Ioncaim Meastachán ar Ioncam an dliteanais CMÁ a bhailiú ó aon duine de na húinéirí.

Maoin ar cíos: Sa chás go bhfuil an mhaoin chónaithe ar cíos ar ghnáthléas fadtéarma (níos lú ná 20 bliain), beidh an tiarna talún faoi dhliteanas íoc as CMÁ. Caithfear le léasanna fadtéarma (níos faide ná 20 bliain), tionóntachtaí saoil agus cásanna ina n-áitíonn duine maoin chónaithe ar bhonn saor ó chíos thar thréimhse fhada agus nach gcuirtear in aghaidh a gcirt áitíochta, amhail ar leis an áititheoir an mhaoin. Sna cúinsí seo, beidh an t-áititheoir faoi dhliteanas íoc as CMÁ.

Dáta an dliteanais

Is duine faoi dhliteanas thú chun íoc as an gCáin Mhaoine má tá maoin chónaithe agat ar dháta an dliteanais (nó ar dháta na húinéireachta). B'ionann dáta an dliteanais agus an 1 Bealtaine 2013 don bhliain 2013. Do 2014 agus na blianta ina dhiaidh sin, is ionann dáta an dliteanais agus an 1 Samhain sa bhliain roimhe sin.

Is ionann dáta an dliteanais don bhliain 2017 an 1 Samhain 2016.

Maoin neamhchónaithe agus ináitrithe

Má tá maoin chónaithe feiliúnach chun úsáid mar teach cónaithe ach atá neamhchónaithe, tá sé dlite do CMÁ. Mar sin féin, mura bhfuil an mhaoin feiliúnach chun é a úsáid mar theach cónaithe, níl sé dlite do CMÁ agus ní gá duit tuairiscéan CMÁ a dhéanamh. Má cheapann tú nach bhfuil do mhaoin feiliúnach chun úsáid mar theach cónaithe agus níl aon duine ina chónaí ann, ní mór na Coimisinéirí Ioncaim a fhógrú chomh luath agus is féidir i ndiaidh duit do thuairisceán CMÁ a fháil. Ba cheart doiciméadú cuí a chur leis, cuir i gcás, tuairisc ón innealtoir. Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim seo a mheas bunaithe ar an doiciméadú seo.

Maoin atá díolmhaithe

Más maoin chónaithe maoin ar dháta an dliteanais i mbliain áirithe (as 2013 amach) is maoin ábhartha chónaithe í agus táthar in ann an CMÁ a ghearradh uirthi. Tá roinnt maoine díolmhaithe ón CMÁ. Léigh tuilleadh inár ndoiciméad Díolúintí ón gCáin Mhaoine Áitiúil.

Tabhair faoi deara, fiú má tá maoin dhíolmhaithe agat, ní mór duit tuairisceán a dhéanamh chun díolúine a éileamh.

Do mhaoin a luacháil

Tá an cháin bunaithe ar luach inmhuirir mhaoin chónaithe ar dháta an dliteanais. Sainmhínítear an luach inmhuirir mar an luach margaidh a bhféadfaí coinne réasúnta bheith leis go n-íocfaí don mhaoin ar díol ar an margadh oscailte ar dháta an luachála. Is é dáta an luachála an 1 Bealtaine 2013. Maireann an luacháil go dtí 1 Samhain 2019 Ciallaíonn seo go bhfanfaidh luach do mhaoine ar mhaithe le cuspóirí an CMÁ an 1 Bealtaine 2013 mar an gcéanna ó 1 Bealtaine 2013 go 2019 (fiú má dhéanann tú feabhsúcháin ar do mhaoin).

Is féidir le maoin chónaithe a leasaíodh chun é a dhéanamh feiliúnach do dhuine ar éagumas (nuair a ardaíonn an obair luach na maoine) cáiliú do laghdú i luach margaidh na maoine do chuspóirí CMÁ Ag tráth bhí gá le deontas ó údarás áitiúil a fháil ach ní a thuilleadh. Is féidir a thuilleadh a léamh anseo Treoirlínte na gCoimisinéirí Ioncaim ar Fhaoiseamh ó Cháin Mhaoine Áitiúil do Dhaoine atá faoi Mhíchumas (pdf).

