Finnéithe faoi 18 mbliana

Eolas

Go hiondúil is daoine iad a d'fhulaing coir nó a bhí ina bhfinnéithe ag coir iad leanaí agus daoine óga gur gá dóibh freastal ar an gcúirt mar fhinnéithe. Don chuid is mó daoine tá sé scanrúil dul chuig an gcúirt agus tá gach seans ann go mbeidh imní ar leanaí agus ar dhaoine óga faoi agus teastóidh tacaíocht bhreise uathu agus a bheith curtha ar a suaimhneas ag a tuismitheoirí, caomhnóirí nó cúramóirí roimh agus le linn an ama seo.

Is féidir cásanna inár féidir le leanaí agus le daoine óga fianaise a thabhairt a éisteacht sa Chúirt Dúiche, sa Chúirt Chuarda nó sa Chúirt Choiriúil Lárnach.

Tá sé tábhachtach cur síos a dhéanamh don leanbh nó don duine óg atá le fianaise a thabhairt sa chúirt céard go díreach atá i gceist le cás a thabhairt chun na cúirte.

An Garda

Déantar gearán leis an nGarda ina ainmnítear an leanbh nó an duine óg mar an té a d'fhulaing nó a chonaic coir ag tarlú. Cuireann oifigeach den Gharda agallamh ansin ar an leanbh nó ar an duine óg.

Tar éis machnaimh a dhéanamh ar na líomhaintí atá déanta, d'fhéadfadh an Garda cinneadh a dhéanamh:

  • Agallamh a chur ar an gcosantóir maidir leis an méid a dúirt an leanbh nó an duine óg agus cód a sheoladh chuig Stiúrthóir na nIonchúiseamh Poiblí, nó
  • An cosantóir a ghabháil ar bharántas, nó
  • An cosantóir a chúiseamh le coir nó
  • Toghairm a eisiúint don chosantóir a bheith i láthair sa chúirt.

Stiúrthóir na nIonchúiseamh Poiblí

Cuireann an Garda tuairisc maidir leis an gcás chuig Stiúrthóir na nIonchúiseamh Poiblí (SIP) agus cuirtear eolas ar fáil freisin maidir leis an dearcadh atá ag an leanbh nó duine óg agus ag a t(h)uismitheoirí/c(h)aomhnóirí/c(h)úramóirí maidir leis an leanbh nó an duine óg a bheith glaoite chun na cúirte le fianaise a thabhairt.

Déanann SIP cinneadh neamhspleách an leanfar leis an gcúiseamh a dhéanamh. I bhfocail eile, déanfaidh SIP cinneadh an leanfar leis an gcúiseamh, rud a fhágann nach i gcónaí a bhíonn iallach ar an leanbh nó duine óg fianaise a thabhairt.

An chúirt

Cuirtear tús le gach cás coiriúil sa Chúirt Dúiche ina bhfuil breitheamh i láthair gan aon ghiúiré. Déantar cinneadh maidir le mionionsaithe sa Chúirt Dúiche. Cuirtear cásanna ina bhfuil mórionsaithe nó coireanna troma i dtaobh maoine i gceist ar aghaidh le triail sa Chúirt Chuarda. Ní mór do chásanna ina bhfuil dúnmharú, éigniú, mórionsaí gnéis, tréas, píoráideacht & rl i gceist a éisteacht sa Chúirt Choiriúil Lárnach. Bíonn breitheamh agus giúiré i láthair sa Chúirt Chuarda agus sa Chúirt Choiriúil Lárnach.

Má tá finné 14 bliana d'aois nó níos mó beidh air/uirthi fianaise a thabhairt faoi mhionn nó dearbhú. Ní gá do leanaí atá faoi 14 bliana d'aois mionn nó dearbhú a dhéanamh roimh dóibh fianaise a thabhairt.

I gcásanna faoi leith ina bhfuil coireanna gnéis i gceist is féidir leis an mbreitheamh cinneadh a dhéanamh nach bhfuil cead ag baill an phobail a bheith i láthair sa chúirt.

Má bhíonn do leanbh ag tabhairt fianaise sa chúirt tá sé tábhachtach gan an fhianaise a chleachtadh leis/léi. Tá gach seans go dteipfidh ar an gcás má bhíonn an cuma ar an scéal go bhfuair an leanbh "traenáil". Beidh na cúisitheoirí in ann comhairle a chur ort ina thaobh seo.

