Cáin Fháltais Caipitiúil

Tuilleadh eolais

Díolúintí

Tá díolúine ag na hábhair seo a leanas ó Cháin Fháltais Caipitiúil:

• Tabhartais nó oidhreachtaí ó chéile/páirtnéir sibhialta
• Íocaíochtaí as damáistí nó cúiteamh
• Sochair nach n-úsáidtear ach amháin ar mhaithe le costais leighis duine atá éagumasaithe go buan mar gheall ar thinneas coirp nó ar meabhairghalar.
• Sochair a ghlactar ar chúiseanna carthanacha nó a fhaightear ó charthanacht.
• Airgead a bhuaitear i gcrannchur, i scuaibín, i gcluiche nó ar ghealltóireacht
• Tacaíocht réasúnta chun leanbh nó céile a chothabháil nó chun oideachas a chur orthu.

Tithe, gairdíní nó réada a bhfuil fiúntas náisiúnta, eolaíochta, stairiúil nó ealaíonta ag baint leo, agus a chomhlíonann coinníollacha áirithe (féach ‘Faoiseamh ar Mhaoin Oidhreachta’ thíos).

Ní hiondúil go mbíonn Cáin Bhronntanais dlite ar phinsin ná ar íocaíochtaí iomarcaíochta. Má tá gaol ag an bhfostaí leis an bhfostóir, áfach, nó más cuideachta phríobháideach é an fostóir agus go meastar go bhfuil smacht ag an bhfostaí ar an gcuideachta, is féidir leis na Coimisinéirí Ioncaim an díolúine seo a dhícheadú má cheapann siad go bhfuil an íocaíocht iomarcach.

Tá díolúine ag an gcéad €3,000 de luach iomlán na dtabhartas ar fad a fhaightear ó dhuine amháin in aon bhliain féilire ar bith. Ní bhaineann sé seo le hoidhreachtaí.

Má fhaigheann tuismitheoir oidhreacht (le húinéireacht iomlán) óna leanbh, tá sé díolmhaithe ó cháin má fuair an leanbh oidhreacht nó tabhartas ó cheachtar tuismitheoir sna cúig bliana roimhe sin agus nach raibh an oidhreacht nó an tabhartas sin díolmhaithe ó Cháin Fháltais Caipitiúil.

Is hiondúil go mbíonn díolúine ag íocaíochtaí a laghdaíonn fiacha duine atá féimheach nó gar a bheith féimheach (Alt 82 den Acht Comhdhlúite Cánach Fáltas Caipitiúil 2003).

Baineann díolúintí eile le hurrúis rialtais nó iontaobhais aonaid ina bhfuil an tairbhí neamhchónaitheach.

Féach Aguisín 6 de threoir na gCoimisinéirí Ioncaim IT 39 (pdf) chun tuilleadh eolais a fháil faoi na faoisimh agus na díolúintí thuas.

Díolúine do theach cónaithe

D’fhéadfadh tabhartas nó oidhreacht tí a bhí mar phríomháit chónaithe agat a bheith díolmhaithe ó Cháin Fháltais Caipitiúil mura bhfuil úinéireacht nó leas agat in aon teach eile.

Ní mór go raibh tú i do chónaí sa teach seo mar do phríomháit chónaithe ar feadh na trí bliana díreach roimh dháta an tabhartais nó na hoidhreachta. I gcás tabhartas a tógadh an 20 Feabhra 2007 nó dá éis, ní dhéanfar an tréimhse ina raibh cónaí ort sa teach a chomhaireamh má bhí sé mar phríomháit chónaithe nó mar an t-aon áit chónaithe a bhí ag an diúscróir, mura raibh an diúscróir ag brath ar do chúram mar gheall ar sheanaois nó ar thinneas. Ina theannta sin, ní mór don teach a bheith faoi úinéireacht an diúscróra ar feadh trí bliana más tabhartas é a tógadh an 20 Feabhra 2007 nó dá éis.

Má fuair tú an teach mar do phríomháit chónaithe in áit teach eile le linn na tréimhse sin, is féidir leat an díolúine a éileamh chomh fada agus go raibh do phríomháit chónaithe i gceann de na tithe seo ar feadh tréimhse iomlán trí bliana as na ceithre bliana roimhe sin. I gcás tabhartas a tógadh an 20 Feabhra 2007 nó dá éis, áfach, ní mór gach teach a bheith faoi úinéireacht an diúscróra le linn an chuid ábhartha den tréimhse 3 bliana a raibh cónaí ort ann.

Ní mór duit cónaí a bheith ort sa teach mar do phríomháit chónaithe ar feadh sé bliana ina dhiaidh sin, ach ní bhaineann an coinníoll seo leat má bhí tú os cionn 55 bliana d’aois nuair a fuair tú an sochar. Má tá tú as baile mar gheall ar oibleagáid chun oibriú thar lear, is féidir leat é seo a chomhaireamh mar am a raibh cónaí ort ann.

