Riaráistí morgáiste: scéim cúnaimh agus comhairle

Réamhrá

Má tá riaráistí tromchúiseacha morgáiste agat ar do theach, mura bhfuil tú in ann d’fhiachas a íoc, agus má chuir d’iasachtóir morgáiste tús le caingean dlí, b’fhéidir go mbeidh tú in ann rochtain a fháil ar an Scéim Cúnaimh agus Comhairle d’iasachtaithe a bhfuil riaráistí morgáiste tí acu. Soláthraíonn an Scéim seo réimse seirbhísí chun cabhrú leat déileáil le do chás, comhairle airgeadais, comhairle dlí agus comhairle dócmhainneachta ina measc.

Tá an Scéim mar chuid de Abhaile, an tSeirbhís náisiúnta Réitigh Riaráistí Morgáiste.

Déanann an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais agus an Roinn Coimirce Sóisialaí í a comhordú agus déanann an tSeirbhís Bhuiséadta agus Chomhairle Airgid (an SBCA) í a oibriú i gcomhar le Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann (SDÉ), an Bord um Chúnamh Dlíthiúil agus an Bord um Fhaisnéis do Shaoránaigh.

Socraíodh painéil de ghairmithe cáilithe agus rialaithe chun seirbhísí a sholáthar faoin Scéim. Tá líonra de chomhairleoirí Tiomnaithe Riaráistí Morgáiste (TRM) ag an SBCA chun comhairle neamhspleách shaineolach a sholáthar do dhaoine a bhfuil deacrachtaí acu le riaráistí morgáiste.

Cé atá incháilithe?

Beidh tú incháilithe chun comhairle agus cúnamh a fháil faoin Scéim sna cásanna a leanas:

  • Tá tú dócmhainneach – ciallaíonn seo nach bhfuil ar do chumas d’fhiachas ina iomláine a íoc faoi mar a bhíonn siad le híoc, agus
  • Tá riaráistí morgáiste agat ar do theach, agus
  • Tá tú i mbaol do theach a chailleadh (mar shampla, má chuir d’iasachtóir tús le himeachtaí athshealbhaithe nó má thug siad le fios go mbeartaíonn siad amhlaidh a dhéanamh; má dúirt siad go measann siad nach bhfuil tú ag comhoibriú; nó má d’iarr siad ort machnamh a dhéanamh ar do theach a dhíol nó a thabhairt suas)

Fiú má shásaítear na coinníollacha thuas, áfach, ní bheidh tú incháilithe don Scéim má tá an teach díréireach i dtaobh do riachtanais réasúnta cóiríocht mhaireachtála, faoi mar a leagtar amach ag alt 104 den Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta, 2012.

Mura mbaineann do riaráistí morgáiste ach le maoin a cheannaítear le ligean ar cíos, níl tú cumhdaithe ag an Scéim. Má tá riaráistí morgáiste agat ar do theach, áfach, agus má tá maoin a cheannaítear le ligean ar cíos agat chomh maith, beidh tú incháilithe fós féin, má shásaíonn tú na coinníollacha thuas.

Tá tú incháilithe don tSeirbhís Athbhreithnithe Cúirte um Dhócmhainneacht Phearsanta má bhí tú dócmhainneach agus má bhí riaráistí morgáiste agat agus má dhiúltaigh do chreidiúnaithe do thogra do Shocrú um Dhócmhainneacht Phearsanta (SDP) lenar áiríodh do bhaile.

Cén seirbhísí a sholáthraítear?

Tá na 5 sheirbhís chomhairle agus chúnaimh ar leith a leanas ar fáil faoin Scéim:

Seirbhís Chleachtóra um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP)

Bunaíodh painéal de Chleachtóirí um Dhócmhainneacht Phearsanta (pdf) faoin Scéim. Más mian leat do chuid roghanna faoi dhócmhainneacht phearsanta a fhiosrú, féadfaidh an SBCA dearbhán a thabhairt duit do chomhairle agus do chabhair saor in aisce ó cheann de na CDPanna seo. Féadfaidh tú do CDP a roghnú ó phainéal na Scéime, faoi réir fáil a bheith orthu.