Trí fhéinmheasúnú a bhí an luacháil in 2013. Tá fáil ar threoir ar líne a thugann luachanna táscacha maoine ar revenue.ie. Cuireann an treoir seo meánluachanna táscacha le haghaidh saghsanna éagsúla maoine sa cheantar ar fáil. B’fhéidir go mbeadh clár na ndíolachán maoin chónaithe áisiúil, a fhoilsíonn an tÚdarás Rialála Seirbhísí Maoine (PSRA), propertypriceregister.ie, nuair a bhíonn tú ag smaoineamh ar luach do mhaoine.

Má leanann tú treoir na gCoimisinéirí Ioncaim go macánta, glacfaidh siad le do luacháil fhéinmheasúnaithe maoine. Tá treoir luachála na gCoimisinéirí Ioncaim in ainm is cabhrú le húinéirí maoine, ach ní mór do gach úinéir maoine aird bheith ar shonraí sonracha a maoine féin nuair a bhíonn a luacháil á deimhniú acu. Má bhíonn údar ag na Coimisinéirí Ioncaim a cheapadh nár leanadh a dtreoir luachála, féadfaidh siad do luacháil a fhiosrú.

Ní gá duit cáipéisíocht a chur san áireamh nuair atá do Thuairisceán CMÁ á sheoladh ar ais agat. Ba cheart duit cóipeanna d’fhoinsí na faisnéise a choimeád, áfach, nuair ata luacháil á déanamh ar do mhaoin sa chás go bhfiosraíonn na Coimisinéirí Ioncaim do luacháil. D’fhéadfaí a áireamh leo, an mhír mhaoine i do nuachtán áitiúil, faisnéis ar an bpraghas díola a íocadh ar a mhacasamhail de theach sa cheantar, faisnéis a íoslódáladh ó láithreáin ghréasáin mhaoine nó sonraí a glacadh ó threoir luachála na gCoimisinéirí Ioncaim.

Féadfaidh na Coimisinéirí Ioncaim maoin chónaithe a iontráil go dlíthiúil ar mhaithe lena luach inmhuirir a dheimhniú. Ní mór duit cead a thabhairt do dhuine atá údaraithe ag na Coimisinéirí Ioncaim chun iniúchadh a dhéanamh ar an maoin má mheasann siad gur gá seo a dhéanamh.

Murar sheol tú ar aghaidh tuairisceán Cáin Mhaoine Áitiúil le d’fhéinmheasúnú ar an CMÁ atá le híoc, beidh an Meastachán ar Ioncam dlite agus le híoc. Déantar neamhaird a thabhairt don Mheastachán ar Ioncam nuair a sheolann tú tuairisceán le do shuim fhéinmheasúnaithe.

Do mhaoin a dhíol

Tá tú faoi dhliteanas CMÁ a íoc má tá maoin agat ar an dáta dliteanais. B'é an dáta dliteanais le haghaidh 2013 an 1 Bealtaine 2013. B'é an dáta dliteanais le haghaidh 2014 an 1 Samhain 2013. B'é an dáta dliteanais le haghaidh 2015 an 1 Samhain 2014. B'é an dáta dliteanais le haghaidh 2016 an 1 Samhain 2015. Sé an dáta dliteanais le haghaidh 2017 an 1 Samhain 2016. Bunaítear an muirear féin atá le híoc ar an maoin ar a luach ar dháta na luachála (an 1 Bealtaine 2013. Sé 1 Samhain 2019 an céad dáta luachála eile.

