Saincheisteanna cánach do thionóntaí
- Réamhrá
- Faoiseamh cánach
- Rataí
- Conas iarratas a dhéanamh
- Tiarnaí talún a chónaíonn thar lear
- Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas
Réamhrá
Is ann do dhá phríomhshaincheist chánach do thionóntaí i gcóiríocht phríobháideach ar cíos.
Is é an chéad cheann go bhféadfá bheith i dteideal faoiseamh cánach a fháil ar chuid de do chíosa – má bhí cíos á íoc agat amhail an 7 Nollaig 2010. Féach 'Faoiseamh cánach' thíos.
Is é an dara ceann ná gur gá duit cáin a asbhaint as an gcíos agus í a chur i gcuntas do na Coimisinéirí Ioncaim má íocann tú an cíos go díreach le tiarna talún a chónaíonn thar lear – féach 'Tiarnaí talún a chónaíonn thar lear' thíos.
Tá tuilleadh
faisnéise mar gheall ar an dá shaincheist seo ar láithreán gréasáin
na gCoimisinéirí Ioncaim.
Faoiseamh cánach
Má tá cíos á íoc agat ar chóiríocht ar bhonn príobháideach (cibé acu in Éirinn nó lasmuigh den Stát) agus má íocann tú cáin ioncaim, d’fhéadfá bheith i dteideal faoiseamh cánach a fháil ar chuid de do cháin. Ní fhéadfaidh tú an faoiseamh seo a éileamh ach amháin má bhí cíos á íoc agat amhail an 7 Nollaig 2010. Mura raibh cíos á íoc agat ar an dáta sin agus má d'iontráil tú i gcomhaontú cíosa, ní bheidh tú in ann faoiseamh cánach a éileamh ar do chíos. Má bhí cíos á íoc agat amhail an 7 Nollaig 2010, áfach, leanfaidh tú le bheith incháilithe le haghaidh an fhaoisimh seo má iontrálann tú i gcomhaontú nua cíosa i ndiaidh an dáta sin. Tá deireadh á chur leis an bhfaoiseamh seo agus is í 2017 an bhliain deireanach ina mbeidh fáil air.
Le faoiseamh ó cháin a fháil, caithfidh tú a bheith ag íoc cíosa as ionad cóiríochta príobháideach, arb é d'aon áit chónaithe é nó do phríomháit chónaithe. Áiríonn sé seo cóiríocht ar nós árasáin nó tí.
Níl aon teideal ar fhaoiseamh cánach agat maidir le cíos a íocadh le húdarás áitiúil nó le gníomhaireacht Stáit nó a íocadh de bhun léasa 50 bliain nó níos faide.
Fáltais
Ní mór duit fáltais a chur ar fáil don chíos a d’íoc tú má iarrann na Coimisinéirí Ioncaim orthu. Tá feidhm ag an riail seo cuma an n-íocann tú do chíos díreach leis an tiarna talún nó le gníomhaire thar ceann an tiarna talún. Caithfidh gach admháil an méid seo a leanas a thabhairt le fios:
- Ainm, Uimhir PSP agus seoladh an tiarna talún
- Méid an chíosa a d'íoc tú
- Achar ama lena mbaineann an admháil
Coimeád gach admháil ar feadh 6 bliana ar a laghad mar d'fhéadfadh na Coimisinéirí Ioncaim iad a iarraidh ort.
Féach ‘Rátaí’ thíos chun teacht ar na huasmhéideanna faoisimh le haghaidh do cháis féin.
Rataí
Tá faoiseamh cánach le fáil ag an ráta caighdeánach de 20%. Is amhail a leanas na huasmhéideanna ar ar féidir leat faoiseamh a éileamh:
| Cúinsí pearsanta | Bliain chánach 2015 | Bliain chánach 2016 |
| Singil agus faoi 55 bliain | €600 | €400 |
| Singil agus os cionn 55 bliain | €1,200 | €800 |
| Pósta/baintreach agus faoi 55 bliain | €1,200 | €800 |
| Pósta agus os cionn 55 bliain | €2,400 | €1,600 |
Iolraíonn tú na liúntais saor ó cháin thuas faoi 20% chun a luach duit gach bliain tar éis cánach a ríomh. Is ionann é seo do dhaoine:
- Faoi 55: más duine singil tú, féadfaidh tú
creidmheas cánach a fháil i leith na bliana cánach 2015, ar fiú €120
(€600 x 20%) in aghaidh na bliana é. Féadfaidh tú creidmheas cánach a
fháil i leith na bliana cánach 2016, ar fiú €80 (€400 x 20%) in
aghaidh na bliana é.
