Díospóidí a réiteach idir tiarnaí talún agus tionóntaí

Réamhrá

Féadann díospóidí a bheith ann idir tiarnaí talún agus tionóntaí i dtaca le cóiríocht a ligtear ar cíos. Is mó cás inar féidir na díospóidí seo a réiteach ar bhonn neamhfhoirmeálta idir an dá pháirtí. Ach uaireanta ní mór dul i muinín tríú páirtí chun dhá thaobh an scéil a chloisteáil agus cinneadh a dhéanamh maidir leis an réiteach is fearr a oireann don chás. Tugann an cháipéis seo cuntas ar bhealaí chun dul i ngleic le díospóidí comónta i dtionóntachtaí cónaithe príobháideacha agus ar conas cabhair a fháil.

Cumhdaíonn an tAcht um Thionóntachtaí Cónaithe 2004 formhór tionóntachtaí cónaithe príobháideacha. Ba cheart gach tionóntacht den saghas seo a chlárú leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP), a chuireann seirbhís réiteach díospóide ar fáil (féach thíos).

Ní chumhdaíonn an tAcht do thionóntacht más rud é go bhfuil seomra ar cíos agat i dteach do thiarna talún nó más tionónta tú de chuid údaráis áitiúil nó d'eagras tithíochta sóisialta.

Reachtaíocht nua

Athraionn an tAcht um Thionóntachtaí Cónaithe (Leasú) 2015 cuid de na rialacha. Faoin Acht seo, ní ghearrann an BTCP táille iarratais nuair a roghnaíonn an tionónta (nó an tiarna talún) an díospóid a réiteach trí idirghabháil. Tháining an t-athrú seo i bhfeidhm ar 8 Eamáir 2016 (pdf). Léigh tuilleadh sa phreasráiteas seo.

Ag déileáil le díospóidí

Má tharlaíonn díospóid idir tusa agus do thiarna talún, ba chóir iarracht a dhéanamh i dtús báire teacht ar réiteach idir an bheirt agaibh. Bí cinnte go bhfuil do chearta agus oibleagáidí ar eolas agat agus go bhfuil do chuid fíricí ullmhaithe roimhe ré agus iad a bheith ceart agat. D'fhéadfadh sé a bheith cuideachtúil litir a chur chuig do thiarna talún, le mionsonraí do ghearáin agus le fianaise úsáideach, mar shampla grianghrafanna nó admháil i leith deisiúcháin. Coimeád taifead d'aon teagmháil idir tusa agus do thiarna talún - litreacha, ríomhphoist agus cáipéisí eile.

Munar féidir leat an díospóid a réiteach mar seo, seans go bhfuil cabhair sheachtrach ag teastáil.

  • Má bhaineann fadhb ar bith le do thionóntacht, is féidir teagmháil a dhéanamh le Threshold, an carthanas náisiúnta um thithíochta a gcuireann eolas agus comhairle ar fáil do dhaoine i dtithíocht phríobháideach ar cíos
  • Má bhaineann do dhíospóid le bunchaighdeáin fhisiciúla nach bhfuil bainte amach i dteach, is féidir gearán a dhéanamh don tSeirbhís um Shláinte Chomhshaoil de chuid d’údarás áitiúil, a bhfuil freagracht orthu a chinntiú go bhfuil na caighdeáin sin á mbaint amach i do chóiríocht phríobháideach ar cíos
  • Má bhaineann do dhíospóid le teip do thiarna talún leabhar cíosa, fáltais nó ráitis maidir le cíos a íocadh a thabhairt duit, is féidir leat gearán a dhéanamh don rannóg tithíochta de chuid d’údaráis áitiúil a bhfuil freagracht orthu na rialacháin ar leabhair chíosa a chur i bhfeidhm.
  • Má tharlaíonn sé nach féidir an díospóid a réiteach, is féidir leat do chás a chur faoi bhráid an Bhoird um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP)

