Socruithe malartacha aisíocaíochta do dhaoine a bhfuil deacracht mhorgáiste acu

Réamhrá

Má tá deacrachtaí agat do mhorgáiste a íoc, féadfaidh d’iasachtóir socrú malartach aisíocaíochta a chur ar tairiscint duit – tugtar athstruchtúrú morgáiste air go minic. Baineann an cháipéis seo le morgáiste ar do theach (do phríomháit chónaithe) – seachas réadmhaoin a cheannaítear lena ligean. Tugtar cuntas ann ar chuid de na socruithe malartacha aisíocaiochta a d’fhéadfaí a chur ar tairiscint duit agus na saincheisteanna ar cheart duit machnamh a dhéanamh orthu. D’fhéadfadh na socruithe atá ar fáil ó d’iasachtóir bheith mar chuid den Phróiseas Réitigh Riaráistí Morgáiste (PPRM) nó lasmuigh de agus d’fhéadfaidís athrú de réir mar a leanann an margadh ag teacht chun cinn nó ag athrú.

Tá gach cás difriúil agus tá dualgas ar d’iasachtóir féachaint go cúramach ar do chúinsí pearsanta sula ndéanann siad cinneadh ar cén rogha a chuirfidh siad ar tairiscint duit. Tar éis measúnú a dhéanamh ar do chás airgeadais, beidh d’iasachtóir tar éis socrú malartach aisíocaíochta a roghnú a mheasann siad atá oiriúnach agus inmharthana i dtaobh do chuid cúinsí.

Is tábhachtach, áfach, go ndéanann tú machnamh cúramach ar an tairiscint agus ar cibé acu an bhfuil nó nach bhfuil sí inmharthana san fhadtéarma i dtaobh do dhearcaidh féin. Beidh conradh nua morgáiste á shíniú agat agus beidh tú faoi cheanglas a théarmaí d’fhad an chomhaontaithe. Cinntigh go dtuigeann tú go hiomlán sonraí na tairisceana. Féadfaidh tú scriostóir béarlagair an SBCA a úsáid chun brí théarmaí airgeadais a sheiceáil.

Breithniú a dhéanamh ar an tairiscint

Is gá duit súil a chaitheamh ar 2 rud, ach go háirithe – inacmhainneacht agus inmharthanacht. Mar chuid den Phróiseas Réitigh Riaráistí Morgáiste (PRRM), beidh Ráiteas Caighdeánach Airgeadais (pdf) comhlánaithe agat do d’iasachtóir. Féadfaidh tú seo a úsáid chun athbhreithniú a dhéanamh ar d’ioncam agus d’eisíocaíochtaí.

Inacmhainneacht

Nuair a dhéanann tú measúnú ar cibé acu an féidir nó nach féidir leat íoc as na haisíocaíochtaí a bheartaítear, seo a leanas na rudaí ar cheart duit breithniú a dhéanamh orthu:

  • Do ghlanioncam reatha míosúil
  • D’eisíocaíochtaí reatha míosúla go léir
  • An glanioncam indiúscartha a bheidh fágtha agat chun an morgáiste a íoc
  • An méid is fiú do chuid sócmhainní
  • Aon fhiachais eile a d’fhéadfadh bheith agat
  • Más socrú gearrthéarmach an socrú malartach aisíocaíochta atá agat, cibé acu an mbeidh nó nach mbeidh tú in ann na haisíocaíochtaí níos airde a íoc nuair a thiocfaidh deireadh leis an socrú

Uirlisí a chabhróidh leat

Inmharthanacht

Lena mheasúnú cibé acu an féidir nó nach féidir leat leanúint leis na híocaíochtaí a dhéanamh don chuid eile de théarma an mhorgáiste, is gá duit breithniú a dhéanamh ar cad a d’fhéadfadh athrú i do chás pearsanta agus cibé acu an bhféadfaidh nó nach bhféadfaidh athruithe seachtracha amach anseo do chumas chun aisíocaíocht a dhéanamh. Cé go bhféadfadh sé bheith deacair tuar fada amach anseo a dhéanamh, féadfaidh tú measúnú a dhéanamh, mar shampla, ar cén leibhéal de mhéadú ar an ráta úis a bhféadfá glacadh leis.

I measc na rudaí ar cheart duit machnamh a dhéanamh orthu, tá:

  • D’ioncam reatha agus amach anseo.
  • Do chaiteachas reatha agus amach anseo.
  • D’aois agus an chéim sa saol atá bainte amach agat. Mar shampla, d’fhéadfadh go mbeadh cúram leanaí ag teastáil ó do leanaí cleithiúnacha anois, nó d’fhéadfadh go dteastódh tacaíocht uathu chun freastal ar an gcoláiste amach anseo.
  • Rátaí úis amach anseo agus luach do chuid sócmhainní amach anseo.
  • An fhéidearthacht i leith oidhreacht nó cnapshuimeanna eile a fháil amach anseo.

