Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta

Réamhrá

Tá an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta (SDP) ar cheann de thrí mheicníocht réitigh fiachais a tugadh isteach faoin Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta 2012 do dhaoine nach bhfuil in ann íoc as a bhfiachas pearsanta. Cuireann na socruithe seo réitigh dhifriúla ar fáil do dhaoine i gcásanna éagsúla.

Baineann an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta le réiteach comhaontaithe agus/nó athstruchtúrú fiachais faoi urrús a mhéid le €3 milliún (mar aon le fiachas gan urrús) thar thréimhse 6 bliana. Féadtar an uasteorainn €3 milliún a mhéadú tar éis comhaontú a bhaint amach le do chreidiúnaithe faoi urrús agus féadtar an uasteorainn 6 bliana a mhéadú go dtí 7 mbliana i gcásanna áirithe.

Déantar cur síos sa cháipéis seo ar conas cáiliú do SDP agus ar conas a oibríonn an próiseas SDP.

D’fhoilsigh Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann (SDÉ) faisnéis shonrach faoi SDPanna, lena n-áirítear cásanna féideartha, ceisteanna coitianta, agus treoirleabhar. Tugann an SDÉ breis eolas breise ar SDPanna agus treoir ghearr (pdf) ar an suíomh backontrack.ie, atá dírithe ar dhaoine a bhfuil fadhbanna fiachais acu.

Féadfaidh tú foramharc ar an gcóras nua um dhócmhainneacht phearsanta a léamh anseo.

Soláthar nua d’athbhreithniú cúirte

I measc na mbeart nua a fógraíodh an 13 Bealtaine 2015, tá athruithe ar an gcóras um dhócmhainneacht phearsanta, a bhfuil gach ceann díobh i bhfeidhm anois. Áirítear leo athbhreithniú cúirte, sa chás go ndiúltaíonn iasachtóir morgáiste togra um dhócmhainneacht phearsanta an iasachtóra.

Ní bhaineann an rogha athbhreithnithe seo ach le morgáistí a raibh riaráistí acu an 1 Eanáir 2015, nó a raibh riaráistí acu roimhe sin agus inar iontráil an t-iasachtóir isteach i socrú malartach aisíocaíochta.

Athbhreithneoidh an chúirt an t-iarratas, aon aighneachtaí a dhéanann creidiúnaithe san áireamh. A fhad go gcomhlíontar critéir áirithe a leagtar amach sa reachtaíocht, féadfaidh an breitheamh an buntogra a bhaineann leis an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta

An bhfuilim incháilithe?

Déanann Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta soláthar do réiteach comhaontaithe agus/nó athstruchtúrú fiachais i gcás daoine a bhfuil fiachas faoi urrús acu a mhéid le €3 milliún (mar aon le haon fhiachas gan urrús) agus nach measann siad go mbeidh siad in ann a bhfiachas a íoc sna 5 bliana amach romhainn.

Ní féidir leat SDP a fháil ach uair amháin i do shaol. Ní féidir leat SDP a fháil má tá baint agat i gceann amháin de na próisis eile réitigh a tugadh isteach faoin Acht, nó sa phróiseas féimheachta, nó má chríochnaigh tú ceann de na próisis seo le 5 bliana anuas (nó le trí bliana anuas i gcás Fógra um Fhaoiseamh Fiachais).

Faoin mbunreachtaíocht, ní fhéadfá SDP a fháil ach trí chomhaontú a dhéanamh ar thromlach sonraithe do chuid creidiúnaithe urraithe agus neamhurraithe – féach Príomhghnéithe SDP thíos. Faoi mar a thugtar faoi deara thuas, áfach, féadfaidh tú athbhreithniú cúirte a lorg má dhiúltaíonn iasachtóir morgáiste do thogra um dhócmhainneacht phearsanta. Féach ‘Cruinniú na gcreidiúnaithe’ thíos chun teacht ar bhreis sonraí.

