Ag lorg árasáin nó tí ar cíos

Réamhrá

Tugtar breac-chuntas sa cháipéis seo ar roinnt pointí go mb’fhéidir gur mian leat machnamh a dhéanamh orthu agus tú ag iarraidh cóiríocht phríomháideach ar cíos a aimsiú.

Sula ndéanann tú cuairt chun an chóiríocht a fheiceáil, ba cheart duit machnamh a dhéanamh ar an méid a leanas:

  • Cé mhéid cíosa agus billí fóntais is féidir leat a íoc?
  • Caighdeán na cóiríochta
  • Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER) na réadmhaoine
  • Láthair na réadmhaoine
  • Cén fhad a bheartaíonn tú fanacht ann?
  • Cibé acu an mian leat seomra leapa/seomra folctha/cistin etc a roinnt.

Cóiríocht phríomháideach ar cíos a aimsiú

Is gnách go ndéantar tromlach na seomraí, na n-árasán nó na dtithe a fhógairt ar láithreáin ghréasáin chóiríochta. Féadfaidh tú cuardach a dhéanamh le haghaidh cóiríochta de shaghas ar leith agus foláirimh a shocrú do do riachtanais ar leith.

I measc na bhfoinsí eile tá míreanna cóiríochta i nuachtáin; fógraí i siopaí; cláir fógraí i gcoláistí etc. Ina theannta sin, coimeádann an chuid is mó d’Aontais na Mac Léinn liostaí cóiríochta chomh maith. Sa mhullach air sin, d’fhéadfá teacht ar chóiríocht trí bheith ag labhairt le daoine nó trí chomharthaí ar a bhfuil ‘Le ligean’ scríofa ar réadmhaoin.

Eagraíochtaí tráchtála iad gníomhaireachtaí cóiríochta nó gníomhaireachtaí ligin a chabhraíonn leat teacht ar chóiríocht phríobháideach ar cíos. D’fhéadfaidís táille a ghearradh ort. Sula gcláraíonn tú le gníomhaireacht, ba cheart duit an méid a leanas a dheimhniú:

  • An bhfuil ceadúnas ag an ngníomhaireacht?
  • Cén seirbhísí atá á dtairiscint acu?
  • Má íocann tú táille, faoi cén cúinsí a bheidh tú i dteideal aisíocaíocht a fháil?
  • Má bhíonn tú i dteideal Forlíonadh Cíosa, an bhfuil tiarnaí talún ar liosta na gníomhaireachta a ghlacann leis an bhForlíonadh Cíosa?
  • Má chinneann tú chun clárú leis an ngníomhaireacht, bí cinnte go bhfaigheann tú fáltas d'aon airgead a íocann tú.

Árasán nó teach a fheiceáil

Baineann Íoschaighdeáin le cóiríocht atá á tairiscint le haghaidh cíosa.

Ba cheart go dtabharfaidh an seicliosta feiceála lámh chúnta duit.

  • Arb ann d’aon chomharthaí taise?
  • An osclaíonn na fuinneoga?
  • Cén slándáil atá curtha ar fáil (ar nós glais fuinneoige, aláram buirgléireachta)?
  • An bhfuil braiteoir deataigh sa chóiríocht agus an bhfuil sé ag oibriú?
  • An bhfuil aláram dóiteáin ann? Seiceáil nósanna imeachta aslonnaithe dóiteáin (go háirithe in árasáin)
  • Cé a íocann don teas? Cé na huaireanta a bhíonn sé ar siúl, agus cé aige/aici a bhfuil smacht acu air?
  • An bhfuil fáil ar uisce te an t-am ar fad nó cuid den am?
  • An bhfuil an sorn agus an cuisneoir glan agus in ord oibre?
  • Cén bhail atá ar an seomra folctha?
  • An bhfuil ort an seomra folctha a roinnt, má tá, le cé mhéid duine eile?
  • An bhfuil spás stórála ann le haghaidh rothar?
  • An bhfuil spás páirceála ag an réadmhaoin? Molann Threshold duit go bhfaigheann tú dearbhú i scríbhinn ó do ghníomhaire ligin nó ó do thiarna talún go gcuirtear spás páirceála ar fáil leis an gcóiríocht sula dtugann tú aon airgead dóibh.
  • An bhfuil bealach bus nó seirbhísí iompair eile sa cheantar?
  • An bhfuil siopaí agus áiseanna eile thart timpeall?

Sula n-aontaíonn tú chun an cíos a íoc

Déan cinnte deimhin de go bhfuil sé d’acmhainn agat an cíos a iarrtar a íoc, as d'ioncam féin nó le tacaíocht Stáit, mar Forlíonadh Cíosa, Íocaíocht Cúnaimh Tithíochta (ÍCT) nó an Scéim Chóiríochta Ar Cíos (RAS).

