Cionta oird phoiblí

Eolas

Tá an dlí maidir le cionta oird phoiblí leagtha amach go príomha sa Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994. Baineann an reachtaíocht seo le hiompraíocht daoine in áiteanna poiblí agus forálann sé le haghaidh roinnt rialuithe éagsúla a bhíonn le feidhmiú ag ócáidí poiblí. Tá príomhaidhm an Achta mar a leanas:

  • An dlí a nuashonrú maidir le Cionta Oird Phoiblí;
  • Sainchionta a chruthú maidir le cambheartaíocht agus airgead a éileamh go bagrach;
  • Déileáil le rialú slua ag ócáidí poiblí; agus
  • Déileáil le roinnt rudaí éagsúla lena n-áirítear cion nua, lena n-áirítear, cosc a chur le drúthlanna agus striapachas a fhógairt.

Chun críocha an dlí, cuimsíonn ‘áit phoiblí’ bóithre, páirceanna poiblí nó láithreacha chaithimh aimsire, reiligí, cealla, traenacha, busanna agus feithiclí iompair phoiblí eile.

I gcás an chuid is mó de na cionta faoin Acht seo, má tá amhras ar Gharda go bhfuil tú páirteach, tá oibleagáid ort d’ainm agus do sheoladh a thabhairt má iarrtar ort iad a thabhairt. Is cion gan iad a thabhairt má iarrtar ort. Is féidir tú a ghabháil gan bharántas mura dtugann tú d’ainm agus do sheoladh. Má chiontaítear go hachomair thú is féidir rang D fíneáil a ghearradh ort as an gcion sin.

Forálann an Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 2003 gur féidir tú a eisiamh ó áitreabh go ceann suas le bliain má chiontaítear thú as cionta áirithe faoi Acht 1994. Tá sé seo de bhreis ar an bpionós faoi Acht 1994.

Rialacha

A bheith ar meisce in áit phoiblí

Baineann Alt 4 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 leis an gcion as a bheith ar meisce in áit phoiblí. Glacann an fhoráil seo áit Alt 9 den Dublin Police, Act, 1836. Cé gur rang E fíneáil a ghearradh as a bheith ar meisce in áit phoiblí, tugann an t-alt an chumhacht do na Gardaí an tsubstaint mheisciúil (alcól de ghnáth) a ghabháil, nuair a bhíonn amhras orthu go bhfuil an cion as a bheith ar meisce in áit phoiblí á dhéanamh.

Tá Alt 23B curtha isteach san Acht ag Alt 184 den Acht um Cheartas Coiriúil 2006 a fhorálann le haghaidh fíneáil mhuirir sheasta in áit imeachtaí cúirte as a bheith ar meisce in áit phoiblí. Is féidir leis an Aire Dlí agus Cirt agus Comhionannais an fhíneáil mhuirir sheasta seo, €100 faoi láthair, a shocrú agus a athrú.

Iompar mí-ordúil in áit phoiblí

Baineann an cion seo le rudaí ar a dtugtar “iompar colúil”.

De réir Alt 5(i) den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 is cion é má bhíonn duine ar bith páirteach in iompar colúil in áit phoiblí:

  • Idir uaireanta 12 a chlog, meán oíche agus 7 a chlog ar maidin an lá dar gcionn;
  • Aon tráth eile, tar éis do chomhalta den Gharda Síochán a iarraidh ar dhuine an t-iompar sin a stopadh.

Is é is iompar colúil ann ná iompraíocht mhí-réasúnta a d’fhéadfadh (sna himthosca sin) col mór nó crá mór a chur ar dhaoine eile. Is é an pionós as an gcion seo ná rang D fíneáil.

Ba é cuspóir an chiona seo ná déileáil le cineálacha iompraíochta mí-iompracha nach bhfuil chomh holc le hiompraíocht bhagrach ach a dtiocfadh leo san am céanna drochéifeacht a bheith acu ar cháilíocht bheatha daoine eile. Is é sampla tipiciúil ná daoine ag scairteadh go mall san oíche tar éis dóibh clubanna oíche a fhágáil in áit a mbeadh sé sin ina chrá croí ag áitritheoirí na háite.