Ní mór go mbeadh sainchónaí ort sa Stát, nó go raibh cónaí ort nó áit gnó agat sa Stát sa bhliain sula ndéanann tú d’iarratas.

Fiachas incháilithe

Ní cháileoidh tú do SDP ach má tá fiachas le híoc agat le creidiúnaí amháin faoi urrús, ar a laghad, ag a bhfuil urrús ar mhaoin nó sócmhainní Éireannacha (fiachas faoi urrús). Mura bhfuil aon fhiachas faoi urrús agat, ba cheart duit iarratas a dhéanamh ar Shocrú um Réiteach Fiachais nó ar Fhógra um Fhaoiseamh Fiachais. Go ginearálta, níor mhór nach mbeadh níos mó ná €3 milliún le híoc agat, ar an iomlán, mar fhiachas le do chuid creidiúnaithe faoi urrús. Ar a shon sin, féadtar an uasteorainn seo a tharscaoileadh má chomhaontaíonn gach duine de do chuid creidiúnaithe faoi urrús i scríbhinn.

Ní mór gur cruthaíodh ar a laghad trí cheathrú (75%) de do chuid fiachais ar a laghad 6 mhí sula ndéanann tú iarratas ar SDP – i bhfriotal eile, ní féidir leat iarratas a dhéanamh ar SDP má tabhaíodh breis agus 25% de do chuid fiachais le 6 mhí anuas.

Fiachas faoi urrús agus gan urrús

Ta an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta dírithe ar dhaoine ag a bhfuil fiachas faoi urrús (cé gur féidir roinnt fiachais gan urrús a áireamh – féach thíos), mar sin, is tábhachtach fios a bheith agat cibé acu an bhfuil d'fhiachas faoi urrús nó nach bhfuil.

Iasacht atá i bhfiachas faoi urrús ar a bhfuil fáil ar réadmhaoin nó earraí mar urrús i leith neamhíocaíochta. Is iad morgáistí agus iasachtaí gluaisteáin na hiasachtaí is coitianta d’iasachtaí faoi urrús.

Roinnt samplaí d’fhiachas gan urrús iad: riaráistí bille fóntais (gás, leictreachas, etc.); fiachas cárta creidmheasa; rótharraingtí bainc; iasachtaí comhar creidmheasa. Má tá siad in éineacht le do mhorgáiste, áfach, déantar iasachtaí faoi urrús díobh.

Fiachas eisiata agus in-eisiata

Sonraítear san Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta 2012 roinnt saghsanna d’fhiachas nach féidir a dhíscríobh leis na nósanna imeachta réitigh a thug an tAcht isteach, ina measc an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta. Tugtar fiachas eisiata orthu seo.

Sonraítear san Acht roinnt saghsanna eile d’fhiachas atá in-eisiata ó SDP. Ciallaíonn seo nach féidir iad a chuimsiú ag an SDP ach amháin má iarrtar ar an gcreidiúnaí agus má aontaíonn sé/sí le hiad a áireamh – agus sa chás sin, déantar fiachas ceadaithe astu – arb ionann sin agus fiachas a cheadaíonn an creidiúnaí a chuimsiú. Má iarrtar ar an gcreidiúnaí agus mura dtugann sé/sí freagra, measfar gur thug an creidiúnaí toiliú go gcuirfear san áireamh an fiachas. Is fiachas in-eisiata an chuid is mó den fhiachas atá le híoc leis an Stát.