Mar shampla, má tá maoin agat an 1 Samhain 2016 agus má dhíolann tú í tráth ar bith roimh an 1 Samhain 2017, tá tú faoi dhliteanas íoc as an CMÁ le haghaidh 2017. Go ginearálta, ba cheart an íocaíocht seo a dhéanamh sula gcuirtear deireadh le díol na maoine.

Sa chuid is mó de chásanna, aon maoin chónaithe a bhí díolúine ar an 1 Bealtaine 2013, leanann sé ar aghaidh mar sin go dtí an chéad dáta luachála eile fiú nuair atá an mhaoin díolta nó nuair a aistrítear úinéireacht de bharr bronntanas nó oidhreachta. Sna cásanna seo, iompaíonn an díolúine seo ar aghaidh don úinéir nua den mhaoin. Níl aon eisceacht leis seo. Tá maoine dara láimhe a cheannaíodh idir an 1 Eanáir 2013 agus an 31 Nollaig 2013 díolúine go dtí deireadh 2019 má úsáidtear é mar an t-aon teach cónaithe amháin. Mar sin féin, nuair atá an mhaoin díolta nó aistrithe go úinéir nua i ndiaidh 2013, ní bhaineann an eisceacht seo a thuilleadh.

Rátaí

Tá an Cháin Mhaoine Áitiúil bunaithe ar bhandaí luach margaidh. Cuimseoidh an chéad bhanda gach maoin a mhéid le €100,000. Ansin gabhann bandaí aníos in iolraithe €50,000. Socraíodh an bunráta CMÁ ag 0.18% i measc maoine ar a raibh luach faoi bhun €1 milliún agus 0.25% ar mhéid an luacha os cionn €1 milliún. Ó 2015 ar aghaidh, féadtar na bunrátaí seo a mhéadú nó a laghdú a mhéid le 15% (féach ‘An fachtóir coigeartaithe áitiúil’ thíos).

Tábla na Cánach Maoine Áitiúla
Banda luachála, € Lárphointe Ráta Ráta caighdeánach
0 - 100,000 50,000 0.18% 90
100,001 - 150,000 125,000 0.18% 225
150,001 - 200,000 175,000 0.18% 315
200,001 - 250,000 225,000 0.18% 405
250,001 - 300,000 275,000 0.18% 495
300,001 - 350,000 325,000 0.18% 585
350,001 - 400,000 375,000 0.18% 675
400,001 - 450,000 425,000 0.18% 765
450,001 - 500,000 475,000 0.18% 855
500,001 - 550,000 525,000 0.18% 945
550,001 - 600,000 575,000 0.18% 1,035
600,001 - 650,000 625,000 0.18% 1,125
650,001 - 700,000 675,000 0.18% 1,215
700,001 - 750,000 725,000 0.18% 1,305
750,001 - 800,000 775,000 0.18% 1,395
800,001 - 850,000 825,000 0.18% 1,485
850,001 - 900,000 875,000 0.18% 1,575
900,001 - 950,000 925,000 0.18% 1,665
950,001 - 1,000,000 975,000 0.18% 1,755

Déanfar measúnú ar mhaoin ar fiú breis agus €1 milliún iad ar an luach iarbhír amhail 0.18% ar an gcéad mhilliún agus 0.25% ar an gcomhréir os cionn €1 milliún.

Tá tábla na rátaí CMÁ uile, ina measc an fachtóir coigeartaithe áitiúil, ar revenue.ie.

D’fhorbair na Coimisinéirí Ioncaim áireamhán ar líne ar féidir leat leas a bhaint as chun a dheimhniú cé mhéid Cáin Mhaoine Áitiúil atá le híoc ar do mhaoin bunaithe ar do luacháil féinmheasúnaithe.

An fachtóir coigeartaithe áitiúil

Ó 2015 ar aghaidh, féadann údaráis áitiúla bunráta an CMÁ ar mhaoin chónaithe atá ina limistéar riaracháin a éagsúlú. Is iad na bunrátaí den CMÁ 0.18% agus 0.25%. Féadtar na rátaí seo a mhéadú nó a laghdú a mhéid le 15% (ach ní mór an dá ráta a choigeartú den mhéid céanna). Tugtar an fachtóir coigeartaithe áitiúil air seo.

