Cad is féimheacht ann?

Réamhrá

Is éard is féimheacht ann ná glanadh fiachas duine atá go hiomlán nó go páirteach neamhábalta a chuid fiachas a aisíoc. Déileálann sí le fiachas urraithe agus neamhurraithe araon.

Is éard is cuspóir na féimheachta ná chun do shócmhainní a dháileadh go cóir i measc do chreidiúnaithe agus thú a chosaint ó na creidiúnaithe seo. Déantar an dáileadh trí oifigeach cúirte, an Sannaí Oifigiúil i bhFéimheacht, atá bunaithe anois i Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann (SDÉ) agus a riarann Rannóg Féimheachta an SDÉ.

Athruithe i 2016

Forálann an tAcht Féimheachta (Leasú) 2015 roinnt athruithe sna rialacha faoi fhéimheacht. Ina measc tá na h-athruithe seo, a tháinig i bhfeidhm ar 29 Eanáir 2016:

  • Gnáthfhad na féimheachta a laghdú ó 3 bliana anuas go dtí bliain amhain (roimh Nollaig 2013 ba 12 bhliain a bhí ann)
  • Úinéireacht theach an duine fhéimhigh a thabhairt ar ais dóibh i ndiaidh 3 bliana (faoi réir aon mhorgáiste nár íocadh a íoc) mura gá an teach a dhíol chun creidiúnaithe a íoc
  • Fad uasta orduithe íocaíochta féimheachta a laghdú anuas ó 5 bliana go dtí 3 bliana, seachas i gcásanna neamh-chomhoibrithe nó ceilte sócmhainní
  • Fad na féimheachta a shíneadh i gcásanna neamh-chomhoibrithe nó ceilte
  • Na próisis a chuíchóiriú agus a shoiléiriú

Faigh tuilleadh eolais ar isi.gov.ie (pdf).

Roimh dul i bhféimheacht

Má tá deacrachtaí tromchúiseacha airgeadais agat, féadfaidh tú an cinneadh a dhéanamh gurb é d’fhéimheacht a dhearbhú an réiteach is fearr duit. D’fhoilsigh SDÉ faisnéis mhionsonraithe ar fhéimheacht, treoir d’fhéichiúnaithe (pdf) agus sraith cásanna (pdf). Tá tuilleadh eolais le fáil ar backontrack.ie.

Molann an tSeirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid (SBCA) gur cheart do dhuine ar bith atá ag machnamh ar iarratas a dhéanamh ar fhéimheacht comhairle dlí a lorg. Molann SDÉ, chomh maith, gur cheart d’aon duine a bhfuil amhras orthu maidir lena suíomh dlíthiúil nó airgeadais an chomhairle chuí ghairmiúil a fháil.

Féadfaidh creidiúnaí achainí a dhéanamh i leith féimheachta i do leith má rinne tú gníomh féimheachta le 3 mhí anuas. Tugtar achainí creidiúnaí air seo.

Samplaí de ghníomhartha féimheachta iad:

  • Má theipeann ort toghairm féimheachta a chomhlíonadh a d'iarr ar shuim shonrach a íoc, laistigh de 14 lá tar éis an toghairm a sheirbheáil ort
  • Má dhéanann an sirriam nó an cláraitheoir contae tuairisceán ‘earraí ar bith’ i do leith – seo an tuairisceán a dhéanann sirriam i leith ordú a thugann an t-údarú dó/di chun earraí duine a urghabháil nuair nach raibh sé/sí in ann teacht ar aon earraí le hurghabháil

Thug an tAcht um Dhócmhainneacht Phearsanta, 2012 dhá ghníomh bhreise féimheachta isteach:

  • Sa chás go raibh an féichiúnaí faoi réir Socrú Glanta Fiachais ar cuireadh deireadh leis nó a meastar ar theip air
  • Sa chás go raibh an féichiúnaí faoi réir Socrú Dócmhainneachta Pearsanta ar cuireadh deireadh leis nó a meastar ar theip air

D’fhoilsigh SDÉ faisnéis le haghaidh creidiúnaithe.

Cén roghanna eile atá ann?

D’fhéadfá a bheith incháilithe do cheann amháin de na 3 phróiseas glanta fiachais a tugadh isteach faoin Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta 2012 – is féidir leat níos mó a léamh faoi inár gcáipéis ar roghanna dócmhainneachta pearsanta.

