An Ardchúirt

Réamhrá

Ní féidir le níos mó ná 37 breitheamh a bheith ceaptha chun na hArd-Chúirte. Cuimsíonn sé seo Uachtarán na hArd-Chúirte. Is breithimh bhreise de chuid na hArd-Chúirte iad Uachtarán na Cúirte Cuarda agus an Príomhbhreitheamh.

De ghnáth, suíonn an Ard-Chúirt i mBaile Átha Cliath chun éisteacht le gníomhaíochtaí bunaidh (m.sh., cásanna nach achomhairc iad ó chúirt níos ísle). Suíonn sí i gCorcaigh agus i nGaillimh faoi cheathair gach bliain; faoi thrí i Luimneach gach bliain; faoi dhó i bPort Láirge, i Sligeach agus i nDún Dealgan agus uair amháin in aghaidh na bliana i gCill Chainnigh agus in Inis chun éisteach le gníomhaíochtaí bunaidh.

Éisteann an Ard-Chúirt le achomhairc ón gCúirt Chuarda, i cúinsí dlí shibhialta agus theaghlaigh, faoi dhó in aghaidh na bliana ag na háiteanna seo a leanas taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath – Ceatharlach, Cora Droma Rúisc, Cabhán, Caisleán an Bharraigh, Cluain Meala, Corcaigh, Dún Dealgan, Inis, Gaillimh, Cill Chainnigh, Leitir Ceannainn, Luimneach, Longfort, Muineachán, An Mhuileann gCearr, Port Laoise, Ros Comáin, Sligeach, Tulach Mór, Trá Lí, Baile Átha Troim, Loch Garman agus Cill Mhantáin.

Éisteann breitheamh amháin le agus cinneann sé/sí ar chúinsí a thagann os comhair na hArd-Chúirte ach d'fhéadfadh Uachtarán na hArd-Chúirte a rá gur féidir le triúr breitheamh éisteacht le cás i rud ar a nglaoitear cúirt deighilte.

Ní cúirt áitiúil nó le húdarás srianta í an Ard-Chúirt.

Cúinsí sibhialta

Deir Bunreacht na hEireann (the Irish Constitution) go bhfuil údarás iomláin, bunaidh ag an Ard-Chúirt agus an chumhacht le gach cúinse agus gach ceist a chinneadh, bíodh sé dlíthiúil nó firiciúil, sibhialta nó coiriúil. Ciallaíonn sé seo nach bhfuil srian nó críoch ar bith maidir leis an áit inar cheart tús a chur le himeachtaí nó cé mhéad airgead gur féidir leis an Ard-Chúirt a bhronnadh mar chúiteamh nó mar dhamáistí.

I gcásanna sibhialta áirithe, cosúil le clúmhilleadh, le hionsaí agus le príosúnú neamhdhleathach, suífidh breitheamh le giúiré san Ard-Chúirt. I ngach cás, is fiú vóta tromlaigh de naonúr den dáréag ghiúróir chun an fíorasc a chinneadh.

  • Is í an Ard-Chúirt an chúirt chuí chun éisteacht le cásanna lena bhfuil éilimh ar dhamáistí níos mó ná €75,000 i gceist (díobhála pearsanta €60,000).
  • Is féidir leis an Ard-Chúirt éisteacht le ceisteanna maidir le bailíocht dlí.
  • Feidhmíonn an Ard-Chúirt mar chúirt achomhairc ón gCúirt Chuarda i gcúinsí sibhialta.
  • Tá an chumhacht ag an Ard-Chúirt athbhreithniú a dhéanamh ar chinntí de gach cúirt atá níos ísle ná í trí athbhreithniú breithiúnach.
  • D’fhéadfadh an Ard-Chúirt rialú a thabhairt ar cheist dlí curtha isteach ag an gCúirt Dúiche agus is féidir léi éisteacht le achomhairc i gcásanna ar leith eile soláthraithe ag an reacht m.sh., maidir le cinntí na Cúirte Dúiche ar iarratais ar bhannú.
  • Is féidir leis an Ard-Chúirt athbhreithniú a dhéanamh ar chinntí a dhéanann Binsí Fiosrúcháin ar leith.
  • Is féidir leis an Ard-Chúirt athbhreithniú a dhéanamh ar chinntí déanta ag eagraíochtaí poiblí lena n-áirítear, mar shampla, iad siad ar chúinsí comhshaoil.

Cásanna coiriúla

Nuair atá an Ard-Chúirt ag éisteacht le cúinsí coiriúla glaoitear an Phríomh-Chúirt Choiriúil uirthi. I gcásanna coiriúla, suíonn Breitheamh na hArd-Chúirte le giúiré de dháréag. Ach, ní gá go mbeadh fíorasc comhaontach i gcás nach bhfuil níos lú ná aon ghiúróir déag má aontaíonn deichniúr acu ar fhíorasc tar éis dóibh machnamh a dhéanamh ar feadh tréimhse réasúnta (ní féidir leis an tréimhse a bheith níos lú ná dhá uair an chloig).

Is féidir le duine nach bhfuair bannú sa Chúirt Dúiche iarratas a dhéanamh chun na hArd-Chúirte ar bhannú. Is féidir le duine a bhfuair bannú sa Chúirt Dúiche iarratas a dhéanamh chun na hArd-Chúirte chun coinníollacha bannaithe a athrú. Ní féidir le duine cúisithe i ndúnmharú ach iarratas a dhéanamh chun na hArd-Chúirte ar bhannú.

Caithfear éisteacht leis na cineálacha agus na catagóirí coireanna seo a leanas sa Phríomh-Chúirt Choiriúil ag suí le breitheamh agus le giúiré:

Page edited: 3 February 2014