Mar gheall ar an bhfachtóir coigeartaithe áitiúil a thabhairt isteach, d’fhéadfadh maoin chónaithe ar a bhfuil an luach céanna i gceantair éagsúla údaráis áitiúil suimeanna éagsúla den CMÁ a íoc ó 2015 ar aghaidh, ag brath ar cibé acu ar chuir nó nár chuir an t-údarás áitiúil fachtóir coigeartaithe áitiúil i bhfeidhm.

Má ritheann údarás áitiúil réiteach chun bunrátaí 0.18% agus 0.25% an CMÁ a éagsúlú don bhliain 2017, ní mór na Coimisinéirí Ioncaim a chur ar an eolas i dtosach báire ar an bhfachtóir coigeartaithe áitiúil an 30 Meán Fómhair 2016 nó roimhe sin. Ní mór don údarás áitiúil fógra a fhoilsiú, chomh maith, ar éagsúlú an CMÁ ar a láithreán gréasáin agus i nuachtán áitiúil amháin, ar a laghad. Déanann na Coimisinéirí Ioncaim an dliteanas CMÁ a choigeartú, ansin, do mhaoin chónaithe laistigh de limistéar riaracháin an údaráis áitiúil.

Mar shampla, má rinneadh luacháil faoi bhun €100,000 ar do theach, d’íoc thú CMÁ €90 in 2016 ar an ghnáthrata. Má laghdaíodh ráta an CMÁ i d’údarás áitiúil de 15%, íocfaidh tú CMÁ €76 in 2017. Ní gá duit aon rud a dhéanamh. Nuashonraíodh do thaifead CMÁ i nDeireadh Fómhair 2016 chun do mhuirear CMÁ le haghaidh 2017 a chur san áireamh agus féadfaidh tú do ráta CMÁ le haghaidh 2017 a dheimhniú trí rochtain a fháil ar do thaifead CMÁ ar líne trí d’Uimhir PSP, Aitheantas Maoine agus d’Uimhir Aitheantais Phearsanta a úsáid. Coigeartaíodh áireamhán ar líne na gCoimisinéirí Ioncaim chun an fachtóir coigeartaithe áitiúil a chur san áireamh nuair atá feidhm leis.

Féadfaidh tú níos mó faisnéise agus samplaí a léamh ó na Coimisinéirí Ioncaim.

Samplaí

Sampla 1: Maoin luacháiltear faoi €1 milliún

Más ionann luach margaidh mo mhaoine cónaithe agus €230,000, cé mhéid cánach a bheidh le híoc agam?

Luach margaidh: €230,000

Banda luacha: Idir €200,000 agus €250,000

Lárphointe an bhanda luacha: €225,000

Ríomh: €225,000 x 0.18% = €405 do bhliain iomlán.

Freagra: Is ionann €405 agus an méid a bheidh ort íoc.

Sampla 2: Maoin a luacháiltear os cionn €1 milliún

Más ionann luach margaidh mo mhaoine cónaithe agus €1,340,000, cé mhéid cánach a bheidh le híoc agam?

Luach margaidh: €1,340,000

An chéad €1 milliún: €1,000000 x 0.18% = €1,800

An fuílleach €340,000 x 0.25% = €850

Ríomh: €1,800 + €850 = €2,650 do bhliain iomlán.

Freagra: Is ionann €2,650 agus an méid a bheidh ort íoc.

Iarchur deonach

Tá córas de shocruithe iarchuir ann do roinnt úinéirí. Féadfaidh tú tuilleadh a léamh faoi iarchuir inár gcáipéis Íocaíocht na Cánach Maoine Áitiúla a iarchur.

