Arduithe cíosa i dtithíocht phríomháideach

Réamhrá

Déanann an tionónta agus an tiarna talún idirbheartaíocht ar chíos na maoine ag tús na tionóntachta. Ní foláir do thiarnaí talún príomháideacha nósanna imeachta áirithe a leanúint má theastaíonn uathu an cíos a ardú. Ta na rialacha seo i gCuid 3 den Acht um Thionóntachtaí Cónaithe 2004 agus rinneadh iad a leasú le déanaí tríd an Acht um Thionóntachtaí Cónaithe (Leasú) 2015.

Ní bhaineann na rialacha seo ach le tithíocht phríobháideach ar cíos, seachas le tithíochta a dhéanann údaráis áitiúlacomhlachtaí faofa tithíochta (comhlachais tithíochta) a ligean, a ngearrann an dá cheann díobh cíosanna difreálacha bunaithe ar ioncam teaghlaigh. Cé go dtagann comhlachtaí faofa tithíochta faoin reachtaíocht um thionóntachtaí cónaithe, leanfar ag tabhairt faoina n-athbhreithnithe cíosa i gcomhréir lena gcomhaontuithe tionóntachta, nó ar minicíocht nach mó ná uair amháin in aon tréimhse 12 mhí.

BTC

Tá ról lárnach ag an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC) sa mhargadh tithíochta ar cíos. Pléann sé le díospóidí idir thiarnaí talún agus tionóntaí, ina measc díospóidi faoi athruithe cíosa. Foilsíonn sé faisnéis faoi athbhreithniú cíosa agus arduithe cíosa.

Athruithe le déanaí

Tháinig na hathruithe seo leanas i bhfeidhm ar 4 Nollaig 2015 i leith tionóntachtaí príomháideacha:

  • Méadaíodh fad na tréimhse idir athbhreithnithe cíosa ó 12 mí go 24 months
  • Má tá do chíos á athbhreithniú ag an tiarna talún, tá air fógra scríofa 90 lá a thabhairt duit (méadaith ó 28 lá)

Ó 9 Bealtaine 2016, caithfidh faisnéis áirithe a bheith i bhfógra cíosa. Mar shampla, caithfidh an tiarna talún a dheimhniú nach bhfuil an cíos nua níos mo ná ráta an mhargaidh oscailte – féach thíos. Tá air, freisin, 3 shampla de chíosanna atá á lorg le haghaidh chóiríocht chosúil sa cheantar céanna. Léigh tuilleadh i ‘Athbhreithnithe cíosa’ thios.

Ráta an mhargaidh oscailte

Faoi Alt 19 an Achta um Thionóntachtaí Cónaithe 2004, ní féidir le tiarnaí talún níos mó ná ráta an mhargaidh oscailte a ghearradh ar árasán nó ar theach. Tugann Alt 24 sainmhíniú ar ráta an mhargaidh oscailte mar 'an cíos a thabharfadh tionónta toilteanach nach mbeadh ina chónaí san áras cheana féin agus lena nglacfadh tiarna talún toilteanach don chóiríocht'. Foilsíonn an BTC innnéacs ráithiúil, inar féidir leat ráta an mhargaidh oscailte a aimsiú. Léigh tuilleadh faoi ráta an mhargaidh oscailte agus faoin innéacs.

Athbhreithnithe cíosa

Féadfaidh méadú nó laghdú ar an gcíos bheith mar thoradh ar athbhreithniú cíosa. Ní féidir le do thiarna talún an cíos a athbhreithniú níos mó ná uair amháin i ngach dhá bhliain. Mura ndearnadh athruithe suntasacha don mhaoin, ní féidir an cíos a athbhreithniú níos minicí ná seo.

Ní féidir do chíos a ardú go dtí 24 mhí tar éis tús do thionóntachta. Má athbhreithníodh do chíos le linn na 24 mhí atá caite, ní féidir é a athbhreithniú arís go 24 mhí tar éis an athbhreithnithe deireanaigh.

Ní mór do do thiarna talún fógra ceart a thabhairt duit ar mhéid an chíosa nua a bheartaítear agus ar an dáta óna mbeidh sé le cur i bhfeidhm. Ní mór go bhfuil an fógra i scríbhinn agus go gcuimsítear ann an fhaisnéis a fhorordaítear sa reachtaíocht – féach ‘Fógra i leith athbhreithniú cíosa’ thíos. Ní foirmeacha bailí d’fhógra iad ríomhphoist, teachtaireachtaí téacs agus teachtaireachtaí ó bhéal.

Caithfidh tú fógra 90 lá, ar a laghad, a fháil (arna mhéadú aníos ó 28 lá le héifeacht ón 4 Nollaig 2015).

Chomh maith leis sin, caithfidh an tiarna talún an BTC a chur ar an eolas ar an gcíos leasaithe d’fhonn gur féidir leis sonraí clárúcháin na tionóntachta a nuashonrú.