Sa chás go bhfaigheann tú maoin eile in áit an tí atá agat mar do phríomháit chónaithe, ní mór go raibh na tithe seo mar do phríomháit chónaithe ar feadh sé bliana as na seacht mbliana ag tosú ar dháta an tabhartais nó na hoidhreachta.

Má dhíolann tú an teach agus nach gcomhlíonann an díolachán na coinníollacha atá leagtha síos thuas tarraingeofar siar an faoiseamh. Eisceacht sa chás seo ná má dhíoltar an mhaoin mar gheall go dteastaíonn cúram fadtéarmach uait in ospidéal nó i dteach altranais.

Má dhíolann tú an teach taobh istigh de shé bliana agus go bhfuil luach an áitribh a cheannaíonn tú ina áit níos lú ná luach an bhun-áitribh, aisghlámfar an difir eatarthu. Mar shampla, má bhí an chéad fhaoiseamh d’áitreabh arbh fhiú €600,000 é agus má dhíolann tú é seo chun áitreabh ar fiú €400,000 é a cheannach, ní cheadófar faoiseamh duit ach ar an €400,000 agus aisghlámfar an difir €200,000. Beidh ort foirm athbhreithnithe IT 38 a chomhlánú agus an cháin bhreise a íoc taobh istigh de cheithre mhí.

Faoiseamh Talmhaíochta

Is féidir le tabhartais agus oidhreachtaí de mhaoin talmhaíochta cáiliú i gcomhair faoisimh a laghdaíonn luach margaidh na maoine de 90% ar mhaithe le Cáin Fháltais Caipitiúil.

Ní mór don tairbhí a bheith ina f(h)eirmeoir ionas go gcáileoidh sé/sí don fhaoiseamh. Ciallaíonn sé seo, ag tógáil an tabhartais nó na hoidhreachta san áireamh, nach mór do mhaoin talmhaíochta a bheith ionann le 80% ar a laghad d’oll-luach margaidh do chuid sócmhainní ar dháta na luachála. Níl an srian seo i gceist más crainn nó roschoill atá sa tabhartas nó san oidhreacht.

Mura bhfuil do phríomháit chónaithe lonnaithe ar an bhfeirm ní cháilíonn sé mar mhaoin talmhaíochta. Rinneadh athrú i mBuiséad 2007 a chiallaíonn gur féidir iasachtaí i gcomhair áit chónaithe den chineál seo a fhritháireamh i gcoinne a luach. D’fhéadfadh sé seo luach na sócmhainní nach mbaineann le talmhaíocht a laghdú, rud a mhéadódh comhréir na sócmhainní talmhaíochta don riail 80%.

Déanfar an faoiseamh a aistarraingt:

• Mura bhfuil an tairbhí cónaitheach ar feadh na trí bliana cánach iomlána i ndiaidh na bliana cánach ina dtiteann dáta na luachála.
• Má dhíoltar an mhaoin taobh istigh de shé bliana agus nach bhfaightear maoin talmhaíochta eile ina áit taobh istigh de bhliain amháin.
• Má cheannaítear an mhaoin go héigeantach taobh istigh de shé bliana agus nach gceannaítear ceann eile ina áit taobh istigh de shé bliana.

Mura gcáilíonn tairbhí do Fhaoiseamh Talmhaíochta, d’fhéadfadh maoin talmhaíochta cáiliú do Fhaoiseamh Gnó.

Má thugtar Faoiseamh Talmhaíochta nó Faoiseamh Gnó ar luach forbartha an talaimh fhorbraíochta, aisghlámfar an faoiseamh má dhiúscraítear an talamh idir sé agus deich mbliana i ndiaidh dháta an tabhartais nó na hoidhreachta. Is éard atá i dtalamh forbraíochta ná talamh le luach níos airde ná luach úsáide reatha an talaimh ag dáta an tabhartais nó na hoidhreachta.

Nuair atá luach inchánaithe na maoine i ndiaidh faoiseamh talmhaíochta á ríomh, ní thógtar ach 10% de luach na n-asbhaintí ceadaithe san áireamh (is é sin le rá, laghdaítear na hasbhaintí de 90%, i gcomhréir leis an bhfaoiseamh).
Tá tuilleadh eolais faoi Fhaoiseamh Talmhaíochta ar fáil in IT 39 (Aguisín 2) nó Alt 89 d’Acht Comhdhlúite Cánach Fáltas Caipitiúil 2003.

Faoiseamh Gnó

Cáilíonn tabhartais agus oidhreachtaí roinnt maoin gnó ábhartha i gcomhair faoisimh a laghdaíonn luach inchánaithe na maoine de 90% chun críocha Cháin Fháltais Caipitiúil.

Maoin ghnó ábhartha

Cuimsíonn maoin ghnó ábhartha iad seo a leanas.

