Íocaíocht na Cánach Maoine Áitiúla a Iarchur

Réamhrá

Féadfaidh tú a roghnú chun iarchur a dhéanamh, nó chun íocaíocht do Chánach Maoine Áitiúla (CMÁ) a iarchur go páirteach, má shásaíonn tú na coinníollacha.

D’fhéadfá cáiliú d’iarchur faoi cheann amháin de 4 chatagóir ar leith:

  • Tairseach ioncaim
  • Ionadaithe pearsanta de dhuine atá faoi dhliteanas a fuair bás
  • Dócmhainneacht phearsanta
  • Forais chruatain

Má chomhlíonann tú na critéir iarchurtha, féadfaidh tú a roghnú chun an CMÁ iomlán a iarchur go dtí go dtagann feabhas ar do chúinsí airgeadais nó go dtí go ndíoltar an mhaoin. Ní chiallaíonn seo go bhfuil tú díolmhaithe ón CMÁ, áfach. Gearrtar ús ar an méid iarchurtha agus fanann an méid iarchurtha mar mhuirear ar an maoin.

Tá socruithe iarchuir pháirtigh ann. Má chomhlíonann tú na critéir iarchurtha pháirtigh, féadfaidh tú a roghnú chun 50% de do dhliteanas CMÁ a iarchur agus an t-iarmhéid a íoc. Gearrtar ús 4% sa bhliain ar an méid iarchurtha agus fanann sé mar mhuirear ar an maoin. Má cháilíonn tú d’iarchur páirteach CMÁ, ní mór duit teagmháil a dhéanamh leis na Coimisinéirí Ioncaim agus modh íocaíochta a roghnú don 50% atá fanta de do dhliteanas CMÁ.

Féadfaidh tú tuilleadh faisnéise a fháil i gCeisteanna Coitianta na gCoimisinéirí Ioncaim ar íocaíocht an CMÁ a iarchur.

Rialacha

An CMÁ a iarchur, bunaithe ar thairseach ioncaim

Chun cáiliú d’iarchur iomlán nó páirteach le haghaidh CMÁ, bunaithe ar na critéir thairseach ioncaim, ní mór gurb úinéir lonnaithe thú agus ní mór nach sáraíonn d’ollioncam bliantúil ó gach foinse méideanna áirithe (féach an tábla thíos). Cáilíonn tú d’iarchur gach bliain bunaithe ar d’ollioncam measta don bhliain roimhe sin. Mar sin, mar shampla, má tá tú dlite do CMÁ an 1 Samhain 2017 (dáta an dliteanais), ba cheart duit measúnú a dhéanamh ar d’ollioncam measta le haghaidh 2017 lena fhéachaint an gcáilíonn tú d’iarchur nó d’iarchur páirteach in 2018. Má tá d’ollioncam le haghaidh 2017 faoi bhun na tairsí, cáileoidh tú d’iarchur na cánach in 2018.

Chun cáiliú d’iarchur iomlán nó páirteach, ní mór nach sáróidh d’ollioncam bliantúil ó gach foinse méideanna áirithe (féach an tábla thíos). Má tá morgáiste gan íoc agat, méadaítear an tairseach ioncaim faoi 80% de d'ollús morgáiste. Ní mór go bhfuil an morgáiste á íoc agat chun cáiliú.

Tairseacha ioncaim d’iarchur iomlán agus páirteach (50%) de dhliteanas CMÁ
Duine faoi dhliteanas (úinéirí lonnaitheacha amháin) Chun cáiliú d’iarchur iomlán, ní mór nach sáróidh d’ollioncam Chun cáiliú d’iarchur páirteach (50%), ní mór nach sáróidh d’ollioncam
Singil, gan mhorgáiste €15,000 €25,000
Lánúin, gan mhorgáiste €25,000 €35,000
Singil, le morgáiste €15,000 + 80% den ollúsmorgáiste €25,000 + 80% den ollús morgáiste
Lánúin, le morgáiste €25,000 + 80% den ollúsmorgáiste €35,000 + 80% den ollús morgáiste

Is é ollioncam d’ioncam sula ndéantar aon asbhaintí agus roimh aon liúntais nó faoisimh. Áirítear leis ioncam atá díolmhaithe ó cháin ioncaim agus ioncam ó íocaíochtaí na Roinne Coimirce Sóisialaí, ach ní áirítear leis Sochar Linbh.

Áirítear le Lánúineacha daoine pósta, daoine i bpáirtnéireacht shibhialta agus roinnt comháitritheoirí. Ar mhaithe le cuspóirí iarchuir CMÁ, ní mór gur chónaigh comháitritheoirí le chéile ar feadh 2 bhliain, ar a laghad, má tá leanaí acu agus 5 bliana, mura bhfuil leanaí acu.