Tá Alt 23A curtha isteach san Acht ag Alt 184 den Acht um Cheartas Coiriúil 2006 a ligeann do na Gardaí fíneáil mhuirir sheasta a ghearradh as iompar mí-iomprach in áit phoiblí in áit imeachtaí cúirte as an gcion seo. Más maith leat go láimhseálfaí an cion mar chion muirir sheasta, ní mór duit d’ainm agus do sheoladh a thabhairt do na Gardaí. Mura ndéanann tú seo is féidir tú a ghabháil gan bharántas agus is féidir tú a chiontú as cion achomair ar rang C fíneáil a bhaineann leis. Má roghnaíonn na Gardaí go láimhseálfaí an cion seo mar chion muirir sheasta, is féidir leo fógra a sheirbheáil ort nach gcúiseofar thú má íoctar méid sonraithe taobh istigh de 28 lá. Tá méid an mhuirir sheasta seo, €140 faoi láthair, socraithe ag Rialacháin.

Iompraíocht bhagrach, mhaslach nó tharcaisneach in áit phoiblí

Is cion é má úsáideann duine ar bith focail bhagracha, mhaslacha nó tharcaisneacha nó má úsádeann siad iompraíocht bhagrach, mhaslach nó tharcaisneach in áit phoiblí agus é ar intinn acu briseadh síochána a dhéanamh de réir Alt 6 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994. Is sampla tipiciúil de seo an cás ina bhfuil duine amháin ag maslú duine eile agus ba dhócha go dtosóidís troid le duine nó le daoine eile de dheasca a bhfocal nó a ngníomhartha. Chlúdódh sé an cás chomh maith ina mbeadh grúpaí ógánach ar lorg trioblóide trína n-iompraíocht bhagrach i leith daoine eile.Arís eile, is féidir leis na Gardaí alcól a bhaint uathu.

Is féidir rang D fíneáil agus téarma príosúnachta suas le huasmhéid de 3 mhí a ghearradh ar aon duine a fhaightear ciontach sa chion seo.

Ag lorg déirce ar bhealach is cúis le himeagla nó le bagairt

Faoi Alt 2 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí), 2011 beidh duine a bhíonn ag lorg déirce ar bhealach a chruthaíonn ionsaí, imeagla nó bagairt ciontach i gcion. Beidh duine a fhaightear ciontach sa chion sin faoi dhliteanas ar ciontú achomair chun fíneáil aicme E a íoc agus/nó a mhéid agus mí amháin a chaitheamh sa phríosún. Foráiltear san Acht go bhfuil ag an nGarda Síochána an chumhacht chun duine atá ag lorg déirce i ngar d’áiteanna áirithe, ar nós UMB, taisceadán oíche, meaisín díola nó bealach iontrála siopa a ordú chun an limistéar a fhágáil. Cion í gan a ordaíonn an Garda a dhéanamh ag a mbeidh fíneáil aicme E le híoc ar ciontú achomair.

Déantar cion, freisin, san Acht, lorg déirce ag duine eile a eagrú nó a stiúradh. Beidh tú faoi dhliteanas fíneáil aicme A a íoc ar ciontú achomair agus/nó a mhéid agus 12 mhí a chaitheamh sa phríosún.

Dáileadh nó taispeáint ábhar in áit phoiblí atá bagrach, maslach, tarcaisneach nó graosta

Déileálann Alt 6 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 le focail nó iompraíocht, ach déileálann Alt 7 d’Acht 1994 le dáileadh nó taispeáint ábhair ghránna. Is é an pionós as an gcion seo ná rang D fíneáil agus/nó pianbhreith d’uasmhéid 3 mhí. An phríomhdheacracht a bhaineann le hAlt 7 ná gur féidir le rud a bheadh gránna ag duine amháin ach mheasfadh duine eile gur gnáthrud atá ann.