Is iad na saghsanna fiachais a eisítear agus nach féidir le SDP a chumhdach:

  • Fiachas faoi orduithe dlí teaghlaigh, ar nós orduithe cothabhála do chéilí agus leanaí
  • Fiachas atá le híoc faoi dhámhachtain chúirte mar gheall ar ghortú pearsanta nó bás
  • Fiachas a eascraíonn ó iasacht (nó staonadh iasachta) a fuarthas mar gheall ar chalaois nó éagóir dá samhail sin
  • Fiachas a eascraíonn faoi orduithe cúirte a rinneadh faoi na hAchtanna um Fháltais ó Choireacht nó fíneálacha a ghearrann na cúirteanna mar gheall ar chionta coiriúla

Is iad na saghsanna fiachais atá in-eisiata agus is féidir a chumhdach le comhaontú an chreidiúnaí:

  • Cáin, dleachtanna, muirir nó tobhaigh atá le híoc leis an Stát, ar nós cáin ioncaim, an Mhuirir Theaghlaigh, na Cánach Maoine Áitiúla, CBL, cáin chaipitiúil
  • Muirir sheirbhíse atá le híoc le húdaráis áitiúla
  • Rátaí
  • Airgead atá le híoc faoin Scéim Tacaíochta do Thithe Altranais (i dtaca le hiasacht a réamhíoc FSS le cónaitheoir i dteach altranais chun íoc as an méid atá le híoc ón bpríomháit chónaithe phríobháideach)
  • Airgead atá le híoc leis an Roinn Coimirce Sóisialaí, ar nós ró-íocaíochtaí
  • Fiachas atá le híoc le cuideachtaí bainistíochta úinéirí maidir le muirir nó le ranníocaíochtaí bliantúla seirbhíse atá le híoc le haghaidh forbairtí ilaonad (seo an t-aon fhiachas neamhStáit sa chatagóir seo)

Riaráistí morgáiste ar do theach

Go ginearálta, ní mór duit a dhearbhú gur chomhoibrigh tú le d’iasachtóir morgáiste ar feadh sé mhí, ar a laghad, maidir le do phríomháit chónaithe (do theach) i gcomhréir le Cód Iompair maidir le Riaráistí Morgáiste an Bhainc Cheannais; agus, in ainneoin an chomhoibrithe seo, nach raibh tú in ann socrú aisíocaíochta eile a chomhaontú nó gur dhearbhaigh an t-iasachtóir i scríbhinn nach mian leis nó léi iontráil sa socrú sin.

Níl an riail seo i gceist má dhearbhaíonn do Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP) – féach thíos – nach dócha go fóill go mbeifeá sócmhainneach i gceann 5 bliana dá nglacfá leis an socrú aisíocaíochta eile sin.

Tá fáil ar thuilleadh faisnéise do dhaoine a bhfuil riaráistí morgáiste i ndán dóibh ar keepingyourhome.ie.

Príomhghnéithe SDP

Ní mór duit do thogra le haghaidh SDP a dhéanamh trí Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP) – féach An Próiseas SDP thíos.

A luaithe a dhéanann tú comhaontú ar théarmaí an togra SDP le do Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP), is gá duit faomhadh a fháil ó chruinniú creidiúnaithe nó, murar féidir sin a dhéanamh, d’fhéadfaí do thogra a fhorchur ar do chreidiúnaithe i ndiaidh athbhreithniú cúirte. Féach ‘Cruinniú na gcreidiúnaithe’ thíos chun teacht ar bhreis sonraí.

Mar chuid de SDP, b’fhéidir go mbeadh ort íocaíochtaí rialta a dhéanamh de shuimeanna lenar comhaontaíodh le do Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta, a dhéanfaidh iad a dháileadh ar do chreidiúnaithe i gcomhréir le téarmaí an SDP.

Tharlódh nach nglacfadh do chreidiúnaithe aon ghníomh i do leith chun an fiachas a fhorfheidhmiú le linn shaolré an SDP. Má chloíonn tú le téarmaí an SDP, déanfar an chuid eile de d’fhiachas le do chuid creidiúnaithe gan urrús a dhíscaoileadh. Ar a shon sin, nuair a thiocfaidh deireadh leis an SDP, áfach, beidh tú fós faoi dhliteanas íoc as an tsuim nár íocadh de do chuid fiachais, ar nós do mhorgáiste.