Conas iarratas a dhéanamh

Tuairisceán a dhéanamh

Le linn Mhárta 2013, sheol na Coimisinéirí Ioncaim fógra go dtí gach duine a bhí faoi dhliteanas. Cuir an fógra seo ar an eolas thú faoi do chuid dualgais chánach agus mhínigh sé duit conas do thuairisceán cáin mhaoine a chomhlánú.

Má bhí maoin agat nó léas fadtéarma agat ar mhaoin an 1 Bealtaine 2013, duine faoi dhliteanas a bhí ionat agus ba ghá duit do thuairisceán a sheoladh ar ais go dtí na Coimisinéirí Ioncaim an 7 Bealtaine 2013 nó roimhe sin (féach an mhír ‘Cé atá faoi dhliteanas íoc as an CMÁ?’ thuas chun teacht ar bhreis sonraí). Má sheol tú do thuairisceán go leictreonach, trí láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim, bhí 3 seachtaine sa bhreis agat (go dtí an 28 Bealtaine 2013).

Má tá breis agus maoin amháin agat nó má tá dualgas ort do thuairisceáin chánach a dhéanamh ar líne, ní mór duit do thuairisceán a dhéanamh go leictreonach. (Tabhair faoi dear má tá fadhbanna agat ag déanamh tuairisceáin ar líne, is féidir cabhair a fháil in Oifig na gCoimisinéirí Ioncaim áitiúil, áit a bhfuil ríomhairí ar fáil agus cuideoidh oifigeach leat. Sin nó is féidir leat duine a údarú chun do thuairisceán CMÁ a chomhadú duit. Is féidir glaoch ar 1890 200 255 chun íoc agus comhadú ar líne thar an teileafón. Beidh de dhíth ort do shonraí maoine agus sonraí bainc nó acmhainn eile lena n-íocfaidh tú.)

Ní mór do dhaoine a bhfuil maoin dhíolmhaithe acu tuairisceán a dhéanamh chun díolúine a éileamh. Tabhair faoi deara, má cheannaigh tú maoin nua i 2013 nó má cheannaigh tú maoin mar do phríomháit chónaithe i 2013, bíonn díolúine ón CMÁ i gceist. Ní mór duit tuairisceán a chomhlánú agus a sheoladh ar ais mar sin féin.

I do thuairisceán, cuirfidh tú san áireamh do mheasúnú ar luacháil do mhaoine tríd an luach ábhartha margaidh a roghnú agus modh íocaíochta a roghnú. Sa mhullach air sin, féadfaidh tú iarchur íocaíochta a roghnú má tá tú i dteideal amhlaidh a dhéanamh – féach ‘Iarchur deonach’ thuas.

Féadfaidh tú súil a chaitheamh ar fhoirm shamplach Thuairisceán CMÁ (pdf).

Tar éis gur sheol tú do thuairisceán in 2013, ní gá duit ceann eile a sheoladh go dtí an 1 Samhain 2019 (murach go n-athraíonn do chúinsí nó gur mian leat modh eile íocaíochta a roghnú). Íocfaidh tú an CMÁ gach bliain ar bhonn an mheasúnaithe a rinneadh ar 1 Bealtaine 2013.

An CMÁ a íoc

Cuireann na Coimisinéirí Ioncaim réimse modhanna ar fáil chun an cháin a íoc. Féadfaidh tú a roghnú chun íocaíocht singil amháin a dhéanamh nó féadfaidh tú do chuid íocaíochtaí a íoc de réir a chéile i dtráthchodanna cothroma. Féadfaidh tú a léamh faoi conas an CMÁ a íoc inár gcáipéis ‘An Cháin Mhaoine Áitiúil a Íoc’.

Dátaí íocaíochtaí CMÁ

Má roghnaíonn tú íoc trí thráthchuid, ar nós dochar díreach nó asbhaint ag an bhfoinse, sínfear an íocaíocht go cothrom thar an gcuid eile den bhliain.