Dhéileáil Cúirt na hEorpa um Chearta an Duine le ceist na híogaireachta i gcás Muller v. an Eilvéis (1991) 13 E.H.R.R.. Rinne an cás sin breathnú ar chiontú san Eilvéis in éadan an Uasail Muller as péintéireachtaí graosta a thaispeáint. Léirigh na péintéireachtaí, ar dhóigh gháirsiúil, caidreamh collaí idir fir agus ainmhithe. Ba é cinneadh na cúirte gur dhócha go gcuirfeadh na péintéireachtaí col mór ar dhaoine a bhfuil gnáthíogaireacht acu. Is féidir a rá mar sin go gcuirfidh na cúirteanna teist an “ghnáthfhir” i bhfeidhm nuair a chinneann siad an ábhar graosta atá á dháileadh nó á thaispeáint nó nach ea.

Mainneachtain ordachán arna thabhairt ag comhalta den Gharda Síochána a chomhlíonadh

Dearadh Alt 8 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 le cion a dhéanamh de nuair nach gcomhlíontar le hordachán ó chomhalta de na Gardaí maidir le scor d’iompraíocht den chineál sin (nó stop a chur léi) má bhíonn imní (nó eagla) réasúnta ar an nGarda maidir le sábháilteacht daoine nó maoine nó maidir leis an tsíocháin poiblí a choinneáil. Is cur chuige ciallmhar é an t-alt nuair a bhíonn daoine ag feidhmiú in éadan 4, 5 nó 6 (thuas) agus nuair a bhíonn na Gardaí den bharúil gur féidir leo ordú do dhaoine mar seo imeacht láithreach ó chomharsanacht na háite agus an trioblóid fhéideartha a stopadh ag an tús mar sin gan a bheith d’iallach orthu fórsa iomlán an dlí choiriúil a chur i bhfeidhm trí dhaoine mar sin a ghabháil, a chúiseamh agus a thabhairt os comhair na gcúirteanna.

Beidh sé ina chion nuair nach gcomhlíontar le hordachán a thugann Garda, gan leithscéal réasúnta nó údarás dleathach, faoin alt seo. Aon duine a chiontaítear sa chion seo, dlífear orthu rang D fíneáil nó téarma suas le 6 mhí i bpríosún nó an dá rud, a chur air.

Toirmeasc toiliúil

Faoi Alt 9 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 aon duine a choscann nó a chuireann isteach go toiliúil ar shaorbhealach aon duine nó feithicle in aon áit phoiblí, beidh sé ciontach i gcion. Is é an pionós as an gcion seo ná rang E fíneáil.
Cruthaíodh an t-alt seo d’fhonn cearta bunreachtúla an duine sárú agus athshárú ar an mhórbhealach phoiblí a chosaint. Cé nach bhfuil aon chumacht gabhála ag na Gardaí faoin alt seo is féidir leo leas a bhaint as cumhachtaí Alt 8 agus ordú a thabhairt d’aon duine scor den toirmeasc atá i gceist. Is cion é gan an t-ordú sin a chomhlíonadh.

Dul isteach i bhfoirgneamh srl. le hintinn cion a dhéanamh

De réir Alt 11 d’Acht 1994 is cion é d’aon duine dul isteach (i. Foghail a dhéanamh) i bhfoirgneamh nó i gcomharsanacht foirgnimh agus le hintinn cion a dhéanamh agus/nó le hintinn cur isteach ar aon mhaoin.
Mar shampla, ní gá go ndeachaigh tú isteach i bhfoirgneamh le cion a dhéanamh faoin alt seo. Is leor a bheith ar an réadmhaoin (i. sa ghairdín cúil nó ar chabhsa an tí) le duine a thabhairt faoi shainmhíniú an ailt seo.

Beidh sé faoin chúiseamh in aon imeachtaí a chruthú go raibh an duine cúisithe i láthair san fhoirgneamh nó ar an réadmhaoin agus é d’intinn acu cion a dhéanamh nó d’intinn acu cur isteach ar aon réadmhaoin. Aon duine a bheidh ciontach sa chion seo, dlífear rang C fíneáil nó uastéarma i bpríosún de 6 mhí nó an dá rud, a chur air.