Aitheantas trasteorann

Tá an SDP ainmnithe mar imeacht dócmhainneachta ar féidir leis leas a bhaint as aitheantas trasteorann. Fágann sé sin go mbeidh an chosaint chéanna ar chreidiúnaithe i bhformhór na dtíortha eile den AE is atá aige/aici in Éirinn ag féichiúnaí atá ag baint leas as SDP, faoi réir agus de réir an Rialacháin (CE) Uimh. 1346/2000 maidir le hImeachtaí Dócmhainneachta (pdf), arna nuashonrú ag Rialachán (AE) Uimh. 663/2014 (pdf). Léigh tuilleadh sa phreaseisiúint seo.

Téarmaí éigeantacha SDP

Tá roinnt gnéithe ann nach mór don SDP a chuimsiú:

  • Ní mór go mbeidh fad uasta an chomhaontaithe sé bliana, ach is féidir seo a shíneadh le bliain amháin ar a mhéid faoi na cúinsí a shonraítear i dtéarmaí an chomhaontaithe.
  • Ní mór go ndéanfaidh an SDP idirdhealú soiléir idir fiachas faoi urrús agus fiachas gan urrús agus soláthar a dhéanamh don bhealach a chaitear leis an urrús a choimeádann an creidiúnaí. Mura gcomhaontaíonn do chreidiúnaithe faoi urrús ar a mhalairt, féadfaidh said luach iomlán a n-urrúis a fháil, nó suim iomlán an fhiachais má dhíoltar an mhaoin. Má chomhaontaíonn siad chun glacadh le luach níos lú ná luach iomlán an urrúis, beidh aisghlámadh i gceist má dhíoltar an t-urrús ar luach a sháraíonn an luach measta tráth an tsocraithe.
  • Má chloíonn tú le téarmaí an chomhaontaithe, déanfar an chuid eile de d’fhiachas le do chuid creidiúnaithe gan urrús a dhíscaoileadh.
  • Beidh tú fós faoi dhliteanas íoc as roinnt fiachais mura bhforálann an socrú beartaithe go sonrach do chomhaontú comhgréitigh agus murar chomhaontaigh an creidiúnaí i scríbhinn go nglacfar leis seo – féach ‘Fiachas eisiata agus in-eisiata’ thuas.
  • Ní féidir leis an SDP thú a scaoileadh ó fhíneálacha nó ó phionóis eile airgid a eascraíonn ó chionta coiriúla.
  • Ní féidir leis ceangal ort aon sócmhainní a dhíol a bhfuil údar réasúnta leo ar mhaithe le d’fhostaíocht nó le do ghnólacht mura gcomhaontaíonn tú ar an díol sin.
  • Níor mhór go bhfágfar leat dóthain ioncaim le caighdeán réasúnta maireachtála a choimeád duit féin agus do do chuid cleithiúnaithe.
  • Níor cheart go gceanglódh sé ort fáil réidh le do phríomháit chónaithe (do theach) nó chun deireadh a chur le cónaí ann mura gcomhlíontar coinníollacha sonracha – féach ‘Creidiúnaithe faoi urrús’ thíos.
  • Ní mór go dtabharfar breac-chuntas ann ar conas a chaithfear le d'fhiachas i gcás do bháis nó éagumas meabhrach.
  • Níor mhór go bhforálfadh sé go ndéanfadh an Cleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta athbhreithniú ar do chúinsí ag eatraimh rialta (tráth nach faide ná 12 mhí) le linn shaolré an SDP; is éard a bheidh i gceist leis an athbhreithniú seo, Ráiteas nua Forordaithe Airgeadais a réiteach nach mór a sheoladh go dtí na creidiúnaithe go léir.
  • Níor mhór go ndéanfar soláthar ann do chostais an Chleachtóra um Dhócmhainneacht Phearsanta.

Ioncam ó phinsean

Caithfear le hioncam leanúnach ó phinsean atá infhaighte agat nó teidlíocht i leith cnapshuim phinsin nó ioncaim i gcomhréir leis an gcód cánach mar shócmhainn nó, de réir mar is infheidhme, mar ioncam ar mhaithe le cuspóirí SDP. D’fhéadfaí a fhoráil i dtéarmaí an SDP go n-íocfar cuid nó an chuid go léir den phinsean/chnapshuim nó den ioncam sin le creidiúnaithe le linn thréimhse an SDP.

