An scéim náisiúnta um morgáiste-chuig-cíos

Réamhrá

Faoin scéim náisiúnta um morgáiste-chuig-cíos, féadfaidh daoine a bhfuil deacrachtaí acu a morgáistí a íoc le h-iasachtóirí príomháideacha aistriú ó úinéireacht a bheith acu ar a dteach go dtí a dteach a ligean ar cíos mar thionóntaí sóisialacha le comhlachas tithíochta, a cheannaíonn an teach ón iasachtóir. Má ghlacann tú leis an rogha um morgáiste-chuig-cíos, ní bheidh úinéireacht agat ar do theach a thuilleadh ná aon leas airgeadais agat ann.

scéim um morgáiste-chuig-cíos ar bun in údaráis áitiúla freisin.

I measc na mbearta nua chun tacú le daoine i riaráiste morgáiste, a fógraíodh an 13 Bealtaine 2015, tá leathnú na scéime cíos in ionad morgáiste.

Rialacha

Is do dhaoine a bhfuil morgáiste acu le hiasachtóirí príobháideacha an scéim náisiúnta cíos in ionad morgáiste. Tá rogha cíos in ionad morgáiste ar leithligh d’iasachtaithe údaráis áitiúil i riaráiste.

Chun cáiliú don scéim cíos in ionad morgáiste ní mór go gcomhlíonfadh do mhorgáiste, do theach agus do líon tí critéir incháilitheachta mhionshonraithe, mar seo a leanas:

Do mhorgáiste

  • Ní mór duit gan a bheith in ann d’aisíocaíochtaí ar d’iasacht morgáiste a dhéanamh agus ní mór gur chinn d’iasachtóir gur dóigh nach dtiocfadh athrú ar sin sa todhchaí
  • Ní mór duit a bheith i dteagmháil le d’iasachtóir agus iarracht a dhéanamh teacht ar réiteach
  • Ní mór go mbeadh an Próiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste (MARP) curtha i gcrích agat le d’iasachtóir

Do theach

  • Go ginearálta, ní mór go mbeadh do mhaoin i gcothromas diúltach. Ach d’fhéadfaí maoin atá i gcothromas dearfach imeallach a mheas anois a bheith san áireamh sa scéim, más rud é nach bhfuil an cothromas nach mó ná 10% den luach margaidh oscailte, go huasmhéid €15,000.
  • Ní mór go bhfeilfeadh do mhaoin do chuid riachtanas – ní chóir go mbeifeá fo-chóirithe i gcomhréir le treoirlínte an údaráis áitiúil, móide seomra leapa amháin.
  • Ag brath ar chineál agus suíomh do mhaoine, ní mór go mbeadh sé nach mó ná luach áirithe (arna méadú in 2015) mar atá leagtha amach sa tábla seo a leanas:
Cineál na maoine Suíomh Uasluach
Teach Baile Átha Cliath, Cill Dara, An Mhí, Cill Mhantáin, Lú, Corcaigh agus Gaillimh €350,000
Árasán nó teach cathrach Baile Átha Cliath, Cill Dara, An Mhí, Cill Mhantáin, Lú, Corcaigh agus Gaillimh €300,000
Teach Áiteanna eile sa Stát €250,000
Árasán nó teach cathrach Áiteanna eile sa Stát €190,000

Do líon tí household

  • Ní mór a bheidh incháilithe do thithíocht shóisialta. Mar chuid den riachtanas sin, níor chóir go mbeadh do ghlanioncam líon tí a bheith os cionn teorainneacha ar leith, ag brath ar cén chuid den Stát ina gcónaíonn tú agus cá mhéad duine fásta agus leanbh atá sa líon tí. Tá teorainneacha ioncaim i leith na suíomhanna éagsúla le feiceáil sa tábla seo (pdf). Is ionann go ghlanioncam líon tí agus d’ioncam i ndiaidh cánacha agus árachas sóisialta a bhaint amach.
  • Ní mór nach bhfuil aon mhaoin eile agat nó aon sócmhainní sa bhreis ar €20,000
  • Ní mór go bhfuil ceart fadtéarma agat chun fanacht sa Stát (pdf)

Comhairle a fháil

Ní mór duit comhairle dhlíthiúil agus airgeadais a fháil sular féidir leis an bpróiseas um morgáiste-chuig-cíos leanúint ar aghaidh.

Íocfaidh d’iasachtóir a mhéid le €500 le haghaidh comhairle dlí.

Más mian leat, íocfaidh d’iasachtóir €250 ar do shon chun comhairle dlí a fháil ó chuntasóir ar phainéal na Seirbhíse Faisnéise agus Comhairle ar Riaráistí Morgáiste.

Féadfaidh an tSeirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid (MABS) comhairle faoi fhiachas a chur ar fáil.

Conas mar a oibríonn sé

Bíonn sraith chasta de shocruithe dlíthiúla agus airgeadais i gceist le do stádas a athrú ó úinéir go tionónta do thí, agus is gá gach ceann díobh a shíniú sular n-aistreofar an réadmhaoin.

Nuair a dhéantar comhaontú ar na socruithe go léir seo, praghas ceannaigh do thí san áireamh (féach thíos), tugann tú suas seilbh do thí ar bhonn deonach chuig d’iasachtóir morgáiste. Déanann d’iasachtóir do theach a dhíol láithreach le comhlachas tithíochta, a dhéanfaidh é a ligean ar cíos leat ansin. Féach ‘Comhlachais tithíochta’ thíos.

