An Dlí ar chionta gnéis in Éirinn

Rialacha

Éigniú

Is féidir coir an éignithe a chúiseamh faoi Acht um an Dlí Coiriúil (Éigniú) 1981 nó an Acht um an Dlí Coiriúil (Éigniú) (Leasú) 1990. Cinneoidh imthosca an cháis, aois an íobartaigh agus an fhianaise cén reachtaíocht a bheidh i bhfeidhm.

Is é an t-uasphionós in Éirinn ar chion éignithe ná príosúnacht saoil. Tá cionta gaolmhara faoin dlí maidir le hiarracht ar éigniú, agus ar leithligh maidir le cabhrú agus neartú le héigniú. (Is é sin, cabhrú le duine eile éigniú a dhéanamh).

Ionsaí Gnéis/Tromionsaí gnéis

Leagann Alt 2 den Acht um an Dlí Coiriúil (Éigniú) (Leasú) 1990 amach an dlí in Éirinn ar ionsaí gnéis. Is é atá in ionsaí gnéis ná ionsaí mígheanasach ar dhuine fireann nó ar dhuine baineann. Is í an uas-phianbhreith ná 10 mbliana de phríosúnacht nó 14 bliana má tá an t-íobartach faoi 17 mbliana d’aois.

Is é atá sa tromionsaí gnéis ná ionsaí gnéis a a bhfuil foréigean tromchúiseach nó bagairt foréigin thromchúisigh ag baint leis. I gcomhar le cionta foréigin, is í príosunacht saoil an uas-phianbhreith as tromionsaí gnéis.

I 2006 d’fhoilsigh an Roinn Sláinte Athbhreithniú Náisiúnta ar Sheirbhísí Cóireála Ionsaithe Gnéis (pdf). Sainaithníonn an tuairisc roinnt limistéar tábhachtach de sheirbhísí cóireála ionsaithe gnéis atá le forbairt. Oibreoidh an FSS i gcomhar leis an Roinn Sláinte agus leis an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais lena chintiú go gcuirfear na moltaí sa tuairisc i bhfeidhm.

Cionta gnéis a bhaineann le leanaí

Níl aon sainchion ann sa dlí ar mhí-úsáid ghnéis leanaí. Is féidir duine a chúiseamh le héigniú, ionsaí gnéis, tromionsaí gnéis nó le ceann de na sainchionta a bhaineann le leanaí. D’athraigh an dlí sa limistéar seo go suntasach i 2006 – tá tuilleadh eolais leagtha amach thíos.

Foréigean reachtúil

Ní úsáidtear an téarma foréigean reachtúil sa reachtaíocht ach is é sin an téarma atá in úsáid go coitianta ar theagmháil gnéis mhídhleathach le duine faoi 17 mbliana d’aois. Go dtí Meitheamh 2006, cúisíodh as an gcion seo faoin Acht um an Dlí Coiriúil (Leasú) 1935. I gcás CC v Éire, an tAturnae Ginearálta agus Stiúrthóir Ionchúisimh Poiblí, chinn an Chúirt Uachtarach go raibh Alt 1 Acht um an Dlí Coiriúil (Leasú) 1935 neamhreachtúil. Léigh níos mó faoi cad a tharlaíonn nuair a fhaightear go bhfuil dlí neamhbhunreachtúil anseo. Féach ar bhreithiúnas na Cúirte Uachtaraí i gcás CC v. Éire anseo.

Is í éifeacht chinneadh na Cúirte Uachtaraí nach bhfuil Alt 1 d’Acht 1935 ina chuid den Acht níos mó. Ní dhéarnadh athrú ar bith ar an chuid eile den Acht. Ritheadh Acht nua, Acht um Dhlí Coiriúil (Cionta Gnéis) 2006 (pdf) le dul in áit na bhforálacha neamh-bhunreachtúla in Acht 1935. Chomh maith leis sin d’aisghair sé agus chuaigh sé in aonad Alt 2 d’Acht 1935. Tá bun-Acht 1935 leasaithe a lán uaireanta anois.

Truailliú linbh faoi 15 bliana d’aois

De réir an Achta um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéis) 2006, is cion coiriúil é a bheith páirteach i nó iarracht a dhéanamh a bheith páirteach i ngníomh gnéis le leanbh faoi 15 bliana d’aois. Is é seo an chiall atá leis an bhfocal 'truailliú'. Is í an uas-phianbhreith as an gcion seo ná príosúnacht saoil.

