Cearta príosúnach

Réamhrá

Aithnítear agus fógraítear sa Bhunreacht go bhfuil cearta bunúsacha pearsanta áirithe ag daoine a chónaíonn in Éirinn. D’fhéadfaí na cearta seo a dhíorthú nó a chur in iúl ón mBunreacht. Déanann na Cúirteanna cinneadh air sin a bhíonn i gceist sa Bhunreacht.

Níl cearta bunúsacha dearbh – is féidir leis an Oireachtas iad a theorannú nó a chosc ar bhunúis an leasa choitinn, mar shampla.

Chomhaontaigh Éire chun cloí le téarmaí 4 chonradh idirnáisiúnta ina leagtar amach na caighdeáin chun caitheamh le príosúnaigh. Is iad seo:

Anuas air sin, tá Rialacha Príosúin na hEorpa de chuid Chomhairle na hEorpa ann ina dtugtar treoir maidir le caighdeáin do phríosúin.

Is í príomhfhoinse cearta príosúnach Rialacha na bPríosún 2007 go 2017.

Seo a leanas forbhreathnú ar conas a imríonn an príosún tionchar ar shaol laethúil agus ar chearta gaolmhara duine aonair.

Cearta

An ceart chun pósta

Ní dhearna na cúirteanna an cinneadh go fóill go bhfuil an ceart chun pósta agat fad atá tú i bpríosún.

An ceart chun tuismithe agus/nó cearta comhchuingithe

Níl an ceart agat go scaoilfear go sealadach thú nó go dtugtar cuairteanna comhchuingithe ort.

Má tá tú pósta, tá an ceart agat cumarsáid a dhéanamh le do chéile, ach gan phríobháideacht a bheith agaibh. Anuas air sin, tá an ceart agat chun páirt áirithe a ghlacadh in oideachas do leanaí.

An ceart chun vóta a chaitheamh

Tá an ceart agat a bheith cláraithe sa toghcheantar polaitiúil a mbeadh gnáthchónaí ort ann mura mbeifeá i bpríosún. Níl aon cheart agat, áfach, rochtain fhisiciúil a fháil ar bhosca ballóide trí scaoileadh sealadach.

Má tharlaíonn go mbíonn tú ar parúil nó ar scaoileadh sealadach ag tráth toghcháin, is féidir leat vóta a chaitheamh san áit a bhfuil tú cláraithe.

Is ionann do chuid ceart má tá tú ar athchur agus más príosúnach ciontaithe thú.

Soláthraítear nósanna imeachta san Acht Toghcháin (Leasú), 2006 a chuireann ar chumas príosúnach chun vóta a chaitheamh sa phost. Má tá tú i bpríosún, féadfaidh tú clárú do vóta poist sa cheantar ina mbeifeá i do chónaí mura raibh tú i bpríosún. Má tá tú cláraithe le vóta a chaitheamh cheana féin sa cheantar sin agus más mian leat bheith in ann vóta a chaitheamh ón bpríosún, ba cheart duit foirm ar a dtugtar Foirm RFG a chomhlánú. Mura bhfuil tú ar an gclár cheana féin, ba cheart duit Foirm RFA4 a chomhlánú chomh maith. Tá na foirmeacha iarratais seo ar fáil i ngach príosún agus ba cheart iad a sheoladh chuig an údarás áitiúil i do cheantar.

An ceart chun caidrimh

Tá sé de cheart agat caidreamh a dhéanamh le príosúnaigh eile fad atá tú ag oibriú nó i mbun caitheamh aimsire. Ní mór duit cumarsáid a dhéanamh ar bhealach ordúil, áfach, agus ní féidir leat srian a chur ar obair na bpríosúnach.

Is féidir le gobharnóir an phríosúin an ceart seo a bhaint díot ar mhaithe dea-ord sa phríosún.

An ceart chun príobháideachta

Tá ceart teoranta chun príobháideachta agat. Mar shampla, ní féidir thú a nochtadh, a chuardach nó a fholcadh i láthair príosúnaigh eile. Anuas air sin, tá an ceart agat go nochtfar thú a laghad don phobal fad atá tú á aistriú isteach nó amach ó bpríosún. Mar sin féin, féadtar grianghraif a ghlacadh díot. D’fhéadfadh do cheart chun príobháideachta a bheith teoranta mar gheall ar chúiseanna slándála.

Cearta maidir le cuardaigh agus tástáil drugaí

Is féidir thú a chuardach agus ní féidir ach le hoifigigh den ghnéas céanna thú a chuardach. Ní mór an cuardach a dhéanamh agus an aird cheart á tabhairt ar do gheanas agus d’fhéinmheas agus ar an mbealach is oiriúnaí agus is féidir. Níor cheart thú a fhágáil go hiomlán nocht ag aon tráth.

