Fianaise aitheantais

Réamhrá

Ainmníonn finnéithe go minic daoine a bhfuil amhras fúthu i bhfiosrúchán coiriúil, agus beidh an t-ionchúiseamh ag brath ar ainmniú an duine a bhfuil amhras faoi/fúithi i dtriail choiriúil. Meastar go bhfuil fianaise amharc-aitheantais neamhiontaofa agus gur ciontaíodh daoine neamhchiontacha as coireanna bunaithe ar fhianaise amharc-aitheantais. Tá roinnt cúiseanna loighciúla ann nach bhfuil fianaise aitheantais mar seo iontaofa. Tá siad seo a leanas ina measc:

  • Droch-sholas, drochaimsir nó an t-achar a bhí an finné ón duine
  • D'fhéadfadh ceist a bheith ann faoi radharc an fhinné
  • B'fhéidir go raibh an finné suaite nó b'fhéidir nach bhfaca siad an duine ach ar feadh achair gearr

Fianaise amharc-aitheantais

Chun cinntiú nach bhfuil fianaise aitheantais léirmhínithe go mícheart ag giúiré, tá dualgas ar chúirteanna rabhadh speisialta a thabhairt do gach giúiré faoin mbaol a bhaineann le fianaise amharc-aitheantais a ghlacadh. Ní rabhadh comhthacaíochta atá sa rabhadh ach caithfidh sé:

  • A rá go dtarlaíonn sé go minic go n-ainmníonn finnéithe atá ionraic agus a raibh deiseanna maithe breathnóireachta acu an duine mícheart, fiú ag paráid aitheantais.
  • A rá leo an fhianaise aitheantais a scrúdú go mion ag cur na cúinsí ar fad san áireamh.
  • A chur in iúl go bhfuil gá faoi leith a bheith ar an airdeall maidir leis an bhfianaise seo.
  • A chur ar a súile don ghiúiré nach mór dóibh a bheith sásta gan amhras réasúnta go raibh an duine ceart ainmnithe.

Grianghraif

Is minic a thaispeánann Gardaí grianghraif d'fhinnéithe go luath le linn fiosrúcháin. Is dea-chleachtas ag na Gardaí cur síos mionsonraithe a fháil ón bhfinné ar dtús sula ndéantar grianghraf ar bith a thaispeáint. Tugann an próiseas seo léargas maidir leis an gcuimhne atá ag an bhfinné ar an gciontóir sula ndéantar grianghraif a thaispeáint dóibh. Ba chóir grianghraif de líon mór daoine a bhféadfadh amhras a bheith fúthu a thaispeáint don fhinné chomh maith.

Nuair atá daoine a bhfuil amhras fúthu ainmnithe ag finné trí ghrianghraf agus go moltar an fhianaise seo a chur ar aghaidh chuig an ngiúiré, is féidir leis an abhcóide cosanta saincheist úsáide an ghrianghraif a ardú leis an mbreitheamh, mura mbíonn an giúiré i láthair. Má tháinig an grianghraf a taispeánadh don fhinné ó chomhaid na nGardaí, ba chóir don ghiúiré a bheith feasach go raibh grianghraf tógtha ag na Gardaí den té a bhfuil amhras faoi roimhe seo agus d'fhéadfadh an giúiré a bheith claonta dá bharr. Is faoin mbreitheamh a bheidh sé cinneadh a dhéanamh cibé ar cheart nó nár cheart an fhianaise a chur os comhair an ghiúiré.

Fótashamhlacha agus fearais sainaithne

Cé go bhfuil fótashamhlacha agus fearais sainaithne úsáidte ag na Gardaí i bhfiosrúcháin choiriúla, déantar iad a úsáid níos mó chun daoine a bhféadfadh amhras a bheith fúthu a ainmniú ná iad a úsáid i dtriail choiriúil. Toisc nach bhfuil fótashamhail nó fearas sainaithne cosúil le grianghraf nó físeán, atá mar fhianaise nithiúil, níl mórán tábhachta lena n-úsáid mar fhianaise aitheantais i gcúirt dlí. An cur síos is fearr atá orthu ná nithe a chuidíonn le fiosrúchán coiriúil.