Uirlisí a chabhróidh leat

áireamhán athraithe ráta ar consumerhelp.ie

Socruithe malartacha aisíocaíochta

D’fhéadfadh gach iasachtóir socruithe malartacha aisíocaíochta atá beagán difriúil óna chéile a chur ar tairiscint, mar sin, is treoir ghinearálta seo. Ní bhaineann na teorainneacha nua iasachtaithe ar mhorgáistí a tháinig i bhfeidhm in 2015 le hastruchtúrú morgáistí.

Go ginearálta, ní féidir iarraidh ort athrú ó mhorgáiste reatha rianúcháin go dtí morgáiste de shaghas eile, murach gur bhreithnigh an t-iasachtóir gach ceann de na roghanna a chuireann siad ar fáil agus murach go raibh sé ina chonclúid acu nach ligfeadh aon cheann de na roghanna duit an ráta úis rianúcháin a choimeád atá oiriúnach agus inmharthana i dtaobh do chúinsí de. Más amhlaidh an cás, féadfaidh d’iasachtóir socrú a chur ar tairiscint duit a cheanglaíonn ort athrú ó mhorgáiste reatha rianúcháin go dtí morgáiste de shaghas eile. Ní féidir le d’iasachtóir seo a dhéanamh acu má tá an socrú nua inacmhainne duit agus má tá sé inmharthana san fhadtéarma.

Bíonn roinnt socruithe gearrthéarmach – ciallaíonn seo go mbíonn téarma sonrach acu a éagfaidh ag tráth éigin amach anseo – mar shampla, socrú úis amháin 6 mhí. Bíonn cinn eile fadtéarmach – mar shampla, téarma an mhorgáiste a shíneadh. Féadfaidh roinnt iasachtóirí socrú trialach a fhaomhadh sula gcríochnaíonn siad an togra. I roinnt cásanna, leasóidh an togra téarmaí do bhunchonartha, agus cruthófar conradh nua, go héifeachtach. I gcásanna eile, féadtar iarraidh ort conradh úrnua a iontráil le d’iasachtóir.

Má tá socrú malartach aisíocaíochta á chur ar tairiscint duit faoin bPróiseas Réitigh Riaráistí Morgáiste (PRRM), ní mór duit an méid thíos a fháil i gcónaí:

  • Míniú soiléir scríofa ar conas a oibríonn an socrú malartach aisíocaíochta
  • Méid na haisíocaíochta nua a bheartaítear
  • Téarma an tsocraithe
  • Faisnéis ar an tionchar a imrítear ar théarma an mhorgáiste, an t-iarmhéid reatha atá le híoc go fóill agus na riaráistí reatha
  • Conas a ghearrfar ús ar chuntas d’iasacht mhorgáiste mar thoradh ar an socrú seo
  • Conas a chuirfear an socrú in iúl do Bhiúró Creidmheasa na hÉireann agus an tionchar a imreoidh sé, ina dhiaidh seo, ar do rátáil chreidmheasa

Ní mór go molfar duit comhairle neamhspleách a fháil faoin togra, chomh maith. Mar chuid den tSeirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid, íocfaidh d’iasachtóir €250 ar chomhairliúchán le do rogha cuntasóra. Féadfaidh tú teacht ar liosta de chuntasóirí rannpháirteacha ar keepingyourhome.ie.

D’fhéadfadh ceann amháin nó níos mó den mhéid a leanas a bheith i gceist leis na socruithe malartacha aisíocaíochta.

Íocaíocht a iarchur go sealadach

Is gnách gur socrú gearrthéarmach seo chun brú láithreach airgeadais a mhaolú. Tugtar sos íocaíochtamoratóir air seo chomh maith.

Aistriú chuig morgáiste úis amháin nó an bealach a íocann tú ús a athrú

Ciallaíonn seo nach n-íocfaidh tú ach an t-ús atá le híoc ar d’iasacht i rith na tréimhse seo, seachas an méid caipitiúil atá le híoc. Féadtar rogha úis amháin a chur ar tairiscint duit ar feadh níos giorra nó níos faide ná bliain amháin.

I roinnt cásanna, féadtar socrú níos lú ná an t-ús amháin ar feadh tréimhse ghearr, mar gheall go bhféadfadh nach mbeadh aisíocaíochtaí úis amháin inacmhainne nuair a dhéantar measúnú ar do chás. Féadtar an difríocht idir an méid níos ísle seo agus méid na haisíocaíochta úis amháin a shuimiú le hiarmhéid do mhorgáiste nár íocadh as go fóill nuair a éagann an socrú malartach aisíocaíochta.