Seirbhís réitigh díospóide an BTCP

Soláthraíonn An Bord um Thionóntachtaí Cónaithe Príobháideacha (BTCP) seirbhís réiteach díospóide do thiarnaí talún agus tionóntaí. Nuair a thagtar ar chomhaontú le cabhair nó breithniú an BTCP, tá an comhaontú sin ceangailteach de réir dlí. Is féidir le tiarnaí talún, tionóntaí nó páirtithe eile ar a dtéann an díospóid i bhfeidhm (m.sh. comharsana) an próiseas a thionscnamh chun an díospóid a réiteach. Ní foláir go bhfuil tiarnaí talún cláraithe leis an BTCP chun leas a bhaint as an seirbhís seo ach is féidir le tionóntaí leas a bhaint as an seirbhís fiú mura bhfuil an tionóntacht cláraithe ag an tiarna talún.

Is é a chuirtear san áireamh sa tseirbhís seo ná díospóidí a bhaineann leis na rudaí seo a leanas: éarlaisí; téarmaí léasa; deireadh a chur le tionóntacht; riaráiste cíosa; cíosanna an mhargaidh; gearáin ó chomharsana; sáruithe ar oibleagáidí reachtúla ag an tiarna talún nó ag an tionónta; nó ábhar ar bith eile a bhaineann leis an tionóntacht. Chomh maith leis sin, is féidir leis an tseirbhís déileáil le díospóidí a bhaineann le téarmaí léasa nó socrú eile tionóntachta nach bhfuil luaite go sonrach san Acht um Thionóntachtaí Cónaithe, 2004. Ní gá ionadaíocht dhlíthiúil a bheith ag duine agus cás á thógáil aige/aici chuig an BTCP.

Teorainneacha ama

Baineann tréimhsí ama ar leith teoranta le cineálacha áirithe díospóidí. Is féidir leis an BTCP na teorainneacha seo a shíneadh in imthosca eisceachtúla.

  • Ní mór díospóid ar bith maidir le méadú cíosa a chur faoi bhráid an BTCP roimh theacht i bhfeidhm an méadaithe cíosa, nó laistigh de 28 lá i ndiaidh fógra foirmiúil a fháil maidir leis an cíos nua (pé ceann is déanaí)
  • Ní féidir díospóidí maidir le cíos a chur faoi bhráid an Bhoird níos mó ná 28 lá i ndiaidh dheireadh an tionóntachta
  • Ní mór díospóidí maidir le fógraí um fhoirceannadh a chur faoi bhráid an Bhoird laistigh de 28 lá i ndiaidh an fhógra a fháil

Mar a fheidhmíonn an próiseas

Is ann do 2 chéim i bpróiseas réitigh díospóidí an BTCP. Idirghabháil nó breithniú faoi rún atá i gceist le Céim 1. Is féidir leis na páirtithe (an tiarna talún agus an tionónta) rogha a dhéanamh maidir leis an modh is fearr leo. Mura mian leo glacadh le cinneadh an idirghabhálaithe nó le cinneadh an bhreithneora, is féidir achomharc a dhéanamh ar an díospóid chuig Céim 2. Éisteacht phoiblí ag Binse Tionóntachta 3-Duine atá i gceist le Céim 2. Ní mór an achomharc sin a dhéanamh laistigh de 10 lá.

Ordú cinnidh ón BTCP a bhíonn mar thoradh ar shocrú eadrána, ar chinneadh breithneora nó ar chinneadh an Bhinse. An Chúirt Chuarda a chuireann ordú cinnidh i bhfeidhm. Is féidir achomharc a dhéanamh ar an Ard-Chúirt maidir le cinnidh Bhinse, ach amháin ar phointe dlí.

Idirghabháil

Ciallaíonn idirghabháil go gcuidíonn idirghabhálaí neamhchlaonta leis an dá pháirtí teacht ar chomhaontú le chéile. Ní rachaidh an próiseas idirghabhála ar aghaidh ach amháin sa chás go n-aontaíonn an dá pháirtí leis an idirghabháil agus sa chás go measann an BTCP gurb í an slí is fearr chun an díospóid a réiteach. Tá rogha ann idir idirghabháil aghaidh ar aghaidh nó idirghabháil mhear ar an teileafón.