An gnó, nó, i gcás gnó atá ar bun ag trádálaí aonair nó ag comhpháirtíocht, leas sa ghnó. Is é an sainmhíniú atá ar “Ghnó” ná gnó a dhéantar ar mhaithe le brabús agus cuimsíonn sé cleachtadh gairme chomh maith le ceird. Ní bheidh sócmhainní aonair a úsáidtear sa ghnó, cosúil le monarcha, incháilithe don sochar má aistrítear chuig an tairbhí iad d’uireasa an ghnó.

Scaireanna nó urrúis neamhluaite cuideachta atá i mbun gnó chomh fada is go bhfuil an chuideachta ionchorpraithe agus go gcomhlíonann na scaireanna riachtanais áirithe atá sainithe in alt 93 den Acht Comhdhlúite Cánach Fáltas Caipitiúil 2003 agus leagtha síos in IT 39 (Aguisín 3).

Aon tailte nó foirgnimh, innealra nó gléasra sa Stát atá faoi úinéireacht an diúscróra ach a úsáidtear go hiomlán nó den chuid is mó ar mhaithe le gnó atá ar bun ag cuideachta atá faoi smacht an diúscróra nó faoi smacht comhpháirtíochta a raibh an diúscróra ina chomhpháirtí de. Ní mór don tairbhí na scaireanna sa chuideachta nó an leas comhpháirtíochta a ghlacadh chomh maith leis na tailte, na foirgnimh, an t-innealra nó an gléasra ionas go gcáileoidh na sócmhainní sin don fhaoiseamh.

Scaireanna nó urrúis luaite cuideachta má bhí na scaireanna neamhluaite roimh an 23 Bealtaine nó má tharla sé níos déanaí, go raibh siad neamhluaite tráth a raibh an diúscróir ina úinéir tairbhiúil. Ní mór do scaireanna nó urrúis luaite an riachtanas céanna atá sonraithe do scaireanna neamhluaite a chomhlíonadh ionas go gcáileoidh siad i gcomhair faoisimh.

Eisiatachtaí

Tá gnólachtaí eisiata ón bhfaoiseamh más láimhseáil airgeadra, urrúis, stoic, scaireanna, tailte nó foirgnimh ar fad nó is mó atá ar bun acu, nó déanamh nó coinneáil infheistíochtaí.

Coinníollacha

Ba chóir an mhaoin ghnó ábhartha a bheith faoi úinéireacht leanúnach an diúscróra ar feadh tréimhse dhá bhliain ar a laghad i gcás oidhreachta a tógadh nuair a fuair an diúscróir bás nó cúig bliana in aon chás eile.

Is féidir tréimhse faoi úinéireacht chéile an diúscróra nó iontaobhaí a bheith san áireamh sa tréimhse seo. Is féidir athsholáthar ar mhaoin ghnó ábhartha a bheith san áireamh sa riachtanas úinéireachta, agus sa chás sin bíonn íostréimhsí trí bliana agus sé bliana i gceist faoi seach.

Sa chás go bhfaigheann tairbhí tabhartas nó oidhreacht a chomhlíonann an riachtanas íostréimhse ach go bhfaigheann siad bás sula mbíonn úinéireacht acu ar an maoin don íostréimhse, is féidir leis an té a fhaigheann an sochar mar oidhreacht ina dhiaidh sin cáiliú i gcomhair faoisimh ghnó faoin gcoinníoll íostréimhse.

Chun tuilleadh eolais a fháil faoi Fhaoiseamh Gnó féach alt 92 den Acht Comhdhlúite Cánach Fáltas Caipitiúil 2003.

Faoiseamh ar Mhaoin Oidhreachta

Tá díolúine ag tithe agus gairdíní nó réada a bhfuil fiúntas náisiúnta, eolaíochta, stairiúil nó ealaíonta ag baint leo ó Cháin Fháltais Caipitiúil má chomhlíonann siad coinníollacha áirithe.

Coinníollacha

Ní mór áiseanna réasúnta féachana a bheith ar fáil don phobal, nó, i gcás réada, do chomhlachais nó do chumainn aitheanta.

Ní féidir an mhaoin a úsáid ar mhaithe le trádáil.

Ní mór áiseanna réasúnta féachana a bheith ar fáil don phobal i dtithe agus i ngairdíní ar feadh trí bliana roimh thabhartas nó oidhreacht.

Ní féidir an mhaoin a dhíol taobh istigh de shé bliana murar le hinstitiúid náisiúnta a dhíoltar é faoi chonradh príobháideach.

Is féidir an faoiseamh a aisghlámadh mura gcloítear leis na coinníollacha.

Chun tuilleadh eolais a fháil faoi faoiseamh ar mhaoin oidhreachta, féach an bhileog CAT 8 na gCoimisinéirí Ioncaim