Anuas air sin, féadtar rogha aisíocaíochta seasta a chur ar tairiscint duit nuair a íocann tú níos mó ná an t-ús amháin ach níos lú ná d’aisíocaíocht iomlán chaipitiúil agus úis ar feadh tréimhse sheasta. Ciallaíonn seo go n-íocann tú ús agus roinnt caipitil i dtreo do mhorgáiste.

Ní bhíonn gach ceann de na socruithe malartacha aisíocaíochta seo oiriúnach ach má mheasann tú go mbeidh tú in ann filleadh ar d’aisíocaíochtaí iomlána caipitiúla agus úis go gairid amach anseo.

I measc na rudaí ar cheart duit machnamh a dhéanamh orthu, tá:

  • Nuair a chríochnaíonn an tréimhse úis amháin, athríomhfaidh d’iasachtóir d’aisíocaíochtaí morgáiste bunaithe ar an téarma atá fanta agus ar iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc go fóill. Ciallaíonn seo go méadófar d’aisíocaíochtaí mar gheall go bhfuil téarma níos giorra agat chun iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc go fóill a aisíoc.
  • Má chuirtear rogha fhadtéarmach úis amháin ar tairiscint duit, b’fhéidir go mbeidh ort do réadmhaoin a dhíol chun iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc a íoc nuair a éagann téarma an mhorgáiste.

Téarma an mhorgáiste a shíneadh

Ciallaíonn seo go gcuirtear síneadh ar do théarma ionas go n-íocann tú níos lú gach mí (mar gheall gur leathnaigh tú na haisíocaíochtaí thar thréimhse níos faide ama). Tá sé tábhachtach go dtugann tú faoi deara go méadóidh do chostas creidmheasa mar gheall go nglacfaidh sé níos faide ort do mhorgáiste a ghlanadh go hiomlán. Is é costas creidmheasa an difríocht idir an tsuim a fhaigheann tú ar iasacht agus an tsuim iomlán a aisíocfaidh tú (ús san áireamh).

I measc na rudaí ar cheart duit machnamh a dhéanamh orthu, tá:

  • Cén aois a bheidh tú nuair a éagfaidh an morgáiste?
  • An bhfuil aois éigeantach scoir agat nó an féidir leat leanúint ag oibriú i ndiaidh na haoise scoir?
  • Má théann tú ar scor sular íocadh an morgáiste, an ligfidh do phinsean nó ioncam eile duit leanúint leis an morgáiste a íoc?
  • An dtuigeann tú impleachtaí an téarma leasaithe? Cé go bhféadfadh go mbeadh níos lú á íoc agat gach mí, tiocfaidh méadú ar do chostas creidmheasa i gcaitheamh théarma sínte an mhorgáiste.

Riaráistí agus ús a chaipitliú

Suimíonn an socrú malartach aisíocaíochta na riaráistí le hiarmhéid gan íoc an mhorgáiste agus íoctar iarmhéid méadaithe an mhorgáiste i gcaitheamh théarma an mhorgáiste atá fanta. D’fhéadfadh seo d’íocaíochtaí míosúla a mhéadú. Féadtar an socrú seo a chur i dteannta síneadh téarma ionas go mbíonn d’íocaíochtaí míosúla níos lú.

Morgáistí scoilte

Murar féidir leat íoc as d’íocaíochtaí reatha morgáiste, ach má d’fhéadfadh feabhas teacht ar do chúinsí amach anseo, d’fhéadfaí morgáiste scoilte a chur ar fáil duit. Is é príomhchuspóir morgáiste scoilte a ligean duit fanacht i dteach do theaghlaigh. Déanann socrú morgáiste scoilte an morgáiste a scoilteadh ina 2 chuid. Déanann tú aisíocaíochtaí comhaontaithe ar an gcéad chuid den mhorgáiste agus ollstóráiltear nó cuirtear an dara cuid ar leataobh go n-íocfar aisti níos déanaí. Déanfaidh roinnt iasachtóirí cuid den iasacht ollstóráilte a dhíscríobh, roinnt úis a chur leis an gcuid ollstóráilte den mhorgáiste agus ní dhéanfaidh iasachtóirí eile é seo.

I measc na rudaí ar cheart duit machnamh a dhéanamh orthu, tá:

  • Cén céatadán d’aon chnapshuim a d’fhéadfá a fháil amach anseo is gá a íoc i dtreo na iasachta ollstóráilte (mar shampla, má fhaigheann tú oidhreacht nó bónas)?
  • Cad a tharlaíonn nuair a bhaineann an iasacht aibíocht amach – an gá duit an réadmhaoin a dhíol nó iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc go fóill a aisíoc, nó an gcoimeádfaidh tú ceart tionóntachta agus an é nach ndéanfar an fiachas atá le híoc go fóill a aisghabháil ach i ndiaidh do bháis?