Paráidí aitheantais

Má tá duine a bhfuil amhras faoi/fúithi ainmnithe ag na Gardaí cheana féin, níor chóir grianghraif a thaispeáint don fhinné ach ba chóir paráid aitheantais a stiúradh (paráid ID). Má tá grianghraf den té a bhfuil amhras faoi feicthe ag an bhfinné cheana féin, d'fhéadfadh tionchar a beith aige seo ar bhreith an fhinné ag paráid ID. Ag deireadh na trialach, tabharfaidh an breitheamh rabhadh gur fhianaise amhrasach í an pharáid ID toisc go bhfuil grianghraf den chúisí feicthe ag an bhfinné cheana féin.

Tá paráidí aitheantais ag brath ar chomhoibriú an té a bhfuil amhras faoi/fúithi. Nuair a dhiúltaíonn duine a bhfuil amhras faoi/fúithi a bheith rannpháirteach, tá na Gardaí i dteideal aitheantas a fháil trí mhodhanna neamhfhoirmiúla (nuair a dhéanann finné duine a bhfuil amhras faoi/fúithi a ainmniú ar an tsráid mar shampla). Mar sin féin, meastar go bhfuil paráid ID fhoirmiúil i bhfad níos iontaofa agus bheadh inghlacthacht na fianaise neamhfhoirmiúla ag brath ar chúinsí an cháis.

An buntáiste maidir le paráid ID a thionól ná gur próiseas rialaithe atá i gceist agus tá cead ag aturnae an té a bhfuil amhras faoi/fúithi a bheith i láthair chun cinntiú go gcomhlíontar an próiseas i gceart. Cé go mbaineann na Gardaí úsáid as paráidí ID go minic, níl foráil ag an bpróiseas sa dlí. Mar sin féin, tá forbairt déanta de réir a chéile ar roinnt foirmiúlachtaí nó rialacha toisc cásdlí in Éirinn. Is iad na príomhrialacha a leanas atá i gceist maidir le paráidí ID a thionól:

  • Ba chóir do pharáidí ID a bheith stiúrtha ag oifigeach na nGardaí nach bhfuil ceangailte leis an gcás ach atá eolach ar chúinsí an cháis agus ar fhaisnéis atá ábhartha don fhinné.
  • Níor chóir go bhfeicfeadh an finné an cúisí á g(h)abháil nó á t(h)ógáil ó choimeád chuig an seomra paráide.
  • Má tá roinnt finnéithe riachtanach sna hiarrachtaí le duine a bhfuil amhras faoi/fúithi a ainmniú, ba chóir na finnéithe a choinneáil óna chéile roimh an pharáid agus ina diaidh chun an laghad cainte agus is féidir a bheith eatarthu.
  • Ba chóir iarraidh ar an bhfinné an té atá faoi amhras a ainmniú ó líne ina bhfuil idir 8 go dtí 12 duine, atá roghnaithe toisc go mbreathnaíonn siad cosúil lena chéile.
  • Nuair atá na saorálaithe eagraithe i líne, ba chóir fiafraí den té a bhfuil amhras faoi/fúithi an bhfuil agóidí ar bith aige/aici le comhdhéanamh nó cuma na paráide.
  • Nuair atá an pharáid comhlánaithe, ba chóir fiafraí den chúisí agus a aturnae an bhfuil ráiteas ar bith gur mhaith leo a dhéanamh maidir leis an bparáid.
  • Caithfidh sonraí na paráide agus agóidí ar bith atá déanta ag an gcúisí nó a aturnae a bheith taifeadta ag an oifig atá freagrach as stiúradh na paráide.
  • Má theipeann ar fhinné an cúisí a aithint, ba chóir den ionchúiseamh an méid seo a thabhairt le fios don chosaint.