Má tá tú pósta; i bpáirtnéireacht shibhialta; id bhaintreach ná id pháirtnéir sibhialta marthanach: siad na rátaí ná €240 (€1,200 x 20%) i leith na bliana cánach 2015 agus €160 (€800 x 20%) i leith na bliana cánach 2016.
- Os cionn 55: féadfaidh daoine singil creidmheas cánach
a fháil, ar fiú €240 (€1,200 x 20%) i leith na bliana cánach 2015
agus €160 (€800 x 20%) i leith na bliana cánach 2016.
Má tá tú pósta; i bpáirtnéireacht shibhialta; id bhaintreach ná id pháirtnéir sibhialta marthanach: siad na rátaí ná €480 (€2,400 x 20%) i leith na bliana cánach 2015 agus €320 (€1,600 x 20%) i leith na bliana cánach 2016.
Conas iarratas a dhéanamh
Le faoiseamh cánach ar cíos a éileamh, líon isteach Foirm Chíosa 1 (pdf) agus seol chuig an oifig chánach í. Is féidir an fhoirm seo a fháil freisin ón oifig chánach áitiúil. Má tá aon deacrachtaí agat leis an bhfoirm a líonadh nó aon eolas a theastaíonn a chur ar fáil, déan teagmháil leis an oifig chánach.
Is féidir leat an tseirbhís ÍMAT aon tráth aon lá a úsáid freisin.
Macasamhail gach faoiseamh cánach, ní mór duit éileamh a dhéanamh laistigh de 4 bliana faoi dheireadh na bliana lena mbaineann sé, nó ní bhfaighidh tú an faoiseamh.
Tiarnaí talún a chónaíonn thar lear
Mura bhfuil do thiarna talún ina chónaí in Éirinn agus má íocann tú cíos le gníomhaire ar a shon, ní gá duit cáin ar bith a bhaint as an gcíos. Ta sé de dhualgas ar an ngníomhaire cuntas a thabhairt ar an gcáin ina thuairisceán cánach.
Má íocann tú an cíos go díreach leis an tiarna talún (mar shampla, tríd a chuntas bainc) cuma in Éirinn nó thar lear, caithfidh tú cáin ar an ráta caighdeánach (20% faoi láthair) a bhaint as an ollmhéid a íocann tú. Ní hionann an asbhaint seo agus d'fhaoiseamh cánach, is cáin í ar ioncam do thiarna talún a chaithfear a íoc leis na Coimisinéirí Ioncaim. Mar shampla, má tá do thiarna talún ina chónaí sa Ghearmáin agus má íocann tú ollchíos míosúil €1,000 leis. Ar dtús, áirigh an méid cánach nach mór a asbhaint (€1,000 x 20% = €200). Ansin bain an cháin atá dlite as an ollchíos a íocann tú (€1,000 - €200 = €800 ). Is ionann agus €800 an cíos a íocann tú le do thiarna talún in aghaidh na míosa. Íocann tú €200 leis na Coimisinéirí Ioncaim in aghaidh na míosa.
Cuntas a thabhairt do na Coimisinéirí Ioncaim
Caithfidh tú cuntas a thabhairt ar an méid chánach a
asbhaineann tú. Mura mbaineann tú an cháin as an gcíos a íocann tú go
díreach le tiarna talún atá in chónaí thar lear is tusa (agus ní hé an
tiarna talún) a bheidh freagrach as an gcáin nár asbhaineadh. Má
íocann tú cáin faoin gcóras ÍMAT, is féidir leat cuntas a
thabhairt tri do chreidmheasanna cánach agus pointe scoite an ráta
chaighdeánaigh a laghdú. Iarr ar d'oifig cánach é seo a dhéanamh, nó
déan tuairisceán cánach ar Fhoirm Thuairisceáin
Chánach 12 (pdf) agus íoc an méid asbhainte leis na Coimisinéirí
Ioncaim. Más ar bhonn féinmheasúnaithe a íocann tú cáin,
féadfaidh tú cuntas a thabhairt sa cháin a asbhaineann tú san Fhoirm
Thuairisceáin Chánach Féinmheasúnaithe 11 (pdf) agat a chuireann tú
chun na gCoimisinéirí Ioncaim. Eiseoidh siad fógra measúnaithe a léireoidh
an laghdú ar do chreidmheasanna cánach. Ag deireadh na bliana caithfidh tú
teastas cánach a
bhaint as – Foirm R185 (pdf) a chomhlánú agus é a thabhairt do do
thiarna talún.
Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas
Tá sonraí teagmhála d'oifigí cánacha ar fáil anseo agus i ngach eolaí teileafóin poiblí.