B’fhéidir go mbeidh ort sampla gruaige, fuail nó seile a thabhairt ar mhaithe le láithreacht nó úsáid alcóil, druga rialaithe nó táirge leighis a bhrath.

Ní féidir cuardach a dhéanamh mura bhfuil fíorchúis leis, mar shampla, chun cuardach a dhéanamh ar ábhair nach bhfuil ceadaithe. Ní féidir thú a chuardach díreach ar mhaithe le thú a chiapadh.

An ceart chun saoirse ó idirdhealú

Tá an ceart céanna agat chun saoirse ó idirdhealú atá ag aon saoránach eile.

An ceart chun caitheamh aimsire

Má ghlacann tú páirt in obair taobh istigh ag an bpríosún, tá tú i dteideal tabhairt faoi aclaíocht laethúil faoin aer ar feadh uair an chloig nó níos mó.

Sa chás gur féidir, ní mór rochtain a sholáthar duit ar spás agus trealamh taobh istigh, atá oiriúnach le haghaidh caitheamh aimsire, aclaíocht nó oiliúint fhisiciúil.

An ceart chun maoine

Níl an ceart agat chun airgead a choimeád i bpríosún. Ní cheadaítear duit an t-airgead agus na hearraí go léir a choimeád a thug tú leat isteach sa phríosún nó a seoladh chuig an bpríosún go mbainfidh tú úsáid astu. Coimeádfar iad faoi choimeád an ghobharnóra, a choimeádfaidh fardal díobh. Cuirfear an t-airgead i dtaisce i gcuntas a mbeidh tú in ann úsáid a bhaint as.

An ceart chun corpiomláine

Tá ceart teoranta chun corpiomláine agat. Mar shampla, ní féidir gruaig phríosúnaigh a ghearradh mura dtugann siad toiliú, mura measann dochtúir an phríosúin go bhfuil gá léis ar bhunúis sláinte.

An ceart chun saoirse reiligiúin

Tá an ceart agat chun do reiligiún féin a chleachtadh. Freastalóidh an príosún ar riachtanais bhunúsacha reiligiúnacha ach níl an ceart agat riachtanais speisialta a fháil.

Nuair a théann tú isteach i bpríosún, luafaidh tú do shainchreideamh agus mura bhfuil aon seirbhís ar fáil do do shainchreideamh, ceadóidh an príosún go dtabharfaidh teagascóir reiligiúnach cuairt ort.

An ceart chun bia

Fad atá tú i bpríosún, ní mór go dtabharfar cothú sláintiúil, dea-chothromaithe agus réasúnta éagsúil duit. Sa chás gur féidir, déantar foráil lena chur ar chumas príosúnaigh chun cloí le cleachtais chothaithe a reiligiúin nó a gcultúir. Is féidir le hoifigeach leighis an phríosúin athrú cothaithe a fhaomhadh.

An ceart chun oideachais

Tá ceart chun oideachais agat fad a bhíonn tú i bpríosún.

Cearta máithreacha

Is féidir leanbh príosúnaigh bhaininn a thabhairt isteach sa phríosún chun cothú cíche a éascú, go dtí mbaineann an leanbh 12 mhí d’aois amach. Ní féidir an leanbh a thógáil ón máthair go dtí go ndeimhníonn an t-oifigeach leighis go bhfuil an bhail cheart ar an leanbh agus gur féidir é/í a bhaint den mháthair.

Seachas faoi chúinsí speisialta, ní choimeádfar an leanbh sa phríosún i ndiaidh gur bhain sé/sí 12 mhí d’aois amach.

Sula nglactar leanbh amach ó phríosún, ní mór don ghobharnóir dul i gcomhairle le máthair an linbh agus leis an nGníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach maidir leis an socrúchán cuí don leanbh.

An ceart chun tobac a chaitheamh

Níl an ceart ag príosúnaigh chun tobac a chaitheamh seachas i gcomhréir leis na rialacha a leagann an gobharnóir síos.

Tuilleadh eolais

Féadfaidh tú teacht ar bhreis faisnéise ar chearta príosúnach sna foilseacháin a leanas: Bíodh Eolas Agat ar do Chearta: Do Chuid Ceart mar Phríosúnach ar chuir Comhairle na hÉireann um Shaoirsí Sibhialta agus Iontaobhas na hÉireann um Athchóiriú an Chórais Choiriúil i dtoll a chéile.

Page edited: 14 November 2017