An próiseas iarratais agus torthaí na féimheachta

Tá roinnt céimeanna nach mór duit tabhairt fúthu nuair a rinne tú an cinneadh (cibé acu tar éis an cinneadh a dhéanamh tú féin nó tar éis comhairle ghairmiúil a fháil) tú féin a dhéanamh féimheach. Cé nach gá aturnae a threorú, measann SDÉ gur ceart comhairle ghairmiúil dlí a fháil sula ndearbhaíonn tú féin féimheach nó aon imeachtaí féimheachta a chosaint. Soláthraíonn Eagraíocht Sealbhóirí Mórgáiste na hÉireann (ESMÉ) seirbhís saor in aisce (gan costais Sannaí Oifigiúil agus riaracháin cúirte a áireamh) maidir le féimheacht.

Tá ar láithreán gréasáin SDÉ na foirmeacha a theastaíonn uait chun iarratas a dhéanamh ar fhéimheacht, mar aon le treoir mhionsonraithe maidir leis an bpróiseas iarratais (pdf).

Tugtar achoimre ar an bpróiseas thíos:

  • €200 a chur i dtaisce leis an Sannaí Oifigiúil
  • D’achainí a chomhlánú, nach mór a bheith dearbhaithe ag mionnscríbhinn faoi mhionn agus ráiteas gnóthaí faoi mhionn
  • Na cáipéisí thuas a bheith stampáilte ag Oifig Stampa cúirte
  • Na cáipéisí stampáilte agus an ráiteas stampáilte gnóthaí a bheith comhdaithe ag Oifig an Scrúdaitheora – féach ‘Cá ndéanfaidh mé iarratas?’ – agus dáta cúirte a fháil
  • Freastal ar éisteacht na cúirte ar an dáta sin, áit a ndéanfaidh an breitheamh, sa chás go bhfuil sé/sí sásta, a b(h)reithniú go bhfuil tú féimheach
  • Casadh leis an Sannaí Oifigiúil nó leis an gCigire Féimheachta go gcuirfear agallamh ort faoi do shócmhainní agus fiachais go léir
  • Fógra faoi dháta do shuite reachtúla* san Ard-Chúirt a chur in Iris Oifigiúil (iris an Stáit) agus i nuachtán náisiúnta laethúil nó ar láithreán gréasáin SDÉ
  • Freastal a dhéanamh ar shuí na hArd-Chúirte chun fógra a thabhairt do do chreidiúnaithe i leith d’fhéimheachta

*Forálann an tAcht Féimheachta (Leasú) 2015 deireadh a chur leis an suí reachtúil san Ard-Chúirt. Níl an t-athrú seo i bhfeidhm go fóill.

Céard a tharlaíonn nuair a dhearbhaítear go bhfuil tú féimheach?

Seirbheálfaidh Cigire Féimheachta ón SDÉ cóip den Ordú Breithiúnais (Ordú Féimheachta) agus Barántas Urghabhála duit.

A luaithe a thosaíonn d’fhéimheacht, beidh tú saor ó fhiachas. Is leis an Sannaí Oifigiúil anois do shócmhainní agus riarann sé d’eastát. Ní féidir le do chreidiúnaithe aisíocaíocht a lorg a thuilleadh go díreach uait. Ní mór dóibh déileáil go díreach leis an Sannaí Oifigiúil agus ba cheart gach comhfhreagras a chur faoina bhráid.

Ní mór duit aon ioncam breise a ranníoc leis an Sannaí Oifigiúil.

Beidh d’ainm le sonrú sa Chlár Féimheachta, a choimeádtar in Oifig Scrúdaitheoir na hArd-Chúirte. Féadfaidh duine ar bith an clár seo a sheiceáil.

Léigh tuilleadh i dtreoir an SDÉ (pdf).

Ioncam

Déanfaidh an Sannaí Oifigiúil idirbheartaíocht ar Chomhaontú Íocaíochta Ioncaim nó lorgóidh sé Ordú Íocaíochta do bharrachas d’ioncaim os cionn na gcostas réasúnta maireachtála a bheidh i gceist i dtaobh do cháis, bunaithe ar threoirlínte SDÉ. Mairfidh an comhaontú nó an t-ordú a fhad le 3 bliana. (Laghdaigh an tAcht Féimheachta (Leasú) 2015 an tréimhse seo ó 5 bliana, ó 29 Eanáir 2016 amach.) Ní dhéanfar aon asbhaintí ó íocaíochtaí leasa shóisialaigh.

Is féidir leat tuilleadh a léamh faoi conas a imríonn féimheacht tionchar ar d’ioncam.

Sócmhainní

Aistrítear go huathoibríoch do shócmhainní uile go léir, seachas sócmhainní riachtanacha a mhéid le luach €6,000 (mura gceadaíonn an Ard-Chúirt níos mó) chuig an Sannaí Oifigiúil, a dhíolfaidh iad.