Chun críocha an dlí cuimsíonn gníomh gnéasach comhriachtain agus bugaireacht idir dhaoine nach bhfuil pósta lena chéile agus aon ghníomh gnéasach a d’fhéadfadh a bheith ina thromionsaí gnéis.

Forálann Acht 2006 gur féidir leis an gcúisí argóint a dhéanamh gur chreid siad go macánta go raibh an leanbh 15 bliana d’aois nó níos mó. Ansin caithfidh an chúirt a mheas an raibh an tuiscint sin réasúnta nó nach raibh. Ní cosaint é a thaispeáint gur fhorthoiligh an leanbh don ghníomh gnéis.

Truailliú linbh faoi 17 d’aois

De réir Alt 3 den Acht um Dhlí Coiriúil (Cionta Gnéis) 2006 (pdf) is cion coiriúil é a bheith páirteach nó iarracht a dhéanamh a bheith páirteach le gníomh gnéis le leanbh faoi 17 mbliana d’aois. Is é an uas-phianbhreith ná cúig bliana, deich mbliana más duine in údarás an cúisí. Ciallaíonn duine in údarás:

• Tuismitheoir, leasthuismitheoir, gairdian, seantuismitheoir, uncail nó aintín an íobartaigh, nó
• Or aon duine ag feidhmiú in loco parentis (in áit tuismitheora nó tuismitheoirí) don íobartach, nó
• Aon duine atá freagrach as oideachas, maoirseacht nó leas an íobartaigh

Tá an uas-phianbhreith níos mó don dara cion nó do chion eile ina dhiaidh sin.
Is féidir leis an gcúisí argóint a dhéanamh gur chreid siad go macánta go raibh an leanbh 17 mbliana d’aois nó níos mó. Ansin caithfidh an chúirt a mheas an raibh an tuiscint sin réasúnta nó nach raibh. Ní cosaint é a thaispeáint gur fhorthoiligh an leanbh don ghníomh gnéis.

Tá toiliú an Stiúrthóra Ionchúiseamh Poiblí de dhíth le hon chúiseamh a dhéanamh ar leanbh faoi 17 mbliana d’aois as an gcion seo. Níl duine a chiontaítear sa chion seo agus nach bhfuil níos mó ná dhá bhliain níos sine ná an t-íobartach faoi réir ag riachtanas Acht na gCiontóirí Gnéis 2001. Ciallaíonn sé seo nach gcuirfear a n-ainm ar Chlár na gCiontóirí Gnéis.

Ní féidir cáilín faoi 17 mbliana d’aois a bhfuil comhriochtain déanta aici a chiontú i gcion ar an bhforas sin amháin.

Leanaí a chur i mbaol go meargánta

Forálann an tAcht um Cheartas Coiriúil 2006 le haghaidh cion nua ar cur i mbaol meargánta leanaí é. Tháinig sé seo i bhfeidhm ar 1 Lúnasa 2006.

Is féidir an cion seo a bheith déanta ag duine a bhfuil údarás nó smacht aige ar leanbh nó ag mí-úsáideoir agus a chuireann leanbh i gcóntúirt go hintinneach agus go meargánta trí:

• A bheith ina chúis nó ag ligean d’aon leanbh a bheith curtha nó fágtha i staid a chruthaíonn priacail shubstainteach go mbeidh an leanbh ina íobartach mórdhíobhála nó mí-úsáide gnéis nó
• Cliseadh bearta réasúnta a dhéanamh le leanbh a chosaint ar phriacail den sórt sin le linn dóibh a bheith eolach go bhfuil an leanbh i staid den sórt sin.

Ní féidir le duine ar bith ach an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí an cion seo a chúiseamh. Is é an pionós ná fíneáil (gan uasteorainn) agus/nó uasmhéid de 10 mbliana príosúnachta.

Ciorrú Coil

Tagraíonn an téarma ciorrú coil do chaidreamh collaí idir neasghaolta. Cuimsíonn neasghaolta leanbh, siblín nó tuismitheoir. Is cion coiriúil é seo agus cúisítear faoin Acht um Phionós ar Chiorrú Coil 1908 é, mar a leasaíodh ag an Acht um an Dlí Coiriúil (Imeachtaí Ciorruithe Coil) 1995.

