Anseo atá tú: Baile > Tithíocht > Ag ceannach tí > Riaráistí morgáiste > Cóid um chosaint tomhaltóirí agus morgáistí

Print Page Send to a Friend

Cóid um chosaint tomhaltóirí agus morgáistí

Réamhrá

Tá institiúidí iasachta, ar nós banc agus cumainn foirgníochta, faoi cheangal ag dhá chód iompair reachtúla i dtaca le morgáistí. Is iad seo an Cód Iompair maidir le Riaráistí Morgáiste de chuid an Bhainc Cheannais (CIRM) agus an Cód um Chosaint Tomhaltóirí, 2012 lena ngabhann.

Oibríonn údaráis áitiúla faoina mhacasamhail de rialacha de ghnáth. Maidir le daoine a bhfuil deacrachtaí acu agus na hiasachtaí atá acu ón údarás áitiúil a aisíoc, tá dhá phíosa reachtaíochta ann, mar aon le treoirlínte, a fhorálann go ndéanfaidh an t-údarás áitiúil socruithe chun déileáil leis an gcás – (féach ‘Iasachtaí ó údaráis áitiúla’ thíos).

Má tá deacrachtaí agat do mhorgáiste a íoc, ba cheart duit labhairt leis an institiúid iasachta a luaithe is féidir. Ní mór do d’iasachtóir roinnt bearta a ghlacadh chun déileáil le haon fhadhbanna atá agat maidir le do mhorgáiste a íoc. Ba cheart go mbeadh athshealbhú do thí beart deiridh an iasachtóra.

Cód Iompair um Riaráistí Morgáiste (CIRM)

Leasaíodh Cód Iompair um Riaráistí Morgáiste (CIRM) an Bhainc Cheannais agus tháinig an leagan nua i bhfeidhm an 1 Iúil 2013. Is é seo an príomhchód ábhartha do dhaoine a bhfuil a morgáiste tar éis riaráistí a chruthú nó atá i mbaol riaráistí a chruthú.

Ceanglaíonn an CIRM ar iasachtóirí morgáiste glacadh le nósanna imeachta sonracha nuair a bhíonn siad ag déileáil le hiasachtaithe atá thíos le deacrachtaí airgeadais agus le riaráistí. Ní mór go ndíreofar na nósanna imeachta siúd ar chabhrú leat sa mhéid is féidir faoi do chúinsí féin ar leith.

Go ginearálta, ceanglaíonn an CIRM ar iasachtóirí fanacht 8 mí sula dtugann siad faoi chaingean dlí faoi mhorgáistí ag a bhfuil riaráistí. Ní bhíonn an ceanglas seo i gceist mura bhfuil iasachtaí ag comhoibriú leis an iasachtóir d’aon turas – féach thíos.

Beag beann ar an bhfad a ghlacann sé ar d’iasachtóir do chás a mheas, agus a fhad agus a bhíonn tú ag comhoibriú, ní mór go dtabharfar fógra 3 mhí duit, ar a laghad, sular féidir leo tús a chur le himeachtaí dlí:

  • Sa chás nach gcuireann d’iasachtóir socrú eile aisíoctha ar tairiscint duit do do mhorgáiste
  • Sa chás nach nglacann tú le socrú eile aisíoctha a cuireadh ar tairiscint duit

Tabharfaidh seo roinnt ama duit chun machnamh a dhéanamh ar roghanna eile, ar nós géilleadh deonach, díol deonach nó Socrú Dócmhainneachta Pearsanta.

Gan bheith ag comhoibriú

Déanann an CIRM leasaithe an sainmhíniú a thugtar ar ‘gan bheith ag comhoibriú’ leis an iasachtóir a fhairsingiú. D’fhéadfaí a mheas nach bhfuil tú ag comhoibriú:

  • Mura nochtann tú faisnéis thábhachtach go hiomlán agus go hionraic nó
  • Má theipeann ort an fhaisnéis ábhartha a sholáthar laistigh de thráth réasúnta nó
  • Má tá tú i riaráistí ar feadh trí mhí, agus theip ort, lena linn sin, teagmháil a dhéanamh leis an iasachtóir nó chun freagra a thabhairt ar a t(h)eagmháil leat, nó níor leor d’fhreagra chun measúnú iomlán a dhéanamh ar do chúinsí nó
  • Má d’iontráil tú comhaontú eile aisíoctha agus tá trí mhí caite, agus ní dhearna tú na híocaíochtaí eile go hiomlán lena linn nó
  • Murar iontráil tú comhaontú eile aisíoctha agus tá trí mhí caite, agus níor íoc tú do mhorgáiste agus níor íoc tú do chuid riaráistí

