Cód Iompair i leith Riaráistí Morgáiste

Is é an Cód Iompraíochta ar Riaráistí Morgáiste (CIRM) (pdf) an cód is mó atá ábhartha maidir le daoine a bhfuil a morgáiste i riaráistí nó i mbaol sleamhnaithe isteach i riaráistí. Tháinig an CIRM bunaidh i bhfeidhm i mí Feabhra 2009 agus chuir sé iallach ar iasachtóirí fanacht ar feadh sé mhí roimh chaingean dlí a ghlacadh maidir le morgáistí i riaráiste. Cuireadh síneadh air seo go 12 mí i mí Feabhra 2010 (ní bhaineann an ceanglas 12 mí le hábhar más rud é nach bhfuil iasachtaí ag gabháil leis an iasachtóir d'aon ghnó).

I mí Lúnasa 2010, thuairiscigh an Grúpa Saineolaithe ar Riaráistí Morgáiste agus Fiach Pearsanta. Chuimsigh a chuid moltaí athruithe fairsinge ar an CIRM. Rinneadh athbhreithniú ar an gcód i bhfianaise na moltaí seo agus tháinig an Cód athbhreithnithe i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 2011.

Cuireann an CIRM ar an gCód um Chosaint Tomhaltóirí, ar chód deonach atá forbartha ag Cónaidhm Baincéireachta na hÉireann. Baineann sé le gach iasachtóir morgáiste atá ag feidhmiú sa Stát, ar leith ó chomhair chreidmheasa.

Má cheapann tú gur theip ar d'iasachtóir morgáiste ceachtar de na cóid seo a leanúint, agus má tá tú tar éis an próiseas achomharc a idiú, is féidir leat gearán a dhéanamh leis an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais.

D'fhoilsigh an Banc Ceannais leabhrán do thomhaltóirí, Riaráistí Morgáiste - Treoir do Thomhaltóir maidir le Déileáil le d'Iasachtóir (pdf) agus liosta ceisteanna coitianta (pdf).

D’fhoilsigh Ionaid Comhairle Dlí Saor in Aisce Dlí (FLAC) treoir maidir leis an CIRM (pdf).

Scóip an Chód Iompraíochta ar Riaráistí Morgáiste

Baineann an CIRM le morgáistí ar chónaithe príomha amháin. Sainmhíníonn an Cód cónaithe príomha mar “réadmhaoin chónaithe sa Stát seo arb í an réadmhaoin chónaithe amháin atá faoi úinéireacht an iasachtaí” le cur san áireamh chomh maith leis an sainmhíniú níos coitianta ar “an réadmhaoin chónaithe atá á saothrú ag an iasachtaí mar a c(h)ónaithe príomhúil sa Stáit seo” (do phríomhbhaile).

Is í aidhm an sainmhínithe níos leithne seo ná cosaintí an CIRM a leathnú do dhaoine atá ag iarraidh a n-ioncam a uasmhéadú chun cuidiú leis an morgáiste a íoc ar a gcónaí/mbaile príomha, bíodh nó ná bíodh siad ina gcónaí ann i ndáiríre.

Clúdaíonn an Cód iasachtaithe i réamh-riaráistí freisin. Sainmhíníonn sé réamh-riaráistí mar seo a leanas: “Éiríonn cás réamh-riaráistí sa chás go ndéanann an t-iasachtaí teagmháil leis an iasachtóir chun a chur in iúl daoibh go bhfuil sé/sí i mbaol dul i ndeacrachtaí airgeadais agus/nó buartha faoi dul isteach i riaráiste morgáiste”.

Éilíonn an CIRM go nglacfadh iasachtóirí morgáistí nósanna imeachta sonracha agus iad ag déileáil le hiasachtaithe a bhfuil riaráistí agus deacrachtaí airgeadais acu. Ní mór do na nósanna imeachta den tsórt sin a bheith dírithe ort féin a chuidiú chomh fada agus is féidir i do chúinsí áirithe féin.

Ceanglais maidir le Cód Iompraíochta ar Riaráistí Morgáiste

Leagann an Cód amach an creatlach nach mór d’iasachtóirí a úsáid agus iad ag déileáil le hiasachtaithe i riaráistí morgáiste nó i réamh-riaráistí. Éilíonn sé ar iasachtóirí cásanna den tsórt sin go léir a láimhseáil go tuisceanach agus go dearfach, agus é mar chuspóir ag gach tráth cabhrú le daoine a gcuid oibleagáidí morgáiste a chomhlíonadh.

De réir an CIRM, ní mór d’iasachtóirí an méid seo a leanas a bheith i bhfeidhm:

• Próiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste (MARP) le húsáid agus iad ag déileáil le custaiméirí riaráiste agus réamh-riaráistí. Is iad na cúig chéim don MARP ná: cumarsáid; faisnéis airgeadais; measúnú; réiteach agus achomhairc. Léigh a thuilleadh inár ndoiciméad ar an bPróiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste
• Aonad Tacaíochta Riaráistí (ATR) chun measúnú a dhéanamh ar chásanna riaráistí agus réamh-riaráistí
• Bord Achomhairc inmheánach chun achomhairc ó iasachtaithe a phlé i ndáil le cinntí ATR agus cóireáil an iasachtóra ar chás an iasachtaí faoin MARP. Ionadaíonn an próiseas achomhairc an próiseas gearán faoin gCód um Chosaint Tomhaltóirí.

Ní mór d’iasachtóirí freisin:

• Cinntiú go gcuirtear cumarsáid le hiasachtaithe i láthair ar bhealach soiléir agus cairdiúil ó thaobh tomhaltóirí
• Leabhrán eolais a chur ar fáil d'iasachtaithe i riaráistí (nó réamh-riaráistí) lena n-áirítear mionsonraí ar an MARP, pointí teagmhála ábhartha maidir le saincheisteanna riaráistí agus sonraí na suíomh gréasáin le morgáiste faisnéis riaráistí, ar nós mabs.ie agus keepingyourhome.ie
• Rannóg ar leith ar a láithreán gréasáin a sholáthar d’iasachtaithe atá in nó atá ag tabhairt aghaidh ar dheacrachtaí airgeadais. Caithfdh an roinn seo an leabhrán agus na naisc chuig na láithreáin ghréasáin thuas a chur san áireamh.

Ní mór d'iasachtóirí gan:

• Tús a chur le níos mó ná trí chumarsáid gan iarraidh le hiasachtaí, ar cibé bealach, i mí féilire eile seachas comhfhreagras a cheanglaítear leis an CIRM nó ceanglais rialúcháin eile
• Éileamh ar iasachtaí a athrú ó mhorgáiste rianúcháin atá ann cheana féin go cineál eile, mar chuid de shocrú malartach a thairiscint don iasachtaí i riaráistí nó réamh-riaráistí.