Fianaise mhéarloirg

Cé go nglactar le fianaise mhéarloirg mar fhoirm aitheantais, caithfidh foirm na fianaise aitheantais seo a bheith tugtha ag finné saineolach (saineolaí méarloirg). Mar sin féin, chun fianaise mhéarloirg a úsáid, caithfidh na Gardaí nó an t-ionchúiseamh a bheith ábalta an méarlorg atá fágtha ag an duine ciontach ag láthair na coire a mheaitseáil le sraith de mhéarloirg atá tógtha ón gcúisí i staid rialaithe (is é sin, cinn atá tógtha i stáisiún na nGardaí).

Tá ceanglais áirithe sa dlí ina bhfuil dualgas ort méarloirg a sholáthar do na Gardaí má choinnítear tú tar éis tú a ghabháil. Má dhiúltaíonn tú cead a thabhairt do Ghardaí do mhéarloirg a thógáil, d'fhéadfadh iarmhairtí a bheith ann duit le linn trialach.

Fianaise fhóiréinseach

Tugann an tAcht um Cheartas Coiriúil (Fianaise Fhóiréinseach) 1990 cumhacht do Ghardaí samplaí áirithe a thógáil ó dhuine ar bith atá coinnithe tar éis gabhála faoi:

Is é an cuspóir maidir leis na samplaí seo a thógáil ná go mbeidh na Gardaí ábalta a bhunú cibé an raibh nó nach raibh duine bainteach le coir a dhéanamh. Is foirm aitheantais amhrastaigh eile í seo, ach tá buntáiste breise léi sa mhéid is go bhfuil sé indéanta daoine a bhfuil amhras fúthu a dhíchur.

Seo a leanas na samplaí atá cead ag Gardaí a thógáil do thástáil fhóiréinseach. Sampla de:

  • Fuil
  • Gruaig phúbasach
  • Fual
  • Seile
  • Gruaig lasmuigh de ghruaig phúbasach
  • Ionga
  • Ábhar ar bith a aimsítear faoin ionga
  • Maipíneacht ó chuid ar bith den choirp lasmuigh d'oscailt colainne nó réigiún na mball giniúna
  • Maipíneacht ó oscailt colainne nó réigiún na mball giniúna
  • Lorg déadach
  • Lorg coise nó lorg cosúlach eile ó chuid ar bith de chorp an duine lasmuigh den lámh nó béal

Ní dhéantar ceann ar bith de na samplaí thuas a thógáil mura bhfuil a leithéidí údaraithe ag ball na nGardaí nach bhfuil níos sóisearaí ná Ceannfort. Déanfaidh dochtúir nó fiaclóir na samplaí a thógáil seachas na samplaí nach bhfuil speisialaithe nó pearsanta. Is féidir le Garda samplaí cosúil le gruaig chinn a thógáil. Tá tuilleadh eolais ar fianaise dlí-eolaíochta ar fáil sa doiciméad ar fíorfhianaise.

Fianaise DNA

Glacann na cúirteanna in Éirinn le haitheantas atá cruthaithe ag fianaise DNA. Is féidir tástáil DNA a dhéanamh ar shampla beag fola, seamhain nó fíocháin coirp ar bith. Is féidir iad seo a fháil ag láthair na coire agus is féidir iad a fháil ó dhaoine a bhfuil amhras fúthu chomh maith. Nuair atá tástáil DNA déanta, déantar próifíl den DNA a thógáil.

Tagraíonn próifíliú DNA d'ainmniú chodanna áirithe an DNA. Is féidir an próifíl ón sampla a chur i gcomparáid le próifíl DNA an duine a bhfuil amhras faoi/fúithi chun féachaint an bhfuil siad meaitseáilte. Tá tuilleadh eolais ar fáil sa doiciméad ar fhianaise DNA.

Tuilleadh eolais

Ba chóir duit comhairle dlí a lorg chun faisnéis mionsonraithe a fháil.

Page edited: 6 January 2014