Sula meastar nach bhfuil tú ag comhoibriú, is gá don iasachtóir scríobh chugat, agus 20 lá gnó a thabhairt duit chun gníomhartha sonracha a ghlacadh chun cabhrú leis/léi do chuid cúinsí a mheas. Ní mór dóibh foláireamh a thabhairt duit ar na hiarmhairtí a bheidh i gceist mura gcomhoibríonn tú agus a mholadh duit go lorgaíonn tú an chomhairle chuí. Sa mhullach air sin, d’fhéadfaidís an cheist a phlé leat maidir le fiachas a bheith fós le híoc tar éis athshealbhú nó díola.

Má dhéantar thú a rangú gan bheith ag comhoibriú, ní bhronnfar ort cosaint an CIRP agus féadfaidh an t-iasachtóir tús a chur le himeachtaí dlí láithreach. Sular féidir thú a rangú gan bheith ag comhoibriú, ní mór do d’iasachtóir scríobh chugat agus an foláireamh a thabhairt duit go bhféadfadh seo tarlú agus insint duit cén céimeanna is gá duit glacadh d’fhonn nach ndéanfar thú a rangú gan bheith ag comhoibriú. Féadfaidh tú an cinneadh a achomharc go rangófar thú gan bheith ag comhoibriú.

Scóip an CIRM

Baineann an CIRM le morgáistí maidir le príomháiteanna cónaithe amháin. Sainmhínítear sa Chód príomháit chónaithe mar seo a leanas, “réadmhaoin chónaithe sa Stát seo arb í an réadmhaoin chónaithe amháin atá faoi úinéireacht an iasachtaí”, mar aon leis an sainmhíniú níos coitianta – “an réadmhaoin chónaithe atá á háitiú ag an iasachtaí mar a p(h)ríomháit chónaithe sa Stát seo” (do phríomhtheach).

Is í aidhm an tsainmhínithe níos fairsinge seo cosaintí an CIRM a chur i bhfeidhm do dhaoine atá ag iarraidh a n-ioncam a uasmhéadú chun cuidiú leis an morgáiste a íoc ar a bpríomháit chónaithe nó ar a bpríomhtheach, má chónaíonn siad ann nó a mhalairt.

Cuimsítear sa Chód, freisin, iasachtaithe i réamhriaráistí. Tugtar an sainmhíniú a leanas ar réamhriaráistí: “Eascraíonn cás réamhriaráistí sa chás go ndéanann an t-iasachtaí teagmháil leis an iasachtóir chun a chur in iúl dóibh go bhfuil deacrachtaí airgeadais ag bagairt orthu agus/nó go bhfuil siad buartha faoi riaráistí morgáiste a chruthú”.

Baineann an CIRM le gach iasachtóir morgáiste a oibríonn sa Stát, seachas comhair chreidmheasa agus údaráis áitiúla (féach ‘Iasachtaí ó údaráis áitiúla’ thíos).

Ceanglais an CIRM

Leagtar amach sa CIRM an chreatlach nach mór d’iasachtóirí úsáid nuair a bhíonn siad ag déileáil le hiasachtóirí a chruthaigh riaráistí morgáiste nó atá i réamhriaráistí. Ceanglaítear ar iasachtóirí gach cás den chineál sin a láimhseáil go báúil agus go dearfach, agus é i gcónaí bheith i gceist acu cabhrú le daoine a gcuid oibleagáidí morgáiste a chomhlíonadh.

Ní mór d’iasachtóirí an méid a leanas a bheith acu faoin gCIRM:

  • Aonad Tacaíochta Riaráistí (ATR) le measúnú a dhéanamh ar chásanna riaráistí agus réamhriaráistí
  • Bord Achomharc inmheánach chun breithniú a dhéanamh ar achomhairc ó iasachtaithe maidir le cinntí ATR agus le láimhseáil iasachtóra chás an iasachtaí faoin PRRM.