  • I gcás idirghabhála ar an teileafón, déanann an t-idirghabhálaí teagmháil aonair le gach taobh sa díospóid i sraith glaonna teileafóin
  • I gcás idirghabhála aghaidh ar aghaidh, eagraíonn an t-idirghabhálaí éisteacht phríobháideach inar féidir le gach páirtí a chás féin agus fianaise ar bith tacaíochta a chur i láthair

Cabhróidh idirghabhálaí an BTCP leis an dá pháirtí teacht ar chomhaontú a shásóidh gach duine. Cuirfear tuairisc ar an idirghabháil chuig an dá pháirtí mar aon le litir ag glacadh leis an gcomhaontú agus litir ag diúltú don chomhaontú. Beidh stadtréimhse de 10 lá ansin ag an dá pháirtí agus ina dhiaidh sin beidh orthu an litir glactha nó an litir diúltaithe a sheoladh ar ais chuig an BTCP. Má ghlacann an bheirt acu leis an gcomhaontú idirghabhála, is ord dearbhaithe de chuid an BTCP é atá ceangailteach de réir dlí.

Breithniú

Sa chás go socraíonn na páirtithe gan seirbhísí idirghabhála a úsáid, nó sa chás nach gceapann an BTCP go bhfuil an cás feiliúnach d' idirghabháil, téann sé ar aghaidh chuig breithniú. Ceaptar breithneoir an BTCP chun an cás a fhiosrú go hiomlán. Socróidh breithneoir an BTCP ar an mbealach a réiteofar an díospóid, bunaithe ar fhianaise agus finnéithe na bpáirtithe.

Ceaptar an breithneoir chun fiosrú iomlán a dhéanamh ar an gcás. Déanann an breithneoir cinneadh a bhíonn bunaithe ar fhianaise agus ar fhinnéithe an dá pháirtí chun an díospóid a réiteach. I gcásanna áirithe, baintear úsáid as próiseas measúnaithe ar pháipéar.

Mar a tharlaíonn sa phróiseas idirghabhála, cuirfear tuairisc an bhreithneora chuig an dá pháirtí mar aon le litreacha glactha agus diúltaithe. Ní mór ceann de na litreacha sin a chomhlánú agus a sheoladh ar ais chuig an BTCP laistigh de 21 lá. Má ghlacann an bheirt acu le cinneadh an bhreithnithe, is ordú dearbhaithe de chuid an BTCP é atá ceangailteach de réir dlí.

Léigh tuilleadh i gceisteanna coitianta an BTCP.

Binse Tionóntachta

An dara céim i seirbhís réiteach díospóide an BTCP atá sa Bhinse Tionóntachta. Is féidir díospóid a chur ar aghaidh chuig an Binse Tionóntachta ar son ceithre chúis:

  • Má theipeann ar an gcóras idirghabhála teacht ar chomhaontú
  • Más mian le ceachtar párití achomharc a dhéanamh ar chinneadh an Bhreithneora laistigh de 21 lá
  • Má iarrann ceachtar de na páirtithe éisteacht bhinse
  • Má chuireann an BTCP an díospóid díreach faoi bhráid an Bhinse, m.sh. nuair atá cuma air go bhfuil seans láidir ann go ndéanfar damáiste don áit chónaithe no contúirt do pháirtí amháin.

Má théann do chás faoi bhráid an Bhinse, cuirfidh an BTCP é sin in iúl duit i scríbhinn. Léiríonn an litir sin dáta, am agus áit na héisteachta agus tugann sí cuntas ar an díospóid agus ar na nósanna imeachta a nglacfar leo ag an éisteacht.