Foghail ar fhoirgneamh

Is cion é foghail a dhéanamh ar mhodh a chuireann eagla, nó ar dhóigh dó eagla a chur, ar dhuine eile faoi Alt 13 den Acht. Ní chuimsítear aon intinn cion a dhéanamh ná cur isteach ar réadmhaoin san alt seo. Is féidir é seo a fheiceáil ó na cumhachtaí a thugtar do na Gardaí faoin Alt seo. Is féidir le Garda ordú a thabhairt d'aon duine a fhaigheann sé ag déanamh foghla ar fhoirgneamh nó ar a chúirtealáiste, ar mhodh a chuireann eagla nó ar dhóigh dó eagla a chur, ar dhuine eile, scor de bheith ag gníomhú ar an modh sin agus imeacht láithreach as comharsanacht na háite lena mbaineann ar mhodh sítheach ordúil. Ach is cion é ag an duine, gan údarás dleathach nó leithscéal réasúnach, mainneachtain ordachán an Gharda a chomhlíonadh, agus is féidir rang D fíneáil a ghearradh air nó é a chur chuig an bpríosún go ceann uastréimhse de 6 mhí nó an dá rud.

Círéib

Meastar go bhfuil an chíréib ar cheann de na cionta in aghaidh an oird phoiblí is mó agus is tromchúisí. Sainmhíníonn Alt 14 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 círéib mar seo;

“Más rud é –

  • go ndéanfaidh 12 dhuine nó níos mó, atá i láthair le chéile in aon áit (cibé acu is áit phoiblí nó áit phríobháideach an áit sin), foréigean neamhdhleathach a úsáid nó a bhagairt le haghaidh comhchuspóra, agus
  • go mbeidh iompar na ndaoine sin, á ghlacadh ina iomláine, de chineál a bheadh ina chúis le heagla a chur ar dhuine réasúnta dionbháilte, a bheadh i láthair, san áit sin, maidir lena shábháilteacht féin nó le sábhailteacht duine eile,
    ansin, beidh gach duine de na daoine a úsáidfidh nó a bhragróidh foréigean neamhdhleathach ciontach sa chion ar mí-ord foréigneach é.

Is iad na heilimintí is tábhachtaí den chion seo ná:-

  • Go gcaithfidh ar a laghad 12 dhuine foréigean a úsáid nó a bhagairt,
  • Go gcaithfidh siad comhchuspóir a bheith acu agus iad ag déanamh amhlaidh,
  • Go mbeadh an t-iompar ina chúis le heagla a chur ar bhreathnóir réasúnta maidir lena shábháilteacht féin nó le sábháilteacht duine eile,
  • Gur fíor gur úsáid an duine ciontaithe foréigean neamhdhleathach.

Tá an cion seo difriúil leis na cionta eile san Acht, as siocair gur féidir é a dhéanamh in áit phoiblí nó in áit phríobháideach, ní ionann agus na cionta go léir eile a dhéantar in áit phoiblí. Is féidir leis na Gardaí an cion ar círéib é a úsáid i staideanna ina bhfuil grúpaí móra cruinnithe le haghaidh agóide agus nuair a thiontaíonn an agóid ina fhoréigean mídhleathach.

Is í an uas-phianbhreith as an gcion ar círéib é ná fíneáil gan teorainn agus/nó tréimhse príosúnachta suas le 10 mbliana.

Mí-ord foréigneach

Tá mí-ord foréigneach, a chlúdaítear le Alt 15 den Acht, cosúil leis an gcion ar círéib é ach is leagan níos lú den chion sin é. Laghdaíonn mí-ord foréigneach líon na ndaoine i laghdú go 3. Caithfidh na daoine seo atá i láthair foréigean a úsáid nó a bhagairt agus caithfidh iompar na ndaoine sin, á ghlacadh ina iomláine, de chineál a bheadh ina chúis le heagla a chur ar dhuine de dhiongbháilteacht réasúnta, a bheadh i láthair san áit sin, maidir lena shábháilteacht féin nó le sábháilteacht duine eile.