Ciste pinsin

Déanfar do chiste pinsin a eisiamh ó aon SDP más socrú iomchuí pinsin é chun críocha an Achta. Ní thagann Cistí Faofa Scoir (ARFanna) faoi chuimsiú na catagóire seo agus féadtar iad a chur san áireamh sa SDP. Beidh dliteanas ort bheith trédhearcach maidir le gach ranníocaíocht stairiúil phinsin agus déanfaidh an CDP athbhreithniú orthu siúd.

Má mheasann creidiúnaí nó do CDP go ndearna tú an iomad ranníocaíochtaí pinsin sna 3 bliana sula ndearna tú iarratas ar SDP, féadtar iarratas a dhéanamh ar an gcúirt chun na ranníocaíochtaí seo a aisghabháil lena leithdháileadh chuig do chuid creidiúnaithe.

Sochar

Fad a bhíonn an SDP i bhfeidhm, féadfaidh tú sochar a fháil d’aon suim os cionn €650 gan an t-iasachtóir a chur ar an eolas go bhfuil SDP agat. Ní féidir leat maoin os cionn luach áirithe a dhíol nó a thrádáil, seachas i gcomhréir le téarmaí an SDP. Ní leagtar a shamhail de shrian ar do chéile nó do pháirtnéir sibhialta, áfach.

An próiseas SDP

Ní mór duit do thogra le haghaidh SDP a dhéanamh trí Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP). Seo duine gairmiúil a fuair údarú ó Sheirbhís Dócmhainneachta na hÉireann (SDÉ) agus a ghníomhóidh ar do shon ó thús go deireadh an tSocraithe um Dhócmhainneacht Phearsanta.

prótacal caighdeánach forbartha ag an ISI lena úsáid ag PIPanna agus tograí furasta á ndéanamh acu do chreidiúnaithe le haghaidh SDP nó Shocrú um Réiteach Fiachais.

Ní mór duit gach sonra faoi do chuid gnóthaí airgeadais a nochtadh don CDP, a chuirfidh comhairle ansin ort cibé acu an gcomhlíonann nó nach gcomhlíonann tú na coinníollacha le haghaidh SDP, na hiarmhairtí, aon roghanna eile, agus na táillí a d’fhéadfadh bheith ort a íoc. Ní mór duit gníomhú le hintinn mhaith agus comhoibriú go hiomlán leis an bpróiseas.

Cabhróidh an CDP leat Ráiteas Forordaithe Airgeadais a chomhlánú mar chuid de d’iarratas, ina dtugtar faisnéis iomlán agus ionraic faoi do chuid cúinsí airgeadais.

Ina theannta sin, ní mór duit dearbhú a dhéanamh nach raibh tú in ann socrú eile aisíocaíochta a chomhaontú le do chreidiúnaí/chreidiúnaithe nó gur dhearbhaigh do chreidiúnaí/chreidiúnaithe i scríbhinn nach bhfuil siad toilteanach iontráil i socrú aisíocaíochta eile leat maidir le do phríomháit chónaithe. Féach ‘Riaráistí morgáiste ar do theach’ thuas chun teacht ar rialacha sonracha faoi fhiachas morgáiste.

Beidh ort do thoiliú i scríbhinn a thabhairt chun an méid a leanas a chur ar bun:

  • Go nochtfaidh an CDP do shonraí pearsanta do SDÉ
  • Go bpróiseálfaidh SDÉ d’iarratas
  • Go ndéanfaidh an SDÉ aon fhiosrúchán riachtanach fút, agus
  • Go nochtfaidh SDÉ do shonraí pearsanta do na creidiúnaithe go léir lena mbaineann, de réir mar a theastaíonn

Go ginearálta, ní mór duit gníomhú le hintinn mhaith agus comhoibriú go hiomlán leis an bpróiseas.