Bronnfaidh an dearbhán an teidlíocht ort comhairliúchán duine ar dhuine a bheith agat le CDP. Tabharfaidh an CDP faoi mheasúnú iomlán ar do chás airgeadais, míneoidh sé/sí duit na roghanna go léir atá ar fáil agus an rogha is fearr duit chun déileáil le do riaráistí morgáiste, an chomhairle sin a dheimhniú duit i scríbhinn. Chomh maith leis sin, ullmhóidh an CDP Ráiteas Airgeadais Forordaithe (RAF) leat. Is ionann seo agus anailís mhionsonraithe scríofa ar do chás airgeadais, faoi mar a cheanglaítear faoin reachtaíocht um dhócmhainneacht phearsanta.

Má chuireann an CDP in iúl duit gurb é an rogha is fearr atá agat ná dócmhainneacht phearsanta, cabhróidh siad leat chun na chéad chéimeanna eile a ghlacadh. Má mholann siad gurb é an rogha is fearr duit ná féimeacht, soláthróidh siad an deimhniú duit a theastaíonn ón gcúirt féimheachta, chomh maith, a dheimhníonn gur cuireadh ar an eolas thú faoin do roghanna faoi dhócmhainneacht phearsanta.

Seirbhís chuntasóra

Má bhaineann saincheisteanna casta airgeadais le do chás, ach mura n-oireann siad do dhócmhainneacht phearsanta, féadfaidh an SBCA dearbhán a thabhairt duit le haghaidh comhairle airgeadais saor in aisce ó chuntasóir eile faoin Scéim. Tá painéal cuntasaíochta nua á bhunú, ina liostaítear cuntasóirí a ghlacann páirt sa Scéim. Féadfaidh tú do chuntasóir a roghnú ón bpainéal seo, faoi réir fáil a bheith orthu.

Beidh ort oibriú le comhairleoir an SBCA i dtosach chun an Ráiteas Caighdeánach Airgeadais (RCA) a chomhlánú a theastaíonn ó iasachtaithe faoin bPróiseas Réitigh Riaráistí Morgáiste (PRRM). Teastóidh cóip den ráiteas seo ón gcuntasóir, d’fhonn comhairle airgeadais a sholáthar duit.

Bronnfaidh an dearbhán an teidlíocht ort comhairliúchán duine ar dhuine a bheith agat le cuntasóir painéil. Cuirfidh an cuntasóir comhairle ort ar aon saincheisteanna airgeadais a bhaineann le do riaráistí morgáiste a réiteach agus le réitigh fhéideartha, agus déanfaidh sé/sí an chomhairle sin a dheimhniú duit i scríbhinn.

Seirbhís aturnae comhairliúcháin

I ndiaidh gur chomhlíon tú do Ráiteas Airgeadais Forordaithe nó do Ráiteas Caighdeánach Airgeadais agus gur cuireadh comhairle airgeadais ort faoin Scéim, féadfaidh do chomhairleoir airgeadais (CDP, comhairleoir nó cuntasóir an SBCA) a mholadh go dtéann tú i gcomhairle le haturnae, chomh maith, má thugann do chás saincheisteanna dlíthiúla chun solais. Mar shampla, b’fhéidir gur scríobh d’iasachtóir morgáiste chugat, inar lorgaíodh athshealbhú do thí nó inar beartaíodh go dtugann tú suas é.

Féadfaidh do chomhairleoir airgeadais iarratas a dhéanamh leis an SBCA ar dhearbhán do chomhairle dlí thar do cheann. Féadfaidh tú aturnae a roghnú ansin ón bpainéal a bunaíodh faoin Scéim (faoi réir fáil a bheith air/uirthi).

