Cóid um chosaint tomhaltóirí agus morgáistí

Cód Iompair um Riaráistí Morgáiste (CIRM)

Is é Cód Iompair um Riaráistí Morgáiste (pdf) an príomhchód ábhartha do dhaoine a bhfuil a morgáiste tar éis riaráistí a chruthú nó atá i mbaol riaráistí a chruthú. Ceanglaíonn sé iasachtóirí fanacht 12 mhí sula dtéitear i mbun caingean dlí faoi mhorgáistí a chruthaigh riaráistí. Ní bhíonn an ceanglas seo i gceist, áfach, mura bhfuil iasachtóir ag dul i dteagmháil leis an iasachtóir d’aon turas.

Ceanglaíonn an CIRM ar iasachtóirí morgáiste nósanna imeachta sonracha a ghlacadh nuair a bhíonn siad ag déileáil le hiasachtóirí atá thíos le riaráistí agus le deacrachtaí airgeadais. Ní mór na nósanna imeachta sin a dhíriú ar chabhrú leat a fhad agus is féidir faoi do chúinsí féin ar leith.

Scóip an CIRM

Baineann an CIRM le morgáistí maidir le príomháiteanna cónaithe amháin. Sainmhínítear sa Chód príomháit chónaithe mar seo a leanas, “réadmhaoin chónaithe sa Stát seo arb í an réadmhaoin chónaithe amháin atá faoi úinéireacht an iasachtaí”, mar aon leis an sainmhíniú níos coitianta – “an réadmhaoin chónaithe atá á háitiú ag an iasachtaí mar a p(h)ríomháit chónaithe sa Stát seo” (do phríomhtheach).

Is í aidhm an tsainmhínithe níos fairsinge seo cosaintí an CIRM a chur i bhfeidhm do dhaoine atá ag iarraidh a n-ioncam a uasmhéadú chun cuidiú leis an morgáiste a íoc ar a bpríomháit chónaithe nó ar a bpríomhtheach, má chónaíonn siad ann nó a mhalairt.

Cuimsítear sa Chód, freisin, iasachtaithe i réamhriaráistí. Tugtar an sainmhíniú a leanas ar réamhriaráistí: “Eascraíonn cás réamhriaráistí sa chás go ndéanann an t-iasachtaí teagmháil leis an iasachtóir chun a chur in iúl dóibh go bhfuil deacrachtaí airgeadais ag bagairt orthu agus/nó go bhfuil siad buartha faoi riaráistí morgáiste a chruthú”.

Baineann an CIRM le gach iasachtóir morgáiste a oibríonn sa Stát, seachas comhair chreidmheasa agus údaráis áitiúla (féach ‘Iasachtaí ó údaráis áitiúla’ thíos).

Ceanglais an CIRM

Leagtar amach sa CIRM an chreatlach nach mór d’iasachtóirí úsáid nuair a bhíonn siad ag déileáil le hiasachtóirí a chruthaigh riaráistí morgáiste nó atá i réamhriaráistí. Ceanglaítear ar iasachtóirí gach cás den chineál sin a láimhseáil go báúil agus go dearfach, agus é i gcónaí bheith i gceist acu cabhrú le daoine a gcuid oibleagáidí morgáiste a chomhlíonadh.

Ní mór d’iasachtóirí an méid a leanas a bheith acu faoin gCIRM:

• Próiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste (PRRM) a úsáidtear nuair atáthar ag déileáil le custaiméirí riaráistí agus réamhriaráistí. Is iad na 5 chéim don PRRM:

  1.Cumarsáid

  2.Faisnéis airgeadais

  3.Measúnú

  4.Réiteach agus

  5.Achomhairc

  Léigh níos mó faoin bPróiseas Réitigh do Riaráistí Morgáiste

• Aonad Tacaíochta Riaráistí (ATR) le measúnú a dhéanamh ar chásanna riaráistí agus réamhriaráistí
• Bord Achomharc inmheánach chun breithniú a dhéanamh ar achomhairc ó iasachtaithe maidir le cinntí ATR agus le láimhseáil iasachtóra chás an iasachtaí faoin PRRM.

Ní mór d’iasachtóirí a méid a leanas a dhéanamh chomh maith:

• A chinntiú go gcuirtear an chumarsáid le hiasachtaithe i láthair ar bhealach soiléir agus a oireann do thomhaltóirí
• Leabhrán faisnéise a chur ar fáil d’iasachtaithe a chruthaigh riaráistí (nó réamhriaráistí), lena n-áirítear sonraí faoin PRRM, pointí ábhartha teagmhála le haghaidh saincheisteanna riaráistí agus sonraí faoi láithreáin ghréasáin ar a bhfuil faisnéis faoi riaráistí, ar nós mabs.ie agus keepingyourhome.ie.
• Mír thiomnaithe a chur ar fáil ar a láithreán gréasáin d’iasachtaithe ag a bhfuil deacrachtaí airgeadais nó a bhfuil deacrachtaí airgeadais ag bagrú orthu. Ní mór go n-áireofar sa mhír seo an leabhrán thuas agus naisc leis na láithreáin ghréasáin thuas.
• A chinntiú gur comhréireach seachas iomarcach an leibhéal teagmhála agus cumarsáide uathu, nó ó aon tríú páirtí a ghníomhaíonn ar a son
• Fanacht ar a laghad 12 mhí sula ndéantar iarratas chuig na cúirteanna tús a chur le caingean dlí maidir le réadmhaoin a athshealbhú (ní bhíonn seo i gceist mura bhfuil an t-iasachtóir ag comhoibriú leis an iasachtaí).

Níor cheart d’iasachtóirí an méid a leanas a dhéanamh:

• Tús a chur le breis agus 3 chumarsáid gan iarraidh le hiasachtaí, ar cibé bealach, i mí féilire, seachas comhfhreagras a cheanglaítear faoin CIRM nó faoi cheanglais reachtúla eile
• Éileamh ar iasachtaí athrú ó mhorgáiste rianúcháin atá ann cheana chuig morgáiste de chineál eile, mar chuid de shocrú malartach a thairiscint don iasachtaí i riaráistí nó réamhriaráistí

Go ginearálta, má bhraitheann tú gur theip ar d’iasachtóir morgáiste an CIRM a leanúint, agus má tá an próiseas achomhairc saothraithe agat, féadfaidh tú gearán a dhéanamh leis an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais.

Nóta: ó 7 Feabhra 2013 i leith, ní féidir leis an Ombudsman um Sheirbhísí Airgeadais gearán a shaothrú i gcoinne Chorparáid na hÉireann um Réiteach Bainc (IBRC) gan toiliú na hArd-Chúirte.

D’fhoilsigh an Banc Ceannais leabhrán do thomhaltóirí 'Riaráistí Morgáiste – Treoir do Thomhaltóirí maidir le Déileáil le d’Iasachtóir’ (pdf)

D’fhoilsigh Ionaid Chomhairle Dlí Saor in Aisce (ICDSanna) treoir maidir leis an CIRM (pdf).