Dátaí íocaíochtaí CMÁ
Dátaí an CMÁ 2013 2014 2015 2016 2017
Dáta an dliteanais An 1 Bealtaine 2013 An 1 Samhain 2013 An 1 Samhain 2014 An 1 Samhain 2015 An 1 Samhain 2016
Dáta na luachála An 1 Bealtaine 2013 An 1 Bealtaine 2013 go fóill
An dáta faoinar gá duit tuairisceán ar pháipéar a dhéanamh An 7 Bealtaine 2013 Fanann tuairisceáin a rinneadh in 2013 i bhfeidhm, seachas faoi roinnt cúinsí an-teoranta
An dáta faoinar gá duit tuairisceán ar líne a dhéanamh An 28 Bealtaine 2013
An dáta a thosóidh tú ag íoc má bheidh tú ag íoc trí asbhaint ag an bhfoinse ó thuarastal nó pinsean nó trí íocaíochtaí rialta airgid a dhéanamh le soláthróir seirbhís íocaíochta An 1 Iúil 2013 An 1 Eanáir 2014 An 7 Eanáir 2015 An 7 Eanáir 2016 An 11 Eanáir 2017
An dáta a thosóidh tú ag íoc má íocfaidh tú trí thráthchodanna trí dhochar díreach An 15 Iúil 2013 An 15 Eanáir 2014 An 15 Eanáir 2015 An 15 Eanáir 2016 An 15 Eanáir 2017
An dáta a chuirfear do dhochar údarú dochair shingil bhainc An 21 Iúil 2013 An 21 Márta 2014 An 21 Márta 2015 An 21 Márta 2016 An 21 Márta 2017

Do thuairisceán a leasú

I bhformhór na gcásanna, más mian leat do thuairisceán a leasú, tar éis duit é a sheoladh ar ais, féadfaidh tú amhlaidh a dhéanamh ar líne. Ní mór duit iarratas i scríbhinn a dhéanamh, áfach, más mian leat do luacháil a leasú go luacháil anuas. Ní mór go dtacaítear le haon leasú ag fianaise lena mhíniú nó lena chruthú gur gá an luach a laghdú. I dtaobh fianaise ábhartha, glacfar le díolacháin a rinneadh le déanaí nó praghsanna tí atá fógartha sa cheantar, luachálacha gairmiúla nó suirbhéanna ar phraghsanna tí don cheantar. Féadfaidh tú teacht ar bhreis eolais i dTreoirlínte um Fhéincheartú na gCoimisinéirí Ioncaim.

Céard a tharlaíonn mura n-íocaim an chain?

Áireofar le gach tuairisceán a sheolann na Coimisinéirí Ioncaim fógra faoi Mheastachán ar Ioncam na cánach atá le híoc. Más duine faoi dhliteanas thú agus mura seolann tú tuairisceán ar aghaidh, beidh an Meastachán ar Ioncaim le híoc trí mhainneachtain agus baileoidh na Coimisinéirí Ioncaim an méid atá le híoc. Is féidir leis na Coimisinéirí Ioncaim réimse roghanna a úsáid chun bailiú a dhéanamh:

  • Laghdú sainordaitheach ó do thuarastal, pá nó pinsean ceirde
  • Ceangaltán de do chuntas bainc (ciallaíonn seo ag tógáil airgid amach gan do chead ag baint úsáide as ordú ceangaltáin)
  • Atreorú fiacha do shirriam nó dlíodóir chun bailiú a dhéanamh
  • Coinneáil siar aisíocaíochtaí de cháin eile chun íoc as CMÁ.
  • Déantar neamhaird a thabhairt don Mheastachán ar Ioncam go huathoibríoch nuair a sheolann tú tuairisceán le d'fhéinmheasúnú den tsuim CMÁ atá le híoc.