Cáileoidh duine singil nó lánúin arb í íocaíocht ón RGFCS an t-aon ioncam atá acu, d’iarchur iomlán mar gheall go bhfuil rátaí íocaíochta na RGFCS faoi bhun na dtairseacha.

Deonaítear iarchur atá bunaithe ar thairseacha ioncaim ar bhonn féinmheasúnaithe agus níl aon phróiseas faofa ann. Glacann na Coimisinéirí Ioncaim leis nuair a mhaíonn tú gur dócha go mbeidh d’ollioncam faoi bhun na tairsí ábhartha agus deonaítear an t-iarchur go huathoibríoch nuair a fhaigheann na Coimisinéirí Ioncaim d’fhoirm LPT1.

Má d’éiligh tú iarchur do bhliain ar leith agus má thagann athrú ar do chúinsí, ní mór duit na Coimisinéirí Ioncaim a chur ar an eolas.

Cad a tharlaíonn má fhaigheann an duine atá faoi dhliteanas bás?

Má fhaigheann duine amháin i lánúin a cháiligh d’iarchur bás, fanfaidh an t-iarchur i bhfeidhm go dtí an chéad dáta luachála eile (an 1 Samhain 2019 faoi láthair) agus ní chuirtear ioncam an duine mharthanaigh san áireamh go dtí sin.

An 1 Samhain 2019, féadfaidh an duine marthanach éileamh a dhéanamh ar iarchur na cánach. Má shásaíonn tú na coinníollacha, cáileoidh tú d’iarchur. Mura gcáilíonn tú d’iarchur, féadtar leanúint leis an méid a iarchuireadh a fhad le deireadh 2019 a iarchur. Leanfar le hús 4% sa bhliain a ghearradh ar an méid iarchurtha ar an ngnáthbhealach.

Má fhaigheann tú maoin le hoidhreacht ó dhuine eile (tuismitheoir, mar shampla), fanfaidh an t-iarchur i bhfeidhm go dtí an chéad dáta dliteanais eile (an 1 Samhain gach bliain). I ndiaidh an dáta sin, féadfaidh na Coimisinéirí Ioncaim ligean don iarchur leanúint ar aghaidh má dhéanann tú iarratas ar iarchur agus má shásaíonn tú na coinníollacha le haghaidh iarchuir i do cheart féin. Má aistrítear an mhaoin chugat, bíonn an cháin a iarchuireadh chuig an bpointe sin iníoctha ag dáta an aistrithe mura sásaíonn tú na coinníollacha le haghaidh iarchuir i do cheart féin.

Iarchur d’ionadaithe pearsanta de dhuine atá faoi dhliteanas a fuair bás

Nuair a fhaigheann duine bás, aistrítear a m(h)aoin chuig a (h)ionadaí pearsanta. Tá an dualgas ar an ionadaí pearsanta, ansin, chun airgead agus maoin an duine mhairbh a leithdháileadh i gcomhréir leis an dlí, an uacht – más ann di – nó dlíthe díthiomnachta murab ann d’uacht. Féadfaidh ionadaithe pearsanta de dhuine atá faoi dhliteanas a fuair bás iarratas a dhéanamh ar iarchur go dtí (a) go n-aistrítear nó go ndíoltar an mhaoin nó (b) 3 bliana i ndiaidh dháta an bháis (pé ceann is luaithe). Chun cáiliú d’iarchur, ní mór gurbh é an duine marbh úinéir aonair na maoine.

Féadfaidh tú iarchur a éileamh d’aon CMÁ nach bhfuil íoctha ar dháta an bháis, aon CMÁ atá iarchurtha ag an duine marbh agus CMÁ a bhí iníoctha i ndiaidh an bháis.

Iarchur bunaithe ar dhócmhainneacht phearsanta

Má d’iontráil tú i Socrú Glanta Fiachais nó Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta, féadfaidh tú iarratas a dhéanamh ar iarchur CMÁ fad atá an socrú dócmhainneachta i bhfeidhm. Ní mór go ndearna tú comhaontú foirmiúil ar do shocrú dócmhainneachta le Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann agus ní mór d’Uimhir Chás Dócmhainneachta a chur san áireamh le d’iarratas.

Iarchur bunaithe ar chruatan

Mura gcáilíonn tú d’iarchur faoi na catagóirí eile agus má bhí tú thíos le caillteanas nó costas suntasach dosheachanta airgeadais gan choinne, nach bhfuil tú in ann an CMÁ a íoc, dá thoradh, gan cruatan iomarcach airgeadais a chruthú, féadfaidh tú iarratas a dhéanamh ar iarchur iomlán nó páirteach.

Ní mór duit do chúinsí airgeadais agus aon fhaisnéis eile a iarrann na Coimisinéirí Ioncaim a nochtadh.