Bronnfaidh an dearbhán um chomhairle dlí an teidlíocht ort comhairliúchán duine ar dhuine a bheith agat le haturnae. Measúnóidh agus míneoidh an t-aturnae comhairliúcháin do staid dlí, agus cuirfidh sé/sí comhairle ort ar aon imeachtaí athshealbhaithe agus aon saincheisteanna dlíthiúla a bhaineann le do riaráistí morgáiste. Chomh maith leis sin, deimhneoidh an t-aturnae an chomhairle dlí sin duit i scríbhinn. Má d’eisigh an t-iasachtóir imeachtaí athshealbhaithe cheana féin, b’fhéidir go mbeidh an t-aturnae comhairliúcháin in ann, faoi chúinsí áirithe, idirbheartaíocht a dhéanamh thar do cheann chun na himeachtaí a réiteach lasmuigh den chúirt.

Is tábhachtach a thabhairt faoi deara go mbeidh ar an aturnae aon cháipéisí a fheiceáil a bhaineann le do chás, go háirithe do ráiteas airgeadais atá cothrom le dáta agus aon chomhairle airgeadais i scríbhinn a fuair tú faoin Scéim.

Seirbhís aturnae dualgais

Má tá imeachtaí athshealbhaithe sa Chúirt Chuarda i ndán duit, b’fhéidir go mbeidh tú in ann roinnt cabhrach a fháil sa Chúirt ón aturnae dualgais. Aturnae atá san aturnae dualgais ó phainéal aturnaetha na Scéime (féach thuas) ar gnách go mbíonn sé/sí ar dualgas sa Chúirt Chuarda ar dhátaí éisteachtaí athshealbhaithe. Ní féidir leat an t-aturnae dualgais a roghnú, mar gheall go sannann an Bord um Chúnamh Dlíthiúil aturnaetha ón bpainéal chun freastal ar an gcúirt ar dhátaí ar leith.

Seirbhís theoranta is ea seirbhís an aturnae dualgais chun comhairle agus cabhair a sholáthar d’iasachtaithe a ndéantar tearcionadaíocht dóibh sa chúirt. Míneoidh d’aturnae comhairliúcháin seo duit le níos mó sonraí.

De ghnáth, ba cheart go bhfuair tú comhairle scríofa airgeadais agus dlí faoin Scéim cheana féin, comhairle ón aturnae comhairliúcháin ar aon imeachtaí athshealbhaithe ina measc.

Mura ndearna tú iarratas go tráthúil chun an chomhairle sin a fháil, b’fhéidir go mbeidh an t-aturnae dualgais fós in ann roinnt cabhair bhreise theoranta a thabhairt duit, ach amháin má tá iarratas déanta agat ar an SBCA cheana féin. Má tá imeachtaí athshealbhaithe eisithe ag d’iasachtóir morgáiste cheana féin in aghaidh do thí, agus mura ndearna tú iarratas go fóill ar an Scéim, ba cheart duit teagmháil a dhéanamh leis an SBCA a luaithe agus is féidir – féach ‘Cá ndéanfaidh mé iarratas?’ thíos.

B’fhéidir go mbeidh an t-aturnae dualgais in ann labhairt ar do shon sa Chúirt, a mhíniú cén bearta atá á nglacadh agat chun iarracht a dhéanamh déileáil le do riaráistí morgáiste, agus b’fhéidir go mbeidh sé/sí in ann iarratas a dhéanamh ar na himeachtaí a chur ar athló má tá iarracht a déanamh agat chun réiteach a chur i bhfeidhm. Chomh maith leis sin, b’fhéidir go mbeidh siad in ann a mhíniú duit cad atá ag tarlú sna himeachtaí.

B’fhéidir go bhfuil siad ag cabhrú le roinnt iasachtaithe Scéime sa chúirt ar an lá sin, mar sin, ba cheart duit freastal ar an gCúirt i bhfad níos luaithe ná an t-am a thaispeántar ar pháipéir na Cúirte, agus ba cheart duit fios a chur ar an SBCA ar theacht duit. (Chomh maith leis sin, freastalaíonn comhairleoirí an SBCA ar an gCúirt Chuarda ar dhátaí éisteachta athshealbhaithe, chun faisnéis agus tacaíocht a sholáthar. Ní féidir leo comhairle dlí ná labhairt ar do shon sa Chúirt, áfach.)

Ní féidir leis an aturnae dualgais gníomhú mar d’aturnae cúnaimh dlí, ná na himeachtaí athshealbhaithe a chosaint thar do cheann. Ní chumhdaíonn an Scéim seo cúnamh dlí chun imeachtaí athshealbhaithe a chosaint. Ma tá cosaint bhailí dhlíthiúil agat i leith an athshealbhaithe agus más mian leat iarratas a dhéanamh ar chúnamh dlí, ba cheart duit iarratas a dhéanamh air sin leis an mBord um Chúnamh Dlíthiúil, ar leithligh ón Scéim seo.

An tseirbhís athbhreithnithe cúirte um dhócmhainneacht phearsanta

Má d’oibrigh tú cheana féin le CDP agus má bheartaigh tú Socrú um Dhócmhainneacht Phearsanta (CDP) do do chuid creidiúnaithe, ach má dhiúltaigh na creidiúnaithe do thogra, féadfaidh tú iarraidh ar na Cúirteanna chun athbhreithniú a dhéanamh air.

Faoin ngné seo den Scéim Cúnaimh agus Comhairle, féadfaidh an Bord um Chúnamh Dlíthiúil ionadaíocht dlí a sholáthar duit ag aturnae agus abhcóide nuair a lorgaítear athbhreithniú Cúirte ar do thogra CDP. Má chomhaontaíonn an Chúirt go bhfuil an togra cóir agus réasúnta ar an iomlán, agus leas á bhaint as na critéir a leagtar amach in alt 115A den Acht um Dhócmhainneacht Phearsanta, 2012, féadfaidh sé/sí an togra a ghearradh ar do chreidiúnaithe.

Déanfaidh do CDP iarratas ar an mBord um Chúnamh Dlíthiúil ar ionadaíocht dlí thar do cheann. Caithfidh an CDP a dheimhniú don Bhord go bhfuil forais réasúnta agat chun an t-athbhreithniú cúirte a lorg agus go sásaíonn tú na coinníollacha eile le haghaidh athbhreithniú a leagtar síos sna hAchtanna um Dhócmhainneacht Phearsanta, 2012 go 2015 (pdf).

Má tá an Bord um Chúnamh Dlíthiúil sásta leis an iarratas, deonóidh sé Deimhniú um Chúnamh Dlíthiúil duit. Féadfaidh tú féin agus do CDP aturnae a roghnú ó phainéal aturnaetha na Scéime chun gníomhú thar do cheann. (Faoi na hAchtanna um Dhócmhainneacht Phearsanta, is é do CDP nach mór iarratas a dhéanamh ar an gCúirt thar do cheann don athbhreithniú.) Is gnách go gcumhdóidh an Bord um Chúnamh Dlíthiúil an costas a bhíonn ar abhcóide ón bpainéal abhcóidí Cúnaimh Dhlíthiúil Shibhialta chomh maith.

Rataí

Soláthraítear an Scéim Cúnaimh agus Comhairle saor in aisce d’iasachtaithe incháilithe.

Tuilleadh eolais

Is féidir leat níos mó a léamh faoin Scéim Cúnaimh agus Comhairle ar Riaráistí Morgáiste Tí ar justice.ie agus ar backontrack.ie.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Is féidir glao ar Líne Chabhrach an SBCA: 0761 07 2000 (9am - 8pm, ó Luan go hAoine) nó déan teagmháil le hoifig áitiúil an SBCA.

Page edited: 6 January 2017