Daoine féinfhostaithe: Má tá tú féinfhostaithe agus mura ndéanann tú do Thuairisceán CMÁ le féinmheasúnú ar do dhliteanas CMÁ, baileofar an méid a leagtar amach sa Mheastachán ar Ioncam trí ghnáthroghanna bailithe agus forfheidhmithe (mar shampla, an sirriam, gníomhaíocht chúirte nó orduithe astaithe). Má theipeann ort do CMÁ a íoc, ní eiseoidh na Coimisinéirí Ioncaim deimhniú imréiteach cánach duit. Anuas air sin, d’fhéadfaí formhuirear a ghearradh ar dhuine féinfhostaithe a dteipeann air/uirthi a t(h)uairisceán CMÁ a sheoladh ar aghaidh go tráthúil mar gheall ar sheoladh ar aghaidh déanach a t(h)uairisceáin cháin ioncaim, gan aird ar cibé acu ar seoladh nó nár seoladh an tuairisceán cáin ioncaim ag an tráth ceart.

Mura mbailíonn na Coimisinéirí Ioncaim an méid den CMÁ atá le híoc, ar cibé cúis, gearrfar táille ar do mhaoin. Ní bheidh tú in ann í a dhíol gan an cháin a íoc, mar aon leis an ús agus, sa chás cuí, na pionóis.

Féadfaidh tú tuilleadh faisnéise a fháil ó na Coimisinéirí Ioncaim ar Theip ar dhualgais CMÁ a chomhlíonadh.

Gearáin

Féadfaidh tú teagmháil a dhéanamh le hOifig an Ombudsman mura bhfuil tú sásta faoin mbealach inar láimhseáil na Coimisinéirí Ioncaim aon ghné de do chuid gnóthaí cánach. Déanann foireann an Ombudsman gearáin a fhiosrú faoi gníomhartha riaracháin ranna agus oifigí rialtais, lena n-áirítear na Coimisinéirí Ioncaim.

Achomhairc

Go ginearálta, mar gheall gur cáin féinmheasúnaithe é an CMÁ, ní eascraíonn achomhairc fhoirmiúla ach amháin i líon beag cásanna.

Mura gcomhaontaíonn tú le Meastachán ar Ioncam, féadfaidh tú neamhaird a thabhairt air trí thuairisceán a sheoladh ar aghaidh le d’fhéinmheasúnú féin.

Mar gheall gur chuir na Coimisinéirí Ioncaim clár i dtoll a chéile den mhaoin chónaithe ó fhoinsí éagsúla, d'fhéadfadh roinnt earráidí bheith ann faoi úinéireacht roinnt maoine. Má fhaigheann tú foirm Thuairisceán CMÁ agus mura measann tú go bhfuil tú faoi dhliteanas don mhaoin sin, ba cheart duit na Coimisinéirí Ioncaim a chur ar an eolas i scríbhinn laistigh de 30 lá tar éis duit an litir a fháil. Ba cheart duit míniú a chur san áireamh faoi cén fáth nach measann tú gur duine faoi dhliteanas thú, sonraí an duine a cheapann tú atá faoi dhliteanas (ainm, seoladh agus uimhir PSP) agus cáipéisíocht tacaíochta. Tá sé an-tábhachtach go ndéanann tú teagmháil leis na Coimisinéirí Ioncaim, mar gheall go mbeidh tú faoi dhliteanas íoc as an gcáin mura gceartaítear an earráid. Úsáidfidh na Coimisinéirí Ioncaim an fhaisnéis a sholáthraíonn tú chun cinneadh a dhéanamh ar cibé acu an duine faoi dhliteanas thú nó a mhalairt. Mura gcomhaontaíonn tú, féadfaidh tú an cinneadh seo a achomharc leis na Coimisinéirí Achomhairc.