Eiseofar cinneadh an Bhinse Tionóntachta chuig gach páirtí mar ordú dearbhaithe de chuid an BTCP agus tá sé ceangailteach de réir dlí. Foilsítear orduithe dearbhaithe ar láithreán gréasáin an BTCP. Is féidir achomharc a dhéanamh chuig an Ard-Chúirt ar chinntí a dhéanann an Binse ar phointe dlí amháin agus ní mór an t-achomharc a chur isteach laistigh de 21 lá.

Léigh tuilleadh sna ceisteanna coitianta.

Forfheidhmiú

An Chúirt Chuarda atá freagrach as forfheidhmiú Orduithe Dearbhaithe an BTCP. Más rud é nach gcomhlíonann ceachtar de na pártithe ordú dearbhaithe, is féidir iad a thuairisciú chuig an BTCP. Is féidir leis an BTCP iarratas a dhéanamh ar Ordú Cúirte Cuarda ansin ag treorú an pháirtí atá i gceist an tOrdú a chomhlíonadh. Má chuirtear isteach ort toisc nach bhfuil duine ag comhíonadh ordaithe is féidir leat iarratas a dhéanamh díreach chuig an Chúirt Chuarda. Léigh tuilleadh faoi fhorfheidhmiú orduithe agus ceisteanna coitianta.

Rátaí

Siad seo leanas na táillí ar iarratas a chur isteach chuig an BTCP:

Ar líne Ar pháipéar
Díospóid a réiteach trí idirghabháil Saor in aisce Saor in aisce
Díospóid a réiteach trí bhreithniú €15 €25
Achomhairc €85 €100

Má tá ionadaíocht dhlíthiúil agat nuair a théann an cás go dtí Binse Fiosraithe Tionóntachta an BTCP, ní mór duit costas iomlán na comhairle sin a íoc.

Soláthraíonn Threshold a sheirbhísí saor in aisce.

Conas iarratas a dhéanamh

Foilsíonn an BTCP faisnéis iomlán ar iarratas a dhéanamh ar reiteach díospóide, ina measc treoir mhionsonraithe ar fhianaise. Déan iarratas ar líne nó téigh i dteagmháil leis an BTCP chun foirm iarratais a éileamh.

Clúdaíonn bileog Threshold (pdf) a lán de na ceisteanna ábhartha. Foilsíonn an BTCP seicliosta do thionóntaí ar conas díospóidí a sheachaint, chomh maith le seicliosta do thiarnaí talún.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

An Bord um Thionóntachtaí Cónaithe

Bosca PO 47
Cloich na Coillte,
Contae Chorcaí
Éire

Uaireanta Oscailte: 8.30 rn go 6.30 in
Teil: 0818 303 037 or 00353 766 887 350
Facs: 0818 303 039
Láithreán Gréasáin: http://www.rtb.ie/
Láithreán Gréasáin: https://onestopshop.rtb.ie/

Sa chás nach bhfuil duine ag cloí le hOrdú Dearbhaithe ón BTCP, téigh i dteagmháil leis an BTCP nó déan iarratas díreach chuig an Chúirt Chuarda.

Chun faisnéis agus comhairle a fhail mar gheall ar fhadhbanna i do thionóntacht, téigh i dteagmháil le Threshold mar a leanas:

Threshold

21 Bóthar na gCloch
Baile Átha Cliath 7
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:1800 454 454
Facs:(01) 677 2407
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advice@threshold.ie

Threshold

22 Meall Theas
Corcaigh
Éire

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine: 9 rn go 1 in agus 2 in go 5 in
Teil:(021) 427 8848
Facs:(021) 480 5111
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicecork@threshold.ie

Threshold

5 Cnoc na Radharc
Gaillimh
Éire
H91 HC1H

Uaireanta Oscailte:Luan-Aoine 9.30 rn - 5 in
Teil:(091) 563 080
Facs:(091) 569 273
Láithreán Gréasáin: http://www.threshold.ie
R-phost: advicegalway@threshold.ie

Page edited: 20 September 2016