Praghas ceannaigh do thí

Sular féidir do theach a dhíol leis an gcomhlachas tithíochta, ní mór luacháil neamhspleách a dhéanamh air agus ní mór don iasachtóir agus don chomhlachas comhaontú a dhéanamh ar phraghas. Bunófar an praghas ar roinnt tosca, ina measc luacháil mhargaidh na réadmhaoine agus costas aon deisiúchán riachtanach. Murar féidir leis an iasachtóir agus an comhlachas tithíochta comhaontú a dhéanamh ar phraghas, ní leanfar ar aghaidh leis an socrú.

I ndiaidh an díola

Rachaidh fáltais dhíol do thí leis an gcomhlachas tithíochta i dtreo d’fhiachais mhorgáiste agus beidh ort comhaontú a dhéanamh le d’iasachtóir maidir leis an iarmhéid atá fágtha atá le híoc agat, más ann dó. Fiachas neamhurraithe atá san iarmhéid seo anois atá fanta. (Iasacht atá i bhfiachas urraithe ar a bhfuil earraí nó réadmhaoin ar fáil mar urrús i leith neamhíocaíochta – mar shampla, morgáiste tithíochta, sa chás go gcuireann tú an réadmhaoin ar fáil mar urrús agus féadtar í a athshealbhú murar féidir leat an morgáiste a íoc.)

Ní bheidh do mhaoin faoi d’úinéireacht a thuilleadh, ach féadfaidh tú leanúint ort cónaí i do theach mar thionónta tithíochta sóisialta agus beidh comhaontú tionóntachta agat leis an gcomhlachas tithíochta. Mar a dhéantar i gcás gach réadmhaoine a díoltar ó 1 Eanáir 2010 amach, cuirfear dáta an díolacháin, praghas agus seoladh do thí ar an gClár Praghsanna Réadmhaoine Cónaithe, arna fhoilsiú ag an Údarás Rialála Seirbhísí Maoine.

Má thagann feabhas ar do chás airgeadais, beidh sé de rogha agat an teach a cheannach ar ais ón gcomhlachas tithíochta tar éis tréimhse 5 bliana.

Comhlachais tithíochta

Is carthanacht chláraithe comhlachas tithíochta agus is eagraíocht neamhbhrabúsach iad a faomhadh chun tithíocht shóisialta a chur ar fáil agus a bhainistiú. Tá sé de chuspóir ag comhlachais tithíochta tithíocht a chur ar fáil dóibh siúd nach féidir leo íoc as a riachtanais tithíochta óna n-acmhainní féin ar cíos inacmhainne.

Íocfaidh tú cíos bunaithe ar d’ioncam. Má thagann méadú ar d’ioncam, tiocfaidh méadú ar an gcíos, ach má thagann laghdú ar d’ioncam, tiocfaidh laghdú ar an íocaíocht chíosa chomh maith. Ar an mbealach seo, fanann an cíos a íoctar inacmhainne.

Go ginearálta, ní mór duit a bheith incháilithe do thithíocht shóisialta d’fhonn a bheith i do thionónta chumann tithíochta. Mar sin, mar a luaitear san ‘Rialacha’ thuas, ní mór go mbeifeá incháilithe do thithíocht shóisialta chun cáiliú don scéim cíos in ionad morgáiste. Is iad na húdaráis áitiúla a dhéanann measúnú ar oiriúnacht le haghaidh tithíocht shóisialta. Féadfaidh d’iasachtóir foirm iarratais a sholáthar chun iarratas a dhéanamh ar d’údarás áitiúil.

Achomhairc

Mura gcomhaontaíonn d’iasachtóir go bhfuil tú oiriúnach don scéim um morgáiste-chuig-cíos, féadfaidh tú achomharc a dhéanamh le Coiste Achomhairc na n-iasachtóirí faoin bPróiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste (MARP).

Má chinneann an t-údarás áitiúil nach bhfuil tú incháilithe le haghaidh tacaíochta do thithíocht shóisialta (rud a chiallaíonn nach féidir leat rochtain a fháil ar an scéim cíos in ionad morgáiste), is féidir leat achomharc a dhéanamh ar an gcinneadh sin trí chóras achomhairc inmheánach an údaráis áitiúil. Mura bhfuil tú sásta leis an toradh, féadfaidh tú teagmháil a dhéanamh leis an Ombudsman.

Conas iarratas a dhéanamh

Sa chás cuí, déanfaidh d’iasachtóir an deis a chur ar tairiscint duit chun iarratas a dhéanamh ar an scéim agus foirm iarratais a thabhairt duit ar mhorgáiste-chuig-cíos. Más spéis leat, tugann tú toiliú i scríbhinn do d’iasachtóir chun do shonraí a sheoladh isteach do líon eagraíochtaí atá bainteach sa scéim.

Is gá duit ansin roinnt céimeanna a chríochnú:

  1. Comhaontaíonn tú chun úinéireacht do thí a thabhairt suas le comhaontú tionóntachta a fháil le comhlachas tithíochta.
  2. Déanann tú d’fhoirm iarratais ar Mhorgáiste-chuig-Cíos a chomhlánú mar aon le foirm iarratais ar Thacaíocht Tithíochta Sóisialta agus iad a thabhairt do d’údarás áitiúil, mar aon leis an gcáipéisíocht riachtanach uile, lena n-áirítear an Litir Thairisceana chun bheith Rannpháirteach sa Scéim um Morgáiste-chuig-Cíos (a eisíonn d’iasachtóir duit).

treoir i leith na scéime (pdf) foilsithe ag an nGníomhaireacht Tithíochta.

Cá ndéanfaidh mé iarratas?

Déan teagmháil le d’iasachtóir morgáiste chun plé a dhéanamh ar d’oiriúnacht don scéim um morgáiste-chuig-cíos.

Page edited: 12 January 2016