Fianaise a thabhairt le nasc teilifíse

I gcásanna a bhaineann le cion gnéasach nó cion lena ngabhann foréigean ceadaíonn Alt 13 den Acht um Fhianaise Choiriúil 1992 do leanaí faoi bhun 17 mbliana d'aois agus daoine faoi mhíchumas intleachtúil fianaise a thabhairt as seomra ar leith ag baint úsáide as nasc físeáin. ach amháin má tá cúis mhaith cén fáth nach ba chóir dóibh.

In áit a theacht isteach i seomra na cúirte bíonn an finné suite i seomra eile agus tugann sé/sí fianaise tríd nasc beo teilifíse. Cuirtear teilifíseán isteach sa chúirt, a thaispeáineann an finné agus bíonn teilifíseán ina s(h)eomra féin ag an bhfinné gur féidir leis/léi a bhfuil ag tarlú sa seomra cúirte a fheiceáil.

Ciallaíonn sé sin níl gcaitheann do leanbh dul isteach sa seomra cúirte nó an cosantóir a fheiceáil. Nuair atá leanbh nó duine faoi mhíchumas intleachtúil ag tabhairt fianaise tríd nasc beo teilifíse ní bhíonn bréagfhoilt ná róbaí dhá gcaitheamh ag an mbreitheamh ná ag na habhchóidí sa chúirt. Is féidir leis an mbreitheamh cinneadh a dhéanamh go mbeadh na ceisteanna curtha tríd idirghabhálaí (oibrí sóisialta mar shampla) agus go mbeadh siad curtha ar bhealach atá oiriúnach d'aois agus do chumas intinne an fhinné.

Ráitis a fhístaifeadadh

Forálann Alt 16 den Acht um Fhianaise Choiriúil 1992 d'fhístaifeadadh ar ráitis ó íospartaigh faoi bhun 14 bliana d'aois a ghlacadh i bhfianaise in imeachtaí coiriúla i ndáil le cionta gnéasacha nó cionta a bhfuil foréigean i gceist. Forálann an dlí do ghlacadh le fístaifeadadh ar an ráiteas in ionad fianaise bheo ón leanbh i gcúirt oscailte. Cuireann sé seo deireadh freisin leis an riachtanas go mbeadh ar an bhfinné linbh aghaidh a thabhairt go fisiciúil ar an gcúisí, agus é a athchéannú, sa chúirt.

Tá roinnt rialacha ann maidir le hinghlacacht an fhístaifeadta seo ar ráitis.

  • Caithfidh an fístaifeadadh a bheith ábhartha.
  • Caithfidh an finné linbh a bheith ar fáil do chroscheistiú ón gcosaint ag an triail i ndiaidh an fhístéip a chasadh (cé go bhféadfaí an croscheistiú a dhéanamh trí nasc teilifíse agus trí idirghabhálaí a úsáid).
  • Caithfidh an t-ionchúiseamh fógra a sheirbheáil go bhfuil sé ar intinn acu agallamh fístaifeadta a ghlacadh i bhfianaise, agus caithfidh siad deis réasúnta a thabhairt don chúisí féachaint ar an bhfístéip.
  • D'fhéadfaí leagan den fhístéip atá curtha in eagar a chasadh sa chúirt ar an gcoinníoll go dtoilfeadh an cúisí leis agus go gceadódh an breitheamh é.

I ndeireadh na dála, is faoi rogha bhreitheamh na trialach é cead a thabhairt maidir le fístéip a ghlacadh i bhfianaise. Ní mór don bhreitheamh breathnú ar aon riosca a d'fhéadfadh a bheith ann go dtiocfadh leatrom ar an gcúisí as glacadh leis an bhfístéip i bhfianaise.

Is féidir ráitis ó íospartaigh faoi bhun 14 bliana d'aois a dhéanamh le linn agallaimh le ball den Gharda Síochána nó le duine inniúil eile. Is é an duine inniúil i gcúinse mar sin ná an duine gairmiúil a dhéanann measúnú ar an duine óg de thoradh cáis mhí-úsáidte atá á iniúchadh.

Tá feidhm ag na forálacha uile atá bainteach le fístaifeadadh ráiteas ó íospartaigh faoi bhun 14 bliana d'aois agus le hinghlacacht fístéipeanna dá leithéid i gcúirt ar aon íospartach faoi mhíchumas intleachta freisin.

Tuilleadh eolais

Ba chóir duit comhairle dlí a lorg chun faisnéis mionsonraithe a fháil.

Page edited: 24 December 2013