Caithfidh gur úsáid an duine cúisithe foréigean i gcás an chiona ar círéib é, ach i gcás an mhí-oird fhoréignigh, ní gá dóibh ach bagairt foréigean a úsáid. Ba chóir a nótáil chomh maith go bhfuil de dhifear idir círéib agus mí-ord foréigneach chomh maith nach gá don ghrúpa comhrún nó comhchuspóir a bheith acu. Is í an uas-phianbhreith as mí-ord foréigneach ná fíneáil gan teorainn agus nó tréimhse príosúnachta suas le 10 mbliana.

Gráscar

Deir Alt 16 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 -

“Más rud é –

  • go n-úsáidfidh beirt nó níos mó daoine in áit ar bith (cibé acu is áit phoiblí nó áit phríobháideach nó iad araon an áit sin) foréigean nó má bhagraíonn siad foréigean a úsáid ar a chéile, agus
  • go bhfuil an foréigean a úsáidtear mar sin nó a bhagraíonn duine de na daoine sin a úsáid mídhleathach
  • go bhfuil iompar na ndaoine sin, á ghlacadh ina iomláine, de chineál go mbeadh eagla ar dhuine de dhiongbháilteacht réasúnta a bheadh i láthair ag an áit sin maidir lena shábháilteacht féin nó ar le sábháilteacht duine eile

Ansin beidh gach duine de na daoine a úsáidfidh nó a bhagróidh foréigean neamhdhleathach ciontach sa chion ar gráscar é.”

Is é an difear is tábhachtaí idir gráscar agus na cionta ar círéib agus mí-ord foréigneach iad ná go gcaithfear an foréigean sa ghráscar a bheith dírithe ar a chéile agus ní ar bhaill neamhchiontacha den phobal. Mar shampla, dá mbeadh grúpa daoine ag troid lena chéile sa tsráid, gráscar a bheadh ann. Ach, cosúil leis an dá chion roimhe seo, is féidir leis an ngráscar tarlú in áit phoiblí nó in áit phríobháideach. Ní dhéantar an cion ar gráscar é ach nuair a úsáidtear foréigean neamhdhleathach. Ní gráscar é mura bhfuil ann ach bagairtí. Is féidir uas-phianbhreith d'fhíneáil neamhtheoranta agus téarma príosúnachta suas le cúig bliana a ghearradh ar dhuine a chiontaítear as gráscar.

Dúmhál, sracadh agus airgead a éileamh go bagrach

Cruthaíonn Alt 17 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 leagan nua de na cionta dúmháil agus sractha a bhí ann roimhe seo sa Larceny Act, 1916, atá aisghairmthe anois. Má dhéanann duine éileamh gan údar d'fhonn gnóthachán a dhéanamh dóibh féin nó do dhuine eile a bhfuil sé ar a n-intinn é a bheith ina chúis le caillteanas do dhuine eile, beidh siad ciontach sa chion seo. Bíonn eisceacht ann don chion seo má chreideann an duine atá ag déanamh an éilimh le bagairtí:

  • Go bhfuil forais réasúnacha aige leis an éileamh a dhéanamh, agus
  • Gur modh cuí chun an t-éileamh a athneartú é bagairtí a dhéanamh.

Cé nach bhfuil aon sainmhíniú san Acht ar “Bhagairtí” rinneadh sainmhíniú ar an bhfocal i ndlí na gcás faoin Old Larceny Act, 1916. I gcás darbh ainm Thorne-v-Motor Trade Association (1937) dúirt an chúirt:-

“tá an focal bagairt le construáil go saor, agus ní mar a bheadh sé teoranta do bhagairtí foréigin ach leis an bhfocal bagairtí ag cuimsiú aon ghníomh a dhéanamh a bheadh díobhálach nó míthaitneamhach don duine a bhfuil sé dírithe air.”