Má bheidh Forlíonadh CíosaÍCT á éileamh agat, cinntigh go bhfuil a fhios agat an uasleibhéal áitiúil cíosa a cheadaítear. I gcásanna, áfach, féadtar cíos níos mó a údarú munar féidir cóiríocht oiriúnach a fháil ar cíos taobh istigh de na teorainneacha

Cearta agus dualgais

Bí san airdeall ar do chearta agus do dhualgais mar thionónta agus ar chearta agus dualgais an tiarna talún. Tá ar do thiarna talún, mar shampla, leabhar cíosa a sholáthar duit agus lena chinntiú go mbaineann an chóiríocht íoschaighdeáin fhisiciúla amach. Ina theannta sin, ní mór dóibh an tionóntacht a chlárú leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC).

Má iarrann an tiarna talún ort léas téarma sheasta a shíniú, ná haontaigh mura bhfuil tú cinnte go bhfanfaidh tú don fhad sin ama. Má fhágann tú an chóiríocht roimh dheireadh an léasa téarma sheasta, d’fhéadfadh an tiarna talún d'éarlais a choimeád.

Níl tú faoi chumhdach na reachtaíochta um thiarna talún agus tionónta má ghlacann tú seomra ar cíos i theach do thiarna talún, seachas árasán féinchuimsitheach. Léigh tuilleadh inár ndoiciméad Cóiríocht a chomhroinnt le do thiarna talún.

Fardal

Iarr ar an tiarna talún chun liosta de gach fearastú agus fearas a chuirtear ar fáil a sholáthar duit. Ba cheart duit féin agus don tiarna talún an liosta seo a shíniú ag tús na tionóntachta lena thaispeáint go gcomhaontaíonn tú ar an bhfearastú a sholáthraítear agus ar an mbail atá orthu. Cabhróidh seo leat chun díospóidí a sheachaint le linn d’fhanachta agus nuair a bhíonn tú ag fágáil. Ba cheart an liosta seo a chur san áireamh sa leabhar cíosa.

Má tá an chuma air go ndearna tionóntaí roimhe seo damáiste, cinntigh go dtugtar seo faoi deara chomh maith. D’fhéadfá grianghraif a ghlacadh nó taifead a choimeád ar bhealach eile ar bhail reatha na réadmhaoine agus aon damáiste a rinneadh do na ballaí, don troscán nó d’fhearais.

Más ann do dheisiúcháin nár críochnaíodh, iarr ar an tiarna talún a lua i scríbhinn go dtabharfar fúthu.

Éarlaisí

Éarlaisí a choinneáil

D’fhéadfadh roinnt tiarnaí talún nó gníomhairí iarraidh ort éarlais choinneála a sholáthar nuair a dhéanann tú an cinneadh chun an chóiríocht a ghlacadh. Suim airgid atá i gceist leis seo a íocann tú chun an réadmhaoin a choinneáil duit sula síníonn tú an léas agus a iontrálann tú i gconradh leis an tiarna talún. Ba cheart duit fáltas i scríbhinn a fháil le haghaidh éarlais choinneála. Is gnách nach n-aisíoctar éarlaisí coinneála mura nglacann tú an chóiríocht.

Éarlaisí urrúis

Iarrfar ort éarlais urrúis a íoc sula n-aistríonn tú isteach sa chóiríocht. Is gnách gurb ionann éarlais agus cíosa mí amháin agus coimeádann an tiarna talún í mar urrús le haghaidh aon riaráistí cíosa nó aon damáiste thar ghnáthchaitheamh is cuimilt. Má tá íocaíocht leasa shóisialaigh á fáil agat agus murar féidir leat an éarlais a íoc, d’fhéadfadh ionadaí na Roinne Coimirce Sóisialaí (an tOifigeach Leasa Pobail roimhe seo) cabhrú leat agus éarlais á híoc agat faoin Scéim Liúntas Leasa Fhorlíontaigh. Ba cheart duit fáltas a fháil d’aon éarlais a íocann tú. Ba cheart go luaitear suim na héarlaise arna híoc i do leabhar cíosa. D’fhéadfá d’éarlais a chailleadh sna cásanna a leanas:

  • Fágann tú gan fógra ceart a thabhairt nó fágann tú roimh dheireadh léas téarma sheasta
  • Bíonn tú mar chúis le damáiste a dhéanamh don chóiríocht a sháraíonn gnáthchaitheamh is cuimilt
  • Fágann tú agus billí nó cíos gan íoc.

Tuilleadh eolais agus tacaíocht

Is foinse áisiúil faisnéise agus chomhairle ar shaincheisteanna tiarna talún agus tionóntaí iad Threshold. Léigh comhairle Threshold maidir le cóiríocht phríobháideach ar cíos a lorg agus ar shaincheisteanna tionóntachta go ginearálta.

Cabhraíonn an Bord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC) chun díospóidí idir tiarnaí talún agus tionóntaí, lena n-áirítear aon díospóidí faoi choinneáil éarlaisí, a réiteach.

Athraíonn an tAcht um Thionóntachtaí Cónaithe (Leasú) 2015 cuid de na rialacha. Beidh tuilleadh eolais ar fáil go luath.

Page edited: 16 October 2012