Scéimeanna scaoilte cothromais

Rialacha

Cad ba chóir dom cuimhneamh air sula ndéanaim cinneadh faoi scaoileadh cothromais?

• Ní mor duit do theach a chuir faoi árachas, ag féachaint do leas an iasachtóir morgáiste nó an comhlacht fhrithdhílse tí sa pholasaí. (Léigh an rannóg faoi 'Scéimeanna frithdhílse tí')
• Ní mor duit do theach a choimeád i ndea-dheisriocht.
• Má theipeann ort do theach a chothabháil d'fhéadfadh go gcuirfí iachall ort é a dhíol. D'fhéadfadh an t-iasachtóir morgáiste/comhlacht frithdhílse deisiúchán a dhéanamh i d'áit agus na costais deisiúcháin a chuir le d'fhiacha (le hús san áireamh)
• D'fhéadfaí iachall a chur ort do theach a dhíol i gcás go mbogfá amach as go buan (le haghaidh níos faide ná líon sonraithe míonna i roinnt cásanna)
• Cuireann roinnt scéimeanna cosc ort athchóirithe áirithe a dhéanamh, ar nós rampa nó ráille slándála a thógáil, toisc go bhféadfadh sé luach an tí ar an margadh a laghdú.
• D'fhéadfadh go mbeadh ort táillí luachála, táillí le haghaidh comhairle dhlí neamhspleách agus táillí le haghaidh comhairle airgeadais a íoc.

Ní mór na rudaí thuasluaite a choimeád i gcuimhne agus tú ag smaoineamh ar scaoileadh cothromais, ach go háirithe i gcás go bhfuil baol ann go mbogfaidh tú amach as an mbaile chun cúram fadtéarmach a fháil mar a théann tú in aois.

Cén cineál scéimeanna scaoilte cothromais atá ann?

Tá dhá chineál ann:

• Morgáistí Saoil
• Scéimeanna Frithdhílse Tí

Morgáistí saoil

Is féidir leat airgead a fháil ar iasacht agus gan aon aisíocaíochtaí a dhéanamh agus fanacht san áit a bhfuil tú i do chónaí i gcás morgáistí saoil. Braithfidh an méid airgid a ligfear duit a fháil ar iasacht ar d'aois agus ar luach do thí. Is féidir an t-airgead a fháil ar iasacht trí chnapshuim a fháil nó suimeanna airgid a fháil de réir a chéile, nó ar an dá bhealach.

Ní leis an t-iasachtóir do theach i gcás morgáiste saoil. Caithfear an morgáiste saoil a ghlanadh nuair a dhíolann tú an réadmhaoin, nuair a bhogann tú amach as do theach go buan nó nuair a fhaigheann tú bás.

Gearrtar ús ort i leith aon airgead a fhaigheann tú ar iasacht faoin scéim morgáiste saoil. Dá fhaid a mhaireann do mhorgáiste saoil, is ea is mó airgead a bheidh ort a aisíoc. Tá dhá chineál éagsúil morgáiste saoil ann agus tá sé tábhachtach go dtuigfeá an difríocht atá eatarthu:

• Morgáistí saoil de réir ráta shocair: socraítear ús ag ráta socair ar feadh roinnt blianta nó ar feadh shaolré an mhorgáiste.
• Morgáistí saoil de réir ráta inathraithe: beidh an ráta úis ag athrú de réir rátaí úis ginearálta.
  Dearbhaigh go dtugann do mhorgáiste saoil 'rathaíocht nach mbeidh cothromas diúltach' i gcónaí. Is éard is brí leis seo ná nach mbeidh ort méid níos mó airgid ná an t-airgead a thagann as díol an tí a aisíoc go brách, cuirim i gcás go ndíoltar do theach i gcóir níos lú airgid ná mar atá ar iasacht agat.

Scéim frithdhílse tí

Is éard is brí le scéim frithdhílse tí ná go bhfuil cuid (nó céatadán) de do theach á díol agat. Ní mór duit a choimeád i gcuimhne go bhfaighidh tú i bhfad níos lú ná an margadhluach ar an gcéatadán a dhíolann tú, ach is féidir leat fanacht i do chónaí sa teach don chuid eile de do shaol. Nuair a fhaigheann tú bás agus nuair a dhíoltar do theach, bainfidh an comhlacht frithdhílse a chéatadán as fáltais an díola.

Mar shampla, da mba rud é gur cheannaigh comhlacht frithdhílse tí scair de 20% de do theach, gheobhadh siad 20% d'fháltais díola do thí nuair a bhogfá amach as do theach nó i ndiaidh do bháis. Is tusa a gheobhadh an 80% eile (nó d'eastát tar éis do bháis).

Braitheann an céatadán de do theach a cheannóidh an comhlacht frithdhílse ar d'aois agus ar luach do thí. Má tá airgead dlite uait ar do mhorgáiste reatha beidh ort é uilig a aisíoc mar choinníoll den scéim fhrithdhílse tí..

Braitheann an méid airgid a fhaigheann an comhlacht frithdhílse ar an gcineál conartha atá agat leo chomh maith.

• Conarthaí scaire seasta: sa chás seo socraítear an céatadán de do theach gur leis an gcomhlacht frithdhílse é ón tús agus ní fhéadfar é a athrú , cuma cé chomh fada a mhaireann tú ná cén luach atá ar do réadmhaoin nuair a dhíoltar é.
• Conarthaí scaire inathraithe: dá fhaid a mhaireann tú is ea is lú úinéireachta a bheidh agat ar do réadmhaoin. I gcás chonradh scaire inathraithe is féidir leat cnapshuim airgid níos mó a fháil nuair a dhíolann tú do scair de do theach i dtosach, ach méadaíonn an céatadán úinéireachta ag an gcomhlacht frithdhílse go huathrialach bliain i ndiaidh bliana agus ní bhfaighidh tusa aon íocaíochtaí eile.