Ní mór d’iasachtóirí a méid a leanas a dhéanamh chomh maith:

  • A chinntiú nach go léirítear cumarsáid le hiasachtaithe ar bhealach soiléir agus a oireann do thomhaltóirí agus go bhfuil an leibhéal cumarsáide ón iasachtóir, nó ó aon tríú páirtí a ghníomhaíonn ar a s(h)on, comhréireach agus gan bheith iomarcach, agus cúinsí an iasachtaí a chur san áireamh
  • Gan cumarsáid rialta gan ghá a dhéanamh
  • A chinntiú nach bhfuil an chumarsáid a dhéantar le hiasachtaithe ina iompar ionsaitheach, imeaglach nó ciaptha
  • A chinntiú go dtugtar dóthain ama d’iasachtaithe chun gníomh a chur i gcrích ar thug siad gealltanas ina leith sula ndéantar iarracht tabhairt faoi chumarsáid leantach
  • Leabhrán faisnéise a chur ar fáil d’iasachtaithe a chruthaigh riaráistí (nó atá i mbaol riaráistí a chruthú), lena n-áirítear sonraí faoin PRRM, na pointí ábhartha teagmhála le haghaidh saincheisteanna riaráistí agus sonraí faoi láithreáin ghréasáin ar a bhfuil faisnéis faoi riaráistí morgáiste, ar nós mabs.ie agus keepingyourhome.ie
  • Mír thiomnaithe a sholáthar ar a láithreán gréasáin d’iasachtaithe ag a bhfuil deacrachtaí airgeadais nó atá i mbaol deacrachtaí airgeadais Ní mór go n-áireofar sa mhír seo an leabhrán thuas agus naisc leis na láithreáin ghréasáin thuas.
  • Fan ar a laghad 8 mí sula ndéantar iarratas ar na cúirteanna chun tús a chur le caingean dlí maidir le hathshealbhú réadmhaoine (ní bhaineann seo mura bhfuil an t-iasachtaí ag comhoibriú leis an iasachtóir)

Níor cheart d’iasachtóirí an méid a leanas a dhéanamh:

  • Iarraidh ar iasachtaí athrú ó mhorgáiste reatha rianúcháin go dtí saghas eile de mhorgáiste, mar chuid de shocrú eile a cuireadh ar tairiscint don iasachtaí ag a bhfuil riaráistí nó atá i mbaol riaráistí mura bhfuil aon cheann de na roghanna a ligfeadh don iasachtaí an ráta úis rianúcháin a choimeád oiriúnach agus inmharthana i dtaca le cúinsí aonair an iasachtaí.

Más amhlaidh an cás, féadfaidh an t-iasachtóir socrú eile aisíoctha a thairiscint don iasachtaí a iarann ar an iasachtaí chun athrú ó mhorgáiste reatha rianúcháin go dtí saghas eile de mhorgáiste:

  • A fhad agus go bhfuil socrú eile aisíoctha inacmhainne don iasachtaí, agus
  • A fhad agus is réiteach fadtéarma inmharthana é atá ar aon dul le beartas Bhanc Ceannais na hÉireann maidir le hinmharthanacht

Mura bhfuil tú sásta leis an mbealach a chaitheann an t-iasachtóir le do chás, nó má bhraitheann tú nár chomhlíon siad an CIRM, féadfaidh tú gearán a dhéanamh leis an iasachtóir faoi Chód um Chosaint Tomhaltóirí 2012 an Bhainc Cheannais.

Mura bhfuil tú sásta le toradh achomhairc nó gearáin, féadfaidh tú an cheist a chur faoi bhráid an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais

Nóta: ó 7 Feabhra 2013 i leith, ní féidir leis an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais gearán a shaothrú i gcoinne Chorparáid na hÉireann um Réiteach Bainc (IBRC) gan toiliú na hArd-Chúirte.

D’fhoilsigh an Banc Ceannais leabhrán do thomhaltóirí 'Riaráistí Morgáiste – Treoir do Thomhaltóirí maidir le Déileáil le d’Iasachtóir’ (pdf)

D’fhoilsigh Ionaid Chomhairle Dlí Saor in Aisce (ICDSanna) treoir maidir leis an CIRM (pdf).

Cód um Chosaint Tomhaltóirí

Baineann Cód um Chosaint Tomhaltóirí 2012 an Bhainc Cheannais le gníomhaíochtaí rialaithe aonán rialaithe a oibríonn sa Stát. (Mínítear na téarmaí seo sa chaibidil ‘Sainmhíniú’ den Chód.)