Tá tú i dteideal an méid a leanas a choimeád mar ‘earraí eisiata’ ó fhéimheacht a mhéid le luach €6,000, cé go bhféadfá iarratas a dhéanamh ar an gcúirt chun an figiúr sin a mhéadú:

  • Éadaí
  • Troscán agus uirlisí nó trealamh a bhaineann le trádáil
  • Rudaí atá riachtanacha do do theaghlach agus aon gaoil chleithiúnacha a chónaíonn leat

A luaithe a dhíoltar do shócmhainní, íocfaidh an Sannaí Oifigiúil costais, speansais, táillí agus roinnt fiachais tosaíochta, ar nós cánacha, agus leithdháilfidh sé/sí an fuílleach i measc do chreidiúnaithe.

Má fhaigheann tú sócmhainní i ndiaidh an dáta a dhéantar féimheach thú (mar shampla, trí oidhreacht) féadfaidh an Sannaí Oifigiúil iad a éileamh agus iad a dhíol ar mhaithe le do chuid creidiúnaithe.

Má tá teach teaghlaigh agat, leat féin nó le duine eile, ní fhéadfaidh an Sannaí Oifigiúil é a dhíol ach tar éis cead roimh ré a fháil ón gcúirt. Sa chás go lorgaítear an cead seo, déanfaidh an chúirt leas do chreidiúnaithe a chomhardú i leith leas do theaghlaigh agus féadfaidh siad an cinneadh a dhéanamh chun díol do thí a chur ar athló.

Má tá comhúinéireacht agat ar mhaoin (mar shampla, le do chéile nó páirtnéir sibhialta), déanfar an chomhúinéireacht a roinnt idir an Sannaí Oifigiúil agus do chomhúinéir neamhfhéimheach mar gheall ar d'fhéimheacht.

Foráiltear san Acht Féimheachta (Leasú), 2015 d’úinéireacht do thí a athdhílsiú ionat, faoi réir go n-íocann tú as aon mhorgáiste gan íoc, 3 bliana i ndiaidh gur breithníodh go raibh tú féimheach (bíonn roinnt eisceachtaí i gceist). Níl an t-athrú seo i bhfeidhm go fóill.

Srianta ar dhaoine a dearbhaíodh ina bhféimhigh

A luaithe a dhearbhaítear thú i d’fhéimheach, beidh tú ciontach i gcion:

  • Mura nochtann tú an fhéimheacht nuair a fhaigheann tú iasacht nó aon áis chreidmheasa €650 nó níos mó
  • Mura nochtann tú an fhéimheacht, nuair a bhí trádáil á déanamh agat in ainm seachas é sin ina ndearnadh féimheach thú
  • Gníomhaíonn tú mar stiúrthóir, bainisteoir, iniúchóir, leachtaitheoir nó glacadóir cuideachta gan cead na cúirte a bheith faighte agat

Gearrtar pionós uasta 5 bliana sa phríosún agus fíneáil €1,270 ar na cionta seo.

I measc na n-iarmhairtí eile d’fhéimheacht, tá:

  • Más mian leat taisteal lasmuigh den Stát, ba cheart duit an Sannaí Oifigiúil a chur ar an eolas. D’fhéadfaí thú a ghabháil más dealraitheach don Ard-Chúirt go bhfuil tú ag fágáil an Stáit chun iarmhairtí d’fhéimheachta a sheachaint.
  • Ní féidir buan chumhacht aturnae a dheonú duit thar ceann duine eile, agus má tá ceann acu cheana féin, cúlghairtear go huathoibríoch é má éiríonn tú féimheach.
  • Faoin Acht Carthanas, 2009 ní féidir leat bheith mar iontaobhaí de charthanas má bhreithnítear go bhfuil tú féimheach.
  • Dícháilíonn roinnt comhlachtaí gairmiúla comhaltaí a bhreithnítear atá féimheach

Aitheantas trasteorann

Tá sé mar chuspóir ag Rialachán Dócmhainneachta (pdf) an AE na gnásanna foirmiúla a rialaíonn aitheantas agus cómhalartach breithiúnas i gceisteanna dócmhainneachta trasteorann a shimpliú.

Sannann an Rialachán féimheacht mar imeacht dócmhainneachta ar féidir léi tairbhe a bhaint ó aitheantas trasteorann. Ciallaíonn seo go mbeidh an chosaint chéanna ag féichiúnaí a fhaigheann féimheacht i leith creidiúnaithe i dtromlach mór na dtíortha den AE a fhaigheann siad in Éirinn, faoi réir an Rialacháin Dócmhainneachta agus i gcomhréir leis.

(Tagann na 3 phróiseas a thug an tAcht um Dhócmhainneacht Phearsanta isteach faoin Rialachán seo freisin.)