I measc na samplaí de shaghas na gcaillteanas nó na gcostas ar féidir breithniú a dhéanamh orthu nuair a bhíonn iarchur á dheonú ar na forais seo, tá:

  • Costais leighis éigeandála
  • Mórdheisiúchán ar theach a theastaíonn chun an teach a choimeád ina áit ináitrithe agus a thagann chun solais gan choinne
  • Costais atá bainteach le timpiste thromchúiseach nó bás duine mhuinteartha
  • Do phost a chailleadh
  • Drochfhiachas a chruthaigh duine féinfhostaithe

Rataí

Gearrtar ús ar aon mhéideanna iarchurtha ar ráta 0.011% sa lá (4% sa bhliain).

Sampla de ríomh úis: Díolann Seaic a theach 3.5 bliain i ndiaidh gur iarchuir sé a íocaíocht CMÁ den chéad uair in Iúil 2013. D’iarchuir sé €100 den CMÁ in 2013 agus €200 le haghaidh gach ceann de na blianta 2014, 2015 agus 2016. Ar an lá a dhíolann Jack a theach, tá sé faoi dhliteanas íoc as 3.5 bliain den CMÁ. Tá €700 de cháin le híoc aige, ar an iomlán, ar an ábhar sin. Tá suimeanna éagsúla d’ús le híoc aige, áfach, ar an gcáin sin mar gheall go mbeidh ús 3.5 bliain tabhaithe ó iarchur na chéad bhliana sin – ach beidh ús 3 bliana tabhaithe ag cáin na bliana seo chugainn, agus mar sin de. Ríomhfaí an t-ús ar an mbealach seo (tabhair faoi deara go bhfuil na figiúirí díreach ar mhaithe le cuspóirí taispeána agus ní hionann iad agus fíor-mhuirear CMÁ):

Bliain 1-Bliain 4: 2013 - 2016 €100 x 3.5 bliain (1,276 lá) ar ráta úis 0.011% sa lá = ús €14.04
Bliain 2-Bliain 4: 2014 - 2016 €200 x 3 bliana (1,095 lá) ar ráta úis 0.011% sa lá = ús €24.09
Bliain 3-Bliain 4: 2015 - 2016 €200 x 2 bhliain (730 lá) ar ráta úis 0.011% sa lá = ús €16.06
Bliain 4: 2016 €200 x 1 bhliain (365 lá) = ús €8.03
Is é an méid iomlán úis atá le híoc ag Seaic ar €700 den CMÁ iarchurtha ná €62.22. Mar sin, íocfaidh Seaic €762.22 ar an iomlán.

Conas iarratas a dhéanamh

Má tá iarratas á dhéanamh agat ar iarchur nó ar iarchur páirteach ar bhonn na gcritéar tairseach ioncaim, ní mór duit foirm LPF1, agus an fhoirm sin amháin a úsáid. Má tá iarratas á dhéanamh agat ar iarchur faoi aon cheann de na 3 chatagóir eile, ní mór duit foirm LPT1 agus foirm LPT2 (pdf) a sheoladh ar ais.

Athruithe ar do chúinsí

Murar éiligh tú iarchur roimhe seo agus má cháilíonn tú faoi aon cheann de na critéir, féadfaidh tú rochtain a fháil ar do Thaifead CMÁ ar líne trí d’Aitheantas Maoine, Uimhir Aitheantais Phearsanta (PIN) na Maoine agus an UPSP nó an uimhir thagartha chánach chun iarchur a éileamh le haghaidh 2018 (faoin 10 Eanáir 2018). Mar mhalairt air sin, má fuair tú litir agus Foirm LPT1A (treoir íocaíochta) ó na Coimisinéirí Ioncaim, féadfaidh tú an LPT1A a chomhlánú agus é seo a sheoladh chuig na Coimisinéirí Ioncaim faoin 10 Eanáir 2018.

Má cháilíonn tú faoi na critéir thairseach ioncaim, ní gá duit foirm LPT2 a chomhlánú. Má cháilíonn tú faoi aon cheann de na 3 chritéar eile, ní mór duit foirm LPT2 a chomhlánú.

Má ceadaíodh iarchur duit, féadfaidh tú an méid iomlán iachurtha nó cuid den mhéid iarchurtha a íoc ag aon tráth. Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim íocaíocht pháirteach a chur do shochar na tréimhse is sine den CMÁ iarchurtha i dtosach báire.

Cá ndéanfaidh mé iarratas?

Na Coimisinéirí Ioncaim

Brainse Cáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ)
Bosca Poist 1
Luimneach


Teil:+353 (0) 1 738 3626
Láithreán Gréasáin: http://www.revenue.ie/en/tax/lpt/index.html

Page edited: 14 December 2017