Má easaontaíonn tú leis na Coimisinéirí Ioncaim ar cheisteanna eile (mar shampla, cibé acu an mhaoin chónaithe an mhaoin nó nach maoin chónaithe í, an luacháil nó cibé acu an féidir leat nó nach féidir leat an íocaíocht a iarchur) agus murar féidir an cheist a réiteach, eiseoidh na Coimisinéirí Ioncaim Fógra foirmiúil Measúnaithe nó cinneadh foirmiúil ar an gceist duit. Leagfar amach do cheart chun achomharc a dhéanamh leis na Coimisinéirí Achomhairc go soiléir ar na fógraí. Ní mór duit tuairisceán a dhéanamh, áfach, agus aon cháin atá le híoc a íoc sular féidir leat achomharc a dhéanamh i leith Fógra measúnaithe nó aon chinneadh eile de chuid na gCoimisinéirí Ioncaim.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Na Coimisinéirí Ioncaim

Brainse Cáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ)
Bosca Poist 1
Luimneach


Teil:+353 (0) 1 702 3049
Lóghlao:1890 200 255
Láithreán Gréasáin: http://www.revenue.ie/en/tax/lpt/index.html

Tuilleadh eolais

Cúlra na cánach

In Eanáir 2012, bhunaigh an Rialtas Grúpa Idir-Rannach um Cháin Mhaoine. Rinne an Grúpa seo breithniú ar dhearadh cáin mhaoine chun teacht in ionad an Mhuirir Theaghlaigh. Féadfaidh tú Tuarascáil an Ghrúpa Idir-Rannaigh, ‘Dearadh na cánach maoine áitiúla (pdf) a léamh. Is í an reachtaíocht a rialaíonn an cháin an tAcht Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil) 2012 arna leasú ag an Acht Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil) (Leasú) 2013 agus arna comhdhlúthú san Acht Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil), 2012 (arna leasú).

Achoimre ar nós imeachta an CMÁ

I rith Mhárta 2013, scríobh na Coimisinéirí Ioncaim litreacha chuig úinéirí maoin chónaithe – féach ‘Cé atá faoi dhliteanas íoc as an CMÁ?’ thuas. Áireofar leis an litir seo foirm Thuairisceán CMÁ atá le comhlánú, leabhrán mínithe agus Meastachán ar Ioncam maidir le dliteanas an CMÁ. Ní hionann an Meastachán ar Ioncam ar dhliteanas an CMÁ agus luacháil maoine agus níor cheart caitheamh leis mar ríomh cruinn ar dhliteanas an CMÁ. Is éard atá sa Mheastachán ar Ioncam, go simplí, an méid a bhaileoidh na Coimisinéirí Ioncaim ó úinéirí maoine mura seolann siad ar aghaidh a dtuairisceán CMÁ.

Chabhraigh an leabhrán mínithe leat chun measúnú a dhéanamh ar luach do mhaoine – féach – ‘Do mhaoin a luacháil’ thuas – deimhniú cé mhéid atá le híoc agat, an fhoirm Thuairisceán CMÁ a chomhlánú agus cinneadh a dhéanamh ar conas a íocfaidh tú do CMÁ – féach ‘Conas iarratas a dhéanamh’ thíos. Féadfaidh tú an leabhrán mínithe a léamh ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim (pdf) agus féachaint ar fhoirm shamplach de Thuairisceán CMÁ (pdf).

Níor mhór duit d’fhoirm chomhlánaithe Thuairisceán CMÁ a sheoladh ar ais go dtí na Coimisinéirí Ioncaim faoin 7 Bealtaine 2013 má bhí foirm ar pháipéar á seoladh agat nó faoin 28 Bealtaine 2013 má bhí do thuairisceán á sheoladh ar aghaidh agat ar líne trí revenue.ie. Bhí íocaíocht leathbhliana le híoc in 2013, agus bhí íocaíocht bliana iomláine le híoc in 2014 agus i mblianta ina dhiaidh sin.

Fanfaidh luach do mhaoine, ar mhaithe le cuspóirí an CMÁ amhail an 1 Bealtaine 2013, mar an gcéanna le haghaidh 2013, 2014, 2015,2016 agus 2017 (fiú má dhéanann tú feabhsúcháin ar do mhaoin). Is é an chéad dáta luachála eile an 1 Samhain 2019.

Page edited: 8 June 2017