Fógra i leith athbhreithniú cíosa

Caithfidh an fógra i leith cíos nua forálacha Alt 26 den Acht um Thionóntachtaí Cónaithe (Leasú), 2015 a chomhlíonadh. Caithfidh an fógra an méid a leanas a dhéanamh:

  • Méid an chíosa nua agus an dáta a lua óna mbeidh sé le cur i bhfeidhm
  • Ráiteas a chur san áireamh nach mór aon díospóid faoi shocrú an chíosa a chur faoi bhráid an BTC roimh an dáta a chuirfear an cíos nua i bhfeidhm, nó laistigh de 28 lá ón dáta a thugtar fógra don tionónta, pé dáta is déanaí
  • Ráiteas a áireamh, leis an tiarna talún ina luaitear, ina dtuairim, nach mó an cíos nua ná cíos an mhargaidh, agus aird ar théarmaí eile na tionóntachta agus ar luachanna ligin áiteanna cónaithe atá ar a chomhionann de mhéid, de shaghas agus de thréithe agus atá lonnaithe i limistéar inchomparáide
  • Méid an chíosa a shonrú a iarrtar ar 3 áit chónaithe atá ar a chomhionann de mhéid, de shaghas agus de thréithe agus atá lonnaithe i limistéar inchomparáide, a rinneadh a fhógairt le haghaidh cíosa sa tréimhse 4 seachtaine díreach sular tugadh an fógra
  • Bheith sínithe ag an tiarna talún nó a gníomhaire údaraithe agus an dáta a síníodh é a áireamh

D’fhoilsigh an BTC fógra samplach i leith athbhreithniú cíosa (pdf).

Athbhreithniú cíosa a iarraidh

Féadann tú a iarraidh ar do thiarna talún an cíos a athbhreithniú más rud é

  • Go síleann tú gur mó é ná ráta reatha an mhargaidh don mhaoin
  • Go dteastaíonn athbhreithniú nua uait agus níos mó ná 24 mhí tar éis a himeachta.

Má tá do chíos á ardú ag an tiarna talún

Foilsíonn Threshold comhairle mionsonraithe ar conas plé le harduithe cíosa. Tá nodanna freisin sa bhileog faoi fhadhbanna tionóntachta (pdf) faoi conas plé le harduithe cíosa. Is féidir dul i dteagmháil le Threshold chun comhairle a fháil mar gheall ar do chás féin – féach ‘Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas’ thíos.

Má tá aon díospóid ann faoi mhéid do chíosa, is féidir le ceachtar taobh an díospóid a tharchur chuig an Bord um Thionóntachtaí Cónaithe. Má mhaíonn tú go bhfuil an cíos a bheartaítear níos airde ná an cíos margaidh, ba cheart duit fianaise a sholáthar i leith rátaí cíosa ar a mhacasamhail de mhaoin sa cheantar céanna.

Má thug an tiarna talún fógra bailí scríofa duit, caithfidh tú dul i dteagmháil leis an BTC roimh an dáta ar a dtagann an cíos úr i bhfeidhm nó laistigh de 28 lá ó fháil an fhógra, pé ceann is déanaí. Ní leagtar aon teorainn ama mura bhfuil an fógra bailí.

Ní mór duit leanúint le do chíos a íoc go dtí go bhfuil cinneadh déanta ag an BTC ar an gcás.

Tionóntaí a bhfuil Forlíonadh Cíosa á fháil acu

D’fhéadfadh solúbthacht a bheith ann sa chás go lorgaíonn tiarnaí talún cíosanna atá os cionn teorainneacha Forlíonadh Cíosa. Baineann seo le tionóntaí reatha agus le hiarratasóirí nua ar Fhorlíonadh Cíosa. Déantar breithniú ar chúinsí tionóntaí agus ar chíosanna a mhéadaítear os cionn na dteorainneacha a leagtar amach, faoi mar is cuí, ar bhonn cás ar chás. Déan teagmháil leis an oifig áitiúil a riarann d’Fhorlíonadh Cíosa.

Chomh maith leis sin, oibríonn an Roinn Coimirce Sóisialaí, i gcomhar le Threshold, prótacal speisialta i gceantair ina bhfuil saincheisteanna an-ghéara i gceist le soláthar. Féadfaidh tionóntaí i mBaile Átha Cliath, Cill Dara, an Mhí, Cill Mhantáin agus i gcathair Chorcaí rochtain a fháil ar an tSeirbhís um Chosaint Tionóntachta trí ghlao ar 1800 454 454.

Rátaí

Chun diospóid a tharchur chuig an BTC, cosnaíonn sé €15 iarratas a dhéanamh ar líne agus €25 iarratas a dhéanamh ar pháipéar (téigh i dteagmháil leis an BTC chun an fhoirm a éileamh).

Cá háit a ndéanfadh mé iarratas

Threshold

21 Bóthar na gCloch
Baile Átha Cliath 7
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:1800 454 454
Facs:(01) 677 2407
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advice@threshold.ie


Threshold

Clinic For-rochtana
Oifig an Chomhairle Contae
Bóthar an Gharráin
Baile Bhlainséir
Contae Átha Cliath

Uaireanta Oscailte:Dé Máirt 2 rn - 5 in
Teil: (01) 635 3651


Threshold

22 Meall Theas
Corcaigh
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine: 9 rn go 1 in agus 2 in go 5 in
Teil:(021) 427 8848
Facs:(021) 480 5111
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicecork@threshold.ie

Threshold

5 Cnoc na Radharc
Gaillimh
Éire
H91 HC1H

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:(091) 563 080
Facs:(091) 569 273
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicegalway@threshold.ie

Seirbhís um Chothabháil Tionóntachtaí

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine, 9 rn go 9 in
Lóghlao:1800 454 454
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: tps@threshold.ie

An Bord um Thionóntachtaí Cónaithe

Bosca PO 47
Cloich na Coillte,
Contae Chorcaí
Éire

Teil: 0818 303 037 or 00353 766 887 350
Facs: 0818 303 039
Láithreán Gréasáin: http://www.rtb.ie/


Page edited: 23 November 2016