Scaoileadh ó fhéimheacht

Díscaoiltear go huathoibríoch thú ó fhéimheacht tar éis bhliain amháin (laghdaithe ó 3 bliana) tar éis an ordaithe breithiúnais. Fanfaidh d’ainm ar an gclár, mar fhéimheach díscaoilte. Má tá Comhaontú Íocaíochta Ioncaim nó Ordú Íocaíochta Ioncaim i bhfeidhm, beidh ort é a chomhlíonadh go dtí go n-éagann sé. Féadfaidh na socruithe seo maireachtáil ar feadh a fhad le 3 bliana (laghdaithe ó 5 bliana).

Anuas air sin, féadtar thú a dhíscaoileadh ó fhéimheacht má chomhlíonann tú roinnt coinníollacha, mar seo a leanas:

Má díoladh do shócmhainní agus má íocadh do chostais, táillí, speansais agus fiachais tosaíochta (ar nós fiachais áirithe chánach), is féidir leat a bheith díscaoilte ó fhéimheacht fiú murar íoc tú d’fhiachais go léir.

Féadtar thú a scaoileadh ó fhéimheacht ar aon cheann de na bealaí a leanas:

  1. Má íocadh do chreidiúnaithe ina n-iomláine
  2. Má thugann do chreidiúnaithe neamhurraithe a dtoiliú
  3. Tar éis comhaontú a dhéanamh ar ghlanadh agus é a íoc le 60%, ar a laghad, de do chreidiúnaithe neamhurraithe (ar a dtugtar Tairiscint Imshocraíochta)
  4. Go huathoibríoch i ndiaidh bhliain amháin (laghdaithe ó 3 bliana) faoi mar a shonraítear thuas

Nuair a dhíscaoiltear thú ó fhéimheacht ar aon cheann de bhealaí 1 go 3 thuas, tugtar aon airgead nó maoin atá fanta ar ais duit, a fhad agus go bhfuil na costais, táillí cúirte, speansais agus fiachais tosaíochta féimheachta íoctha.

Má dhéantar thú a dhíscaoileadh go huathoibríoch ag deireadh an ghnáth-théarma féimheachta gan do chuid creidiúnaithe a shásamh i dtaobh fhoras 1 go dtí 3 thuas, leantar le do shócmhainní go léir a dhílsiú sa Sannaí Oifigiúil i ndiaidh díscaoilte chun d’fhiachais, costais, táillí agus speansais go léir a íoc atá féimheach.

Rátaí

Tá sonraí faoi na táillí atá le híoc foilsithe ar láithreán gréasáin SDÉ.

Nuair a dhéanann tú iarratas go ndearbhófar i d’fhéimheach thú, ní mór duit €200 a íoc leis an Sannaí Oifigiúil.

Níl ort dleacht stampála a íoc ar an achainí ná ar an mionnscríbhinn faoi mhionn (a chuimsíonn Ráiteas Gnóthaí).

Leagtar amach an muirear ar mhionnscríbhinn a mhionnú os comhair Coimisinéir Mionnaí in I.R. Uimh. 616/2003 – Rialacha na nUaschúirteanna (Táillí Iníoctha le Coimisinéirí Mionnaí), 2003

Cosnaíonn fógra in Iris Oifigiúil idir €45 agus €75, ag brath ar a fhad.

Níl aon mhuirear ar d’fhéimheacht a fhógairt ar láithreán gréasáin SDÉ.

Bíonn rátaí tráchtála i gceist má chuireann tú fógra i nuachtán náisiúnta laethúil ina ionad sin.

Féadfaidh costas aon chomhairle ghairmiúil a bheith éagsúil.

Conas iarratas a dhéanamh

Faoi mar a dtugtar breac-chuntas air sa mhír ‘An próiseas iarratais’ thuas, tá roinnt céimeanna ann nach mór duit tabhairt fúthu nuair a dhéanann tú iarratas go ndéanfar féimheach thú. Tá ar láithreán gréasáin SDÉ na foirmeacha a theastaíonn uait, mar aon le treoir mhionsonraithe maidir leis an bpróiseas (pdf) agus leabhrán (pdf).

Chun tús a chur leis an bpróiseas, ní mór duit airgead a chur i dtaisce don Sannaí Oifigiúil, agus an cuntas bainc atá liostáilte sa treoir a úsáid. Ansin cuireann tú cruthúnas na lóisteála ar ríomhphost chuig Rannóg Féimheachta SDÉ.

Téigh i gcomhairle na treorach chun teacht ar chuntas mionsonraithe ar na chéad chéimeanna eile.

Más mian leat a bheith díscaoilte ó fhéimheacht, déanann tú iarratas ar Oifig an Scrúdaitheora.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Rannóg Féimheachta

Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann
Teach an Fhionnuisce
Bóthar Conyngham
Baile Átha Cliath 8

Teil: 0761 06 4200
Láithreán Gréasáin: http://www.isi.gov.ie
R-phost: bankruptcy@isi.gov.ie

Page edited: 31 March 2016