Níl aon teorainneacha aoise ann. Ní féidir cailín faoi 17 mbliana d’aois a chúiseamh as ciorrú coil, áfach. Is í an uas-phianbhreith ná príosúnacht saoil do dhaoine fireanna agus seacht mbliana do dhaoine baineanna.

Cionta Gnéis a bhaineann le daoine a bhfuil míchumais orthu

Tá sainfhorálacha in Éirinn le haghaidh cionta gnéis a bhaineann le daoine a bhfuil míchumais orthu. Is féidir duine atá páirteach i ngníomhaíocht ghnéis neamhdhleathach le duine a bhfuil míchumas air a chúiseamh faoi aon cheann de na forálacha a bhfuil cur síos orthu thuas. Tá na sainfhorálacha do dhaoine a bhfuil míchumais orthu le fáil i Alt 5 den Acht um an Dlí Coiriúil (Cionta Gnéis) 1993.

Forálann sé seo le haghaidh na gcionta seo a leanas:

• Caidreamh gnéis nó bugaireacht le duine lagintinneach (nach céile í); is í an uas-phianbhreith ná deich mbliana príosúnachta
• Ró-mhígheanas ag duine fireann le duine fireann atá lagintinneach; is é an uas-phianbhreith ná dhá bhliain príosúnachta

Is é atá i gceist le lagintinneach de réir an dlí ná duine atá ag fulaingt le mí-ord den intinn, bíodh sin trí mhíchumas meabhrach nó tinneas meabhrach, atá de nádúr nó de chéim nach mbeadh ar a chumas do dhuine dá dheasca saol neamhspleách a bheith acu nó iad féin a chosaint ar throm-dhúshaothrú.

An tAcht um Gháinneáil Leanaí agus Pornagrafaíocht Leanaí 1998

Déileálann An tAcht um Gháinneáil Leanaí agus Pornagrafaíocht Leanaí 1998 le roinnt cionta a bhaineann le leanaí faoi aois 17, lena n-áirítear:

• Gáinneáil linbh agus leanbh a thógáil ar son dúshaothraithe ghnéasaigh; is é an uas-phianbhreith ná príosúnacht saoil
• Ag ligean do leanbh a bheith á úsáid le haghaidh pornagrafaíochta le; is é an uas-phianbhreith ná fíneáil de suas le €31,000 agus/nó 14 bliana príosúnachta
• Pornagrafaíocht leanaí a dhéanamh, a dháileadh, a phriontáil nó a fh; Is í an uas-phianbhreith do chion achomair ná rang C fíneáil agus/nó bliain príosúnachta; má chúisítear iad ar díotáil, is í an uas-phianbhreith ná fíneáil neamhtheoranta agus/nó 14 bliana príosúnachta. Féach tuilleadh faisnéise faoi chinsireacht thaifid físeán agus teileachumarsáide anseo .
• Seilbh pornagrafaíochta leanaí; is é an t-uasphionós as cion achomair ná rang C fíneáil agus/nó bliain príosúnachta; má chúisítear ar díotáil, is é an t-uasphionós ná €6,350 agus/nó cúig bliana príosúnachta.

Tá tuilleadh faisnéise faoi chinsireacht ar scannáin, chló, thaifid físeán agus DVD agus bearta chun daoine soghonta a chosaint in Éirinn ar fáil anseo.

Fostú Ciontóirí Gnéis

Is cion in Éirinn do chiontóir gnéis iarratas a dhéanamh ar obair nó sheirbhís a dhéanamh (lena n-áirítear obair nó seirbhís Stáit) a mbeidh rochtain neamh-mhaoirsithe aige/aici ar, nó teagmháil aige/aici le, leanaí nó daoine lagintinneacha mar chuid de gan a rá leis an bhfostaitheoir nó leis an gconraitheoir gur ciontóir gnéis é/í. Cuimsíonn obair nó seirbhís Stáit obair déanta ag státseirbhísigh, Gardaí, na Fórsaí Cosanta, údarás áitiúil agus foireann FSS.

Tá grinnfhiosrú teoranta Garda ann d’iarratasóirí ar fhostaíocht.