Dá bhrí sin, chuimseodh bagairt bagairtí sonraí saoil ghnéis duine a chur ar an idirlíon nó bagairtí grianghraif fhollasacha de dhuine a fhoilsiú. Níorbh fhéidir a rá gur mhodh ceart ceachtar den dá ghníomh seo le héileamh dlisteanach ar dhuine fiacha a íoc a chur i bhfeidhm. Má chiontaítear duine as an gcion seo is é an t-uasphionós ná fíneáil neamhtheoranta agus nó téarma príosúnachta suas le 14 bliana.

Ionsaí le hintinn díobháil choirp nó cion indíotáilte a dhéanamh

Cé gurb í an tAcht um Chionta Neamh-mharfacha in aghaidh an Duine, 1997, an phríomhchuid den dlí a bhaineann le hionsaí, cruthaíonn Alt 18 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 cion breise arb é ionsaí le hintinn díobháil choirp nó cion indíotáilte a dhéanamh. Is tromionsaí é seo agus deir sé:

“Aon duine a ionsóidh duine eile le hintinn díobháil choirp nó cion indíotailte a dhéanamh, beidh sé ciontach i gcion.”

Aon duine a chiontaítear as an gcion seo, dlífear uas-phianbhreith d'fhíneáil neamhtheoranta nó téarma príosúnachta suas le 5 bliana, nó an dá rud, a chur air.

Ionsaí nó toirmeasc ar oifigeach síochána

Sainmhíníonn Alt 19 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994 Oifigeach Síochána mar bhall den Gharda Síochána, Oifigeach Príosúin nó ball de na fórsaí cosanta. Chuir Alt 185 den Acht um Cheartas Coiriúil 2006 leathnú ar an sainmhíniú seo le foireann otharchairr agus pearsanra na briogáide dóiteáin a chuimsiú. Tagann an cion seo in áit an tseanchiona arbh oifigeach síochána a ionsaí nó a thoirmeasc é a bhí in alt 38 den Acht um Chionta in aghaidh an duine, 1861. Is iad seo a leanas na heilimintí is tábhachtaí den chion seo:

  • Go raibh an t-ionsaí ar oifigeach síochána agus iad ag comhlíonadh a ndualgas, nó
  • Go raibh an t-ionsaí ar aon duine eile a bhí ag cuidiú nó ag cúnamh leis an oifigeach síochána, nó
  • Go raibh an t-ionsaí ar aon duine eile chun gabháil dhlíthiúil nó coinneáil an duine nó aon duine eile as aon chion a thoirmeasc.

Ar an dóigh chéanna, beidh duine ciontach i gcion má thoirmisceann siad oifigeach síochána go toiliúil agus iad i mbun a ndualgais nó má thoirmisceann siad aon duine atá ag cúnamh nó ag cuidiú leis an oifigeach síochána i mbun a dhualgais. Is é an ghné is spéisiúla faoin phionós as ionsaí a dhéanamh ná go dtugtar rogha don duine cúisithe an bhfuil siad ag iarraidh go ndéileálfaí lena gcás sa Chúirt Dúiche nó go ndéileálfaí leis sa Chúirt Choiriúil Chuarda os comhair giúiré.
Má chiontaítear duine sa Chúirt Dúiche is í an phianbhreith is mó ná rang A fíneáil agus/nó téarma príosúnachta nach mó ná 7 mbliana. Maidir le toirmeasc, is í an phianbhreith is mó ná rang C fíneáil agus/nó téarma príosúnachta de 6 mhí.

Ionsaithe ar phearsanra seirbhíse géarchéime

Mar a dúradh thuas, tá leasú déanta ar an Acht um Cheartas Coiriúil 2006 le hAlt 19 den Acht um Cheartas Coiriúil (Ord Poiblí) 1994, le daoine a chuireann seirbhísí géarchéime ar fáil a chuimsiú. Cruthaíonn an tAcht cionta nua ar ionsaí nó toirmeasc a dhéanamh ar phearsanra na seirbhísí géarchéime iad, leithéidí pearsanra na briogáide dóiteáin agus foirne otharcharr, a bhíonn ag soláthar seirbhísí géarchéime. Is féidir tuilleadh eolais ar sheirbhísí éigeandála sláinte a fháil anseo.

Page edited: 25 July 2016