Táillí

D’fhoilsigh an ISI faisnéis mhionsonraithe faoi tháillí. Rinne sé a tháillí féin a tharscaoileadh i dtaobh na 3 rogha fiachais, go deireadh 2015 i dtosach, agus shín sé an tarscaoileadh seo go dtí deireadh 2017 (pdf).

Ní ann d’aon scála socraithe táillí do PIPanna, ach ceanglaítear orthu a dtáillí agus a gcostais ghaolmhara a shonrú sula gceaptar iad chun gníomhú thar do cheann. I gcás SDPanna ‘comhshnaidhmthe’, áfach, áit a mbíonn comhfhiachais agus fiachais neamhspleácha ag beirt daoine aonair leo féin, ní raibh ach táille amháin le híoc.

Deimhniú cosanta

Seolann an Cleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta d’iarratas chuig an tSeirbhís Dócmhainneachta. Seiceálfaidh SDÉ go bhfuil na sonraí uile in ord agus, má tá siad, eiseoidh siad deimhniú ina leith sin mar aon leis an deimhniú a sheoladh ar aghaidh chuig an gcúirt chuí (an Chúirt Chuarda i gcásanna a mhéid le €2.5 milliún agus an Ard-Chúirt i gcásanna níos mó). Déanfaidh an chúirt athbhreithniú ar an gcáipéisíocht go léir, agus, má tá gach aon rud in ord, eiseoidh siad deimhniú cosanta. Cuirfidh an tSeirbhís Dócmhainneachta sonraí an deimhnithe cosanta i dtaifead ar a Clár Deimhnithe Cosanta.

Ansin tugann an Cleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta fógra do gach duine de do chuid creidiúnaithe gurb ann don deimhniú agus go bhfuil sé beartaithe agat togra le haghaidh SDP a dhéanamh.

Tabharfaidh an deimhniú cosanta 70 lá duit, tráth nach féidir le do chreidiúnaithe an méid a leanas a dhéanamh:

  • Tús a chur le himeachtaí dlí maidir leis an bhfiachas nó leanúint leis na himeachtaí siúd
  • Dul i mbun aon bhirt chun breithiúnas a fhorfheidhmiú nó leanúint leis na bearta siúd nó teagmháil a dhéanamh leat faoin bhfiachas mura gcomhaontaíonn tú leis seo
  • Tús a chur le himeachtaí féimheachta i do leith nó leanúint leis na himeachtaí siúd

Féadfaidh an chúirt tréimhse an deimhnithe cosanta a shíneadh le 40 lá breise má tá siad sásta faoin méid a leanas:

  • Ghníomhaigh tú féin agus an Cleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta le hintinn mhaith agus le heachtra réasúnta, agus
  • Gur dócha, má dheonaítear an síneadh, go ndéanfar togra do SDP ar dócha go nglacfaidh na creidiúnaithe leis agus go gcomhlíonfaidh tú go rathúil é

Féadfaidh creidiúnaí iarratas a dhéanamh ar an gcúirt a ordaíonn nach mbainfidh an deimhniú cosanta leis nó léi. Ní dheonóidh an chúirt an t-ordú seo ach amháin má tá siad sásta go mbeadh an creidiúnaí thíos le caillteanas dóréitithe dá bharr, nach dtarlódh murach sin, agus nach ndéanfar difear éagórach d’aon chreidiúnaí eile ar tugadh fógra dóibh faoin deimhniú cosanta.

Teagmháil a dhéanamh le do chreidiúnaithe

A luaithe a dheonaítear an deimhniú cosanta, ní mór do do CDP iarraidh ar na creidiúnaithe cuí tograí a dhéanamh faoin mbealach inar féidir déileáil le fiachas mar chuid de SDP. Ní mór do Ráiteas Forordaithe Airgeadais a thabhairt do na creidiúnaithe.