Laghdú ar an méid caipitiúil

Féadfaidh do bhanc a chomhaontú chun an méid foriomlán atá le híoc ar do mhorgáiste a laghdú.

Roghanna Eile

Mura bhfuil socrú malartach aisíocaíochta á chur ar tairiscint ag d’iasachtóir, nó murar féidir leat comhaontú ar shocrú atá á chur ar tairiscint, b’fhéidir gur gá duit breithniú a dhéanamh ar roghanna eile. Ní mór do d’iasachtóir thú a chur ar an eolas i scríbhinn faoi na roghanna atá ar fáil duit, ina measc, d’fhéadfaí géilleadh deonach, trádáil anuas, cíos in ionad morgáiste nó díol deonach a áireamh leo seo. Ní mór thú a chur ar an eolas ar impleachtaí gach rogha agus ar cad a tharlóidh d’aon fhiachas atá le híoc go fóill.

  • Géilleadh deonach na réadmhaoine

    Tugann tú an réadmhaoin suas do d’iasachtóir. Má tá easnamh ann (díoltar an réadmhaoin ar shuim atá níos lú ná iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc go fóill) beidh tú fós faoi dhliteanas íoc as seo agus beidh ort comhaontú a dhéanamh ar shocrú aisíocaíochta le d’iasachtóir chun déileáil leis an easnamh.

  • Morgáistí trádála anuas

    B’fhéidir go mbeidh tú in ann do réadmhaoin a dhíol agus réadmhaoin nua ar luach níos ísle a cheannach. D’fhéadfaí cothromas diúltach a chur leis an iasacht agus í a fháil ar an réadmhaoin nua.

  • Cíos in ionad morgáiste

    Faoin scéim cíos in ionad morgáiste, féadfaidh daoine a bhfuil deacrachtaí acu a morgáistí a íoc le hiasachtóirí príobháideacha aistriú ó úinéireacht a bheith acu ar a dteach go dtí a dteach a ligean ar cíos mar thionóntaí sóisialacha. Má ghlacann tú leis an rogha um morgáiste-chuig-cíos, ní bheidh úinéireacht agat ar do theach a thuilleadh ná aon leas airgeadais ann.

  • Díol deonach na réadmhaoine

    Íocann tú an réadmhaoin tú féin. Má tá easnamh ann (díoltar an réadmhaoin ar shuim atá níos lú ná iarmhéid an mhorgáiste atá le híoc go fóill) beidh tú fós faoi dhliteanas íoc as seo agus beidh ort comhaontú a dhéanamh ar shocrú aisíocaíochta le d’iasachtóir chun déileáil leis an easnamh.

Ní mór do d’iasachtóir thú a chur ar an eolas i scríbhinn, chomh maith, go bhfuil tú anois lasmuigh den PRRM, agus gur féidir dul i mbun imeachtaí athshealbhaithe cibé acu 3 mhí ón dáta a eisítear an litir nó 8 mí i ndiaidh an dáta a cruthaíodh do riaráistí, pé dáta is déanaí. Ní mór thú a chur ar an eolas faoi roghanna dócmhainneachta pearsanta, an tábhacht a bhaineann le comhairle neamhspleách a fháil agus an ceart atá agat chun achomharc nó chun gearán a dhéanamh.

Féadfaidh tú ár gcáipéis ar an PRRM a léamh chun faisnéis níos mionsonraithe a fháil ar cad a tharlaíonn mura ndéantar comhaontú ar shocrú malartach aisíocaíochta nó má sháraíonn tú socrú malartach aisíocaíochta.

Cuimhnigh, murar féidir leat féin agus d’iasachtóir comhaontú a bhaint amach ar do mhorgáiste a mhionathrú nó do mhorgáiste a athstruchtúrú, féadfaidh tú breithniú a dhéanamh, chomh maith ar Shocrú Dócmhainneachta Pearsanta (SDP). Faoi SDP, déantar measúnú ar d’fhiachais go léir, do mhorgáiste san áireamh, agus cuirtear plean comhaontaithe i dtoll a chéile chun aisíocaíocht a dhéanamh le do chreidiúnaithe. Beidh faomhadh le déanamh ar SDP ag cruinniú creidiúnaithe (ag tromlach cáilithe do chuid creidiúnaithe). Ina theannta sin, féadfaidh tú tuilleadh faisnéise a fháil faoin rogha seó ó backontrack.ie Má tá deacrachtaí an-tromchúiseacha airgeadais agat, b’fhéidir gur rogha a bheidh i bhféimheacht, chomh maith.

Page edited: 27 October 2015