Áirítear leis an gCód ceanglais lena mbaineann a leagan amach conas ar cheart d’aonáin rialaithe déileáil le tomhaltóirí agus iad a láimhseáil atá i riaráistí ar réimse iasachtaí, lena n-áirítear cártaí creidmheasa, iasachtaí pearsanta agus morgáistí ceannaigh chun ligean. Ní bhaineann sé le morgáistí ar phríomháit chónaithe – cuimsítear seo sa Chód Iompair do Riaráistí Morgáiste amhail a shonraítear thuas.

Ceanglaíonn an Cód um Chosaint Tomhaltóirí ar iasachtóirí féachaint le cur chuige a chomhaontú a chabhróidh le tomhaltóir maidir le déileáil le fadhb riaráistí.

Foráiltear sa Chód, freisin, nach mór don iasachtóir:

  • Nósanna imeachta i scríbhinn a bheith i bhfeidhm maidir le riaráistí a láimhseáil agus chun faisnéis a chur ar fáil chun cabhrú leat maidir le déileáil le riaráistí
  • Sa chás go bhfanann do chuntas i riaráistí deich lá i ndiaidh gur eascair na riaráistí, chun dul i dteagmháil leat láithreach chun cúis na riaráistí a dheimhniú
  • A chinntiú gur comhréireach seachas iomarcach an leibhéal teagmhála agus cumarsáide uathu, nó ó aon tríú páirtí a ghníomhaíonn ar a son.

Níor cheart d’iasachtóirí an méid a leanas a dhéanamh:

  • Tús a chur le breis agus 3 chumarsáid gan iarraidh le hiasachtaí, ar cibé bealach, i mí féilire, seachas comhfhreagras a cheanglaítear faoin CIRM nó faoi cheanglais reachtúla eile. (Ní áirítear leis an teorainn seo gach glao nár freagraíodh ná uimhreacha gafa.)

Tháinig an Cód um Chosaint Tomhaltóirí 2012 in ionad an Bhunchóid um Chosaint Tomhaltóirí, á tháinig in éifeacht in 2007.

D’fhoilsigh an Banc Ceannais treoir do thomhaltóirí maidir leis an gCód um Chosaint Tomhaltóirí (pdf).

Iasachtaí ó údaráis áitiúla

Forálann Alt 11 d’Acht na dTithe (Forálacha Ilghnéitheacha), 1992 go bhféadfadh an t-údarás áitiúil a leithéid de shocruithe airgeadais a dhéanamh leat a mheasann siad a bheith cothrom cóir chun do chuid cúinsí ar leith a chur san áireamh. Ciallaíonn sé sin go bunúsach, má tá fadhbanna agat do chuid aisíocaíochtaí a íoc, gur chóir duit dul chuig d’údarás áitiúil féachaint an féidir leat socrú a dhéanamh le cabhrú leat íoc thar thréimhse níos faide nó na híocaíochtaí a athstruchtúrú ar bhealach éigin eile.

Eisíodh treoirlínte d’údaráis áitiúla maidir le conas déileáil le cásanna dá samhail sin. Tá iad seo bunaithe ar an gCód Iompair maidir le Riaráistí Morgáiste de chuid an Bhainc Cheannais, a shonraítear thuas. Tá athbhreithniú á dhéanamh orthu faoi láthair i bhfianaise na n-athruithe atá á ndéanamh ar an CIRM.

Forálann Acht na dTithe (Forálacha Ilghnéitheacha), 2009 sa chás go bhfuil airgead gan íoc agat le húdarás áitiúil de bharr cíosa nó de bharr aisíocaíochtaí iasachta, agus go dtuigeann an t-údarás áitiúil go mbeifeá thíos le cruatan míchuí murach sin, féadfaidh siad socrú a dhéanamh leat go n-aisíocfaidh tú iad trí thráthchodanna. Tá feidhm ag an alt seo (Alt 34) i gcás socruithe maidir le haisíocaíochtaí iasachta ón 14 Meitheamh 2010 i leith ach níl feidhm aige maidir le cíos.

Dáta an Leasaithe Deireanaigh: 13 January 2014

Teanga

English

Ábhar Gaolmhar

Téigh i dteagmháil linn

Má tá ceist agat a bhaineann leis an ábhar seo, is féidir leat glao a chur ar an tSeirbhís Ghutháin um Fhaisnéis do Shaoránaigh 0761 07 4000 (Luan go hAoine idir 9rn agus 8in) no trí bhualadh isteach san Ionad Faisnéise do Shaoránaigh is gaire duit.