Creidiúnaithe faoi urrús

Ní mór don SDP foráil a dhéanamh don bhealach ina gcaitear le hurrús atá á choimeád ag do chreidiúnaithe. Mura gcomhaontaíonn do chreidiúnaithe ar a mhalairt, féadfaidh said luach iomlán a n-urrúis a fháil, nó an tsuim iomlán atá le híoc agat leo (ar nós an dara maoin) má dhíoltar an t-urrús.

Nuair a bhíonn an togra don SDP á chur i dtoll a chéile, cinnteoidh an CDP, a fhad agus is indéanta go réasúnta, nach gá duit bogadh amach ó do phríomháit chónaithe phríobháideach (do theach). Más mian leat bogadh amach, nó má chreideann an CDP go bhfuil na costais reatha atá i gceist agus tú ag fanacht i do theach as cuimse, féadfaidh an SDP a fhoráil go mbogann tú amach uaidh.

Cruinniú na gcreidiúnaithe

Nuair a thug tú toiliú don togra do SDP a chruthaigh do CDP, ní mór don CDP cruinniú creidiúnaithe a thionól. Mura bhfuil ach creidiúnaí amháin ann, féadfaidh é/í scríobh chuig an CDP agus comhaontú nó diúltú a chur in iúl. Caitheann na creidiúnaithe vóta ar cibé acu an nglacfaidh nó nach nglacfaidh siad leis an socrú beartaithe. Tá gach vóta i gcomhréir leis an méid fiachais atá le híoc leis an gcreidiúnaí sin. Ní mór do chreidiúnaithe a léiríonn 65% nó níos mó de luach an fhiachais iomláin – idir fhiachas faoi urrús agus gan urrús – vótáil i bhfabhar, go nglacfar an socrú. Anuas air sin, ní mór go gcaithfidh breis agus 50% de do chuid creidiúnaithe faoi urrús agus 50% de do chuid creidiúnaithe gan urrús ina fhabhar.

Faoin reachtaíocht bhunúil, má dhiúltaíonn na creidiúnaithe an togra, cuirtear deireadh le héifeacht an deimhnithe cosanta agus cuirtear deireadh leis an bpróiseas SDP. Foráiltear anois san Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta (Leasú), 2015 d’athbhreithniú cúirte sa chás go ndiúltaíonn iasachtóir morgáiste togra um dhócmhainneacht phearsanta an iasachtóra. Is féidir leat níos mó sonraí a léamh faoin bpróiseas seo i bpreaseisiúint an ISI (pdf).

Má ghlactar leis an togra, ní mór don CDP an tSeirbhís Dócmhainneachta a chur ar an eolas agus an ceart atá ag na creidiúnaithe a chur in iúl chun cur i gcoinne na cúirte cuí – (an Chúirt Chuarda i gcásanna a mhéid le €2.5 milliún agus an Ard-Chúirt i gcásanna níos mó). Tugann an tSeirbhís Dócmhainneachta fógra don chúirt. Má bhíonn aon aighneacht ann, fanann an deimhniú cosanta i bhfeidhm go dtí go ndéantar cinneadh ar an ábhar.

Aighneachtaí ag creidiúnaithe

Tá na bunúis ar ar féidir aighneacht a dhéanamh i leith teacht i bhfeidhm Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta, faoi theorainn agus áirítear leo an méid a leanas:

  • Shocraigh tú féin do chuid gnóthaí sna 2 bhliain roimhe seo, féachaint le bheith incháilithe do Shocrú um Réiteach Fiachais nó Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta
  • Níor leanadh na ceanglais nós imeachta
  • Is ann do mhíchruinneas nó d’easnamh i do Ráiteas Forordaithe Airgeadais a bhíonn ina chúis le dochar ábhartha a dhéanamh don chreidiúnaí
  • Níor chomhlíon tú na ceanglais nuair a beartaíodh an socrú
  • Déanann an socrú difear éagórach do leas an chreidiúnaí
  • Rinne tú cion faoin reachtaíocht um Dhócmhainneacht Phearsanta
  • D’iontráil tú in idirbheart ar saorluach nó roghnaigh tú duine sna trí bliana roimhe seo a chuir go hábhartha leis na deacrachtaí atá agat chun íoc as do chuid fiachais

Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta a eisiúint

Murab ann d’aon aighneacht nó mura seastar le haon aighneacht, faomhann an chúirt an Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta, má tá siad sásta gur comhlíonadh na coinníollacha go léir. Déanann an tSeirbhís Dócmhainneachta an SDP a chur i dtaifead ina Clár Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta agus tagann sé i bhfeidhm.

Cáin Mhaoine Áitiúil a Chur Siar

A luaithe a d’iontráil tú i Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta, is féidir leat iarratas a dhéanamh ar Cháin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) a chur siar fad a bhíonn an SDP i bhfeidhm. Is féidir leat níos mó a léamh ar revenue.ie.

Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta a éagsúlú

Féadtar Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta a éagsúlú – is cosúil na nósanna imeachta leo siúd chun an socrú a chur ar bun.

Féadfaidh creidiúnaí nó CDP iarratas a dhéanamh ar an gcúirt aon tráth le linn an tSocraithe um Dhócmhainneacht Phearsanta go gcuirfear deireadh leis. Beidh na bunúis le haghaidh iarratais den sórt sin teoranta agus áireofar leo an méid a leanas:

  • Is ann do mhíchruinneas nó d’easnamh ábhartha i do Ráiteas Forordaithe Airgeadais atá ina chúis le dochar ábhartha a dhéanamh don chreidiúnaí
  • Níor chomhlíon tú na ceanglais nuair a thosaigh an próiseas
  • Níor chloí tú le téarmaí an tSocraithe um Dhócmhainneacht Phearsanta
  • Rinne tú cion faoin reachtaíocht um Dhócmhainneacht Phearsanta ó tháinig an socrú i bhfeidhm
  • Tá riaráistí cruthaithe agat le d’íocaíochtaí ar feadh tréimhse nach lú ná 3 mhí

Tá an liosta iomlán bunús le fáil in Alt 122 den Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta 2012.

Má tá riaráistí cruthaithe agat le d’íocaíochtaí ar feadh tréimhse níos mó ná 6 mhí, measfar gur theip ar an SDP. Cuirfear seo i dtaifead sa Chlár Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta.

Deireadh a chur le Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta

Má chuirtear deireadh leis an socrú, seachas deireadh tar éis críochnú rathúil, beidh tú go hiomlán faoi dhliteanas íoc as an bhfiachas iomlán a shonraítear, mar aon le riaráistí, muirir agus ús a cruthaíodh le linn na tréimhse SDP, lúide aon íocaíochtaí a rinne tú i dturas an ama sin, murar ordaigh téarmaí an SDP, an chúirt a mhalairt go sonrach.

Má chríochnaítear an socrú go rathúil, díscaoiltear thú ón bhfiachas gan urrús atá cumhdaithe ag an socrú. Ní dhíscaoilfear thú ón bhfiachas gan urrús, seachas sa chás go ndearnadh foráil shonrach dó seo sa SDP. Cuirtear an críochnú rathúil i dtaifead sa Chlár Socruithe um Dhócmhainneacht Phearsanta.

Conas iarratas a dhéanamh

Ní mór d’iarratas ar Shocrú um Dhócmhainneacht Phearsanta a dhéanamh trí Chleachtóir um Dhócmhainneacht Phearsanta. Is féidir CDP a roghnú ón gClár CDPanna a d'fhoilsigh an ISI.

Is féidir tuilleadh eolais a fháil ó líne chabhrach an ISI 0761 06 4200 (Luan go hAoine, 9 rn go 6 in), ón láithreán isi.gov.ie agus ón láithrean backontrack.ie, atá dírithe ar dhaoine a bhfuil fadhbanna